H προβληματική clean girl aesthetic του TikTok με τα 750 εκατομμύρια views

Στις μέρες μας τα trends των media, και δη των social media, όπως το υπερδημοφιλές TikTok δεν τα προλαβαίνεις. Τι γίνεται όμως όταν κάτι σαν το clean girl aesthetic δείχνει να κυριαρχεί και να μην λέει να καταπέσει παρόλο τον κορεσμό που φέρνουν τα ήδη 750 εκατομμύρια (!) views που έχει το συγκεκριμένο hashtag; Ναι, όλα πλέον όσα προτείνονται ως τάσεις είναι ένα είδος lifestyle πρότασης. Όχι μόνο για το πώς δείχνουμε, αλλά και για το πώς φερόμαστε, πώς κινούμαστε, τι διαβάζουμε, τι ακούμε, και πώς σκεφτόμαστε ακόμη, ένα ολοκληρωμένο aesthetic. Όμως τι έκανε το clean girl aesthetic να επιβληθεί και ποιά προβλήματα φέρνει μια -υποτίθεται- φυσική και τόσο ανεπιτήδευτη τάση; Πολλά όπως φαίνεται και δεν είναι κι άμεσα εμφανή. Αποφασίσαμε λοιπόν να το εξετάσουμε λίγο.

Ας ξεκινήσουμε από το να αναλύσουμε: τι είναι αυτό το περιβόητο clean girl aesthetic;

Φρέσκο, ανεπιτήδευτο και φυσικό; Τι καλύτερο. Ακούγεται αρκετά ανώδυνο κι εύκολο, σωστά; Σαν οι θιασώτριές του κάνουν απλώς ντους τακτικά και να βγαίνουν από κει έτοιμες για τον έξω κόσμο χωρίς προσπάθεια. Αλλά υπάρχουν πολλά περισσότερα στην αισθητική του clean girl από την κυριολεκτική καθαριότητα -παρόλο που κι αυτή δεν είναι κάτι το αυτόματο. Στην πραγματικότητα, δεν είναι τίποτα από αυτά τα πράγματα. Μάλιστα δεν είναι καν κάτι καινούργιο, κι ας μοιάζει να το ανακάλυψε το TikTok μόλις πρόσφατα, το 2022.

Θυμάμαι πάρα πολύ χαρακτηριστικά στην δεκαετία του ’90, τεύχη της αγγλικής έκδοσης της Vogue αφιερωμένα στην λεγόμενη Clean Team, η οποία περιελάμβανε την αφρόκρεμα της κοινωνικής ιεραρχίας του Ηνωμένου Βασιλείου σαν την Tamara Mellon (κι αρκετές WASP Αμερικανίδες, καθώς επίσης και την Gwyneth Paltrow στο απόγειο της σελεμπριτικής της ανόδου). H ανάλυση του τι έκαναν οι γυναίκες της Clean Team για να δείχνουν clean girl ήταν ανάλογη με την σύγχρονη αισθητική αυτή.

Τα πάντα σχετικά με αυτό το λουκ είναι πεντακάθαρα. Το να αποφεύγεις όμως την βρομιά με κάθε κόστος καθίσταται δυνατό μόνο για κάποιον που δεν χρειάζεται να κάνει πολλά στην καθημερινότητά του.

Τα μαλλιά είναι φτιαγμένα έτσι ώστε να μην ξεφεύγει τρίχα, συνήθως πιασμένα σε κότσο μπαλαρίνας ή σε sleek (λεία, ισιωμένη) αλογοουρά, πειθαρχημένα, καθωσπρέπει κι ίσως με μια μικρή χωρίστρα στο κέντρο. Όχι τίποτα καινούργιο, φυσικά, αλλά πολύ χαρακτηριστικό. Το μακιγιάζ είναι αόρατο, το λεγόμενο no makeup makeup, με βάση ή προϊόντα που καλύπτουν ατέλειες χωρίς να φαίνεται ότι τις καλύπτουν, χωρίς έντονα χρώματα, με τέλεια “γραμμένα” φρύδια, με ρουζ στα μάγουλα για λάμψη και “αόρατα” highlights, ενώ τα χείλη πρέπει να δείχνουν ζουμερά αλλά όχι τονισμένα ή βαμμένα με έντονα χρώματα.

