Η Ρένα απαντά: Με προβληματίζει το επιχείρημα “επειδή μπορώ”

Τι θα πει “επειδή μπορώ” και τι μπορούμε να κάνουμε γι’αυτό ως γυναίκες.

______________

Η ιστορία της Μπορώ; όπως την ξεχώρισα σήμερα.

Αγαπητή Ρένα γειά σου. Έχω διαβάσει που λες ορισμένες φορές να απαντάμε “επειδή μπορώ” σε αδιάκριτες ερωτήσεις για επιλογές μας. Αναρωτιέμαι αυτό έχει εφαρμογή γενικά σε φεμινιστικά θέματα; Ας πούμε όταν λέμε “μπορώ να φορέσω αυτό” δεν έχει πίσω του μια εσωτερικευμένη πατριαρχική αντίληψη ότι προσαρμοζόμαστε σε συμβατικά πρότυπα ομορφιάς και γι’αυτό μπορούμε ή δεν μπορούμε; Και κάποια που δεν μπορεί, τι κάνει; Πώς απαντάει; Ευχαριστώ για το χρόνο σου.

ΑΠΟ ΤΗΝ – Μπορώ;

___________________

Ας οργανώσουμε τη συζήτηση.

Το ζήτημα της προσαρμογής σε συμβατικά πρότυπα (ομορφιάς, κοινωνικής αποκατάστασης, μόρφωσης, οικονομικής επιφάνειας κλπ.) είναι τεράστιο κι ανεξάντλητο. Σε ορισμένους τομείς όπως αυτό που αναφέρεις μπορεί να λάβει φεμινιστικό πρόσημο, με την έννοια ότι έχει απασχολήσει το φεμινισμό ως προς την αστυνόμευση και την επακόλουθη “τιμωρία” όσων δεν προσαρμόζονται.

Η αστυνόμευση του γυναικείου σώματος είναι κάτι πολύ διαδεδομένο, όπως έχουμε συζητήσει πάρα πολλές φορές, και γι’αυτό ξεσηκώνει κι έντονο διάλογο. Όχι μόνο το γυναικείο σώμα κι η γυναικεία εμφάνιση αστυνομεύονται από τους άντρες, αλλά συχνά κι από άλλες γυναίκες, ενίοτε χωρίς πλήρη συνειδητοποίηση του τι συντελείται, πίσω από άλλες αιτιάσεις:

1.του “κομψού” ή “μη κομψού”. πχ. άμα πούμε “είναι δεύτερο” τελούμε μια αξιολογική ηθική κρίση τσουλοδιαπόμπευσης όπου μια γυναίκα οφείλει -στο πατριαρχικό αφήγημα- να μην δείχνει τσούλα πάση θυσία.

2.του κολακευτικού ή μη κολακευτικού, πχ. αν κάτι εμφανώς δεν προβάλλει τα καλύτερά σημεία ή τονίζει τα χειρότερα, τότε εύκολα μπορεί να θεωρηθεί ότι “προσβάλλει την αισθητική”, όμως η αισθητική γίνεται συχνά ο φερετζές του μισογυνισμού. (Δεν γίνεται το ίδιο αυστηρή δημόσια κρίση σε άντρες που φορούν μη κολακευτικά ρούχα ή δεν εντάσσονται στο συμβατικό καλούπι).

Η ουσία όμως είναι άλλη. Το “μπορώ” εκφράζει ικανότητα και δυνατότητα. Η ικανότητα αυτή θα μπορούσε να ερμηνευτεί ότι εμπίπτει στο κομψό και το κολακευτικό (κοινώς “με παίρνει να το κάνω”), όμως η πραγματικότητα είναι ότι εκφράζει κυρίως την δυνατότητα. “Μπορώ” ως εγγενής ικανότητα σε μια ελεύθερη κοινωνία με ατομικά δικαιώματα, όταν ασφαλώς δεν παραβαίνουμε το νόμο. Μπορώ να μην φορέσω σουτιέν μέσα από τα ρούχα μου, ποιός θα με εμποδίσει; Ακόμη κι αν το στήθος μου δεν είναι αγαλματένιο, καθώς εγώ κρίνω τι θα πράξω με το κορμί μου. Αν με ενοχλεί, αν δεν το εγκρίνω, αν έχω θέμα υγείας, αν αν αν… Μπορώ να φορέσω ένα ρούχο που δεν μου πάει με την συμβατική έννοια, επειδή κρίνω ότι το λαχτάρησα ή μου άρεσε ή εκφράζει μια πλευρά μου ή τέλος πάντων θέλω να δείξω πόσο αντισυμβατικά σκέφτομαι ή οτιδήποτε άλλο (προθέστε ελεύθερα). Πάλι, ποιός θα με εμποδίσει;

Επιπλέον “επειδή μπορώ” σηματοδοτεί και μια αντισυμβατικότητα, κοινώς μπορώ να το κάνω χωρίς να ιδρώσει το αυτί μου για τα όσα ξέρω ότι θα ακούσω επειδή δεν προσαρμόζομαι στα αναμενόμενα. Έχω αντίλογο κι έχω επιχειρήματα. Δηλαδή δεν αφορά το σώμα, αλλά το πνεύμα.

Ενίοτε, όπως με τα θέματα θρησκευτικής αμφίεσης, το ζήτημα γίνεται ακόμα πιο περίπλοκο, καθώς οι απόψεις μια γυναίκας ενδέχεται να έχουν πολιτική απόχρωση και πιθανώς κι ολίγη εσωτερικευμένη κατήχηση σε ορισμένα περιβάλλοντα. Πάλι όμως, ποιός θα τις εμποδίσει και με ποιό αιτιολογικό; Ισχύει το ίδιο για τους άντρες; Υπακούουν οι αιτιάσεις σε φαλλοκρατικό πλαίσιο ή όχι; Είναι μεγάλο, επίκαιρο και καυτό θέμα.

Και τι γίνεται με περιβάλλοντα όπου υπάρχει σαφής και νομοθετημένος κώδικας ντυσίματος; Εξαρτάται από το πώς γίνεται η τοποθέτηση αυτού του κώδικα κι αν έρχεται σε αντίθεση με το θεσμοθετημένο πλαίσιο και το νόμο. Δεν είναι δυνατόν να είναι dress code το δωδεκάποντο τακούνι στην δουλειά στην τράπεζα, καθώς αποτελεί διάκριση εις βάρος των γυναικών -δεν υπάρχουν υποχρεωτικά δωδεκάποντα για τους άντρες, ή, για να το θέσω πιο αναλογικά, δεν υπάρχει διάταξη που να απαιτεί να φορούν μακρυμάνικο πουκάμισο, γραβάτα και σακάκι στους 42 βαθμούς Κελσίου. Θα ξεσηκωθούν και θα έχουν και δίκιο.

Ψηλά τακούνια: η καταπιεστική τους ιστορία

Κι έρχομαι στο ρεζουμέ. Το “επειδή μπορώ” σημαίνει ότι έχω εκ των θεμελιωδών δικαιωμάτων μου ως άτομο να πράξω αυτό που έχω επιλέξει να πράξω, επομένως κάθε αξιολογική κρίση τσουλοδιαπόμπευσης ή συμβατικής αισθητικής περισσεύει. Αυτό είναι που το κάνει φεμινιστικό. Το αν ως φεμινίστρια μπορεί να θελήσω να δείξω και συμβατική όμορφη ή ελκυστική όταν εγώ επιλέξω είναι κι αυτό μέσα στα θεμελιώδη δικαιώματά μου, πάλι ποιός θα με εμποδίσει;

Επομένως η απάντηση “επειδή μπορώ” είναι πασπαρτού και γι’αυτό την προτείνω.

Ακολουθήστε την Α,ΜΠΑ; στο Google News