Όσο για τα ρούχα, αυτά στο συγκεκριμένο aesthetic δείχνουν ακριβώς σαν ένα μοντέλο που βρίσκεται στις ώρες εκτός εργασίας. Βασικά κομμάτια σαν καλοραμμένα μαύρα παντελόνια με λευκά μπλουζάκια και πουκάμισα, boyfriend jeans με tank top φανελάκια και μαύρα blazer σακάκια, καθώς και πολλά μαύρα ή σε “γυμνά” μπεζ χρώματα φορέματα τύπου κομπινεζόν, τα λεγόμενα slip dresses. Και πραγματικά χρυσά κοσμήματα από γνωστούς οίκους. Μοιάζει κομψό κι άνετο; Μπορεί να είναι εν μέρει, δημιουργεί όμως άλλους αποκλεισμούς.

Αρχικά ορισμένα πράγματα είναι λίγο πολύ υποσυνείδητα. Το καθαρό είναι το αντίθετο του βρόμικου. Μια ματιά στις αναρτήσεις #cleangirl κάνει την εσωτερική ψυχαναγκαστική κάθε μικροβιοφοβικής να αναγαλιάσει, αγκαλιά με τη χλωρίνη. Τα πάντα σχετικά με αυτό το λουκ είναι πεντακάθαρα. Το να αποφεύγεις όμως την βρομιά με κάθε κόστος καθίσταται δυνατό μόνο για κάποιον που δεν χρειάζεται να κάνει πολλά στην καθημερινότητά του.

Είναι εν πολλοίς ένα ταξικό στερεότυπο. Κι εδώ “δικαιολογείται” που η προαναφερόμενη αγγλική Vogue τότε ονομάτιζε ως clean team μόνο γυναίκες της ανώτερης τάξης. Η δημόσια συγκοινωνία, η βρόμικη πόλη, μια δουλειά με σωματική καταπόνηση, η φροντίδα ενός παιδιού, όλα αυτά είναι αντίθετα της καθαριότητας ή έστω της διατήρησης της καθαριότητας επί μακρόν. Επιπλέον, αυτή η εμφάνιση είναι πολύ ακριβή. Οι επωνυμίες που προτιμώνται για το μακιγιάζ, τα ρούχα και τη διακόσμηση του clean girl aesthetic είναι όλα υψηλής ποιότητας και αρκετά ακριβά, όπως φαίνεται άλλωστε από τα promo που κυριαρχούν στα βίντεο της τάσης στο TikTok. Η αισθητική αυτή ορίζει έναν τρόπο ζωής στον οποίο δεν λερώνεστε ποτέ κι αυτό δεν είναι ρεαλιστικό για όποια δεν είναι αρκετά πλούσια να της κάνουν άλλοι τις βρόμικες (στην κυριολεξία) δουλειές.

Επειδή η αισθητική αυτή επεκτείνεται και στο lifestyle, όλα γίνονται instagrammable, κατάλληλα δηλαδή για κατανάλωση στα social media. Το πρωί τα matcha lattes -ακριβότερα από τον απλό καφέ- είναι πιο clean girl αισθητική από τη μάζα που σκάει μύτη με τον καφέ στο χέρι στο πλαστικό δοχείο. Το ίδιο και τα smoothies, όπως και ο πράσινος οργανικός χυμός, που φιγουράρουν τακτικά στα αντίτοιχα βιντεάκια –και που πρωτοείδαμε στο remake της Υπόθεσης Τόμας Κράουν πριν από σχεδόν 25 χρόνια. Η (ακριβή) μινιμαλιστική διακόσμηση είναι η επιλογή για ένα clean girl σπίτι, γιατί, ας είμαστε ειλικρινείς, αυτό λειτουργεί καλύτερα για τα βίντεο και την σοσιαλμηντική προώθηση… Όλα αυτά εν τέλει κατοχυρώνουν μια αισθητική που κοστίζει αρκετά χρήματα.

Ταυτόχρονα η τάση ζέχνει ηλικιακό ρατσισμό. Τα clean girls είναι νεαρές γυναίκες, ιδιαίτερα πολύ νεαρές, ετών 25 και κάτω, κι αυτό είναι και το κοινό της. Η κοινωνία μας έχει ήδη θέμα με την υποτίμηση των ωριμότερων και (σαφώς, εναντίον) των ηλικιωμένων γυναικών και τάσεις όπως της clean girl aesthetic, με έμφαση σε μια φρεσκάδα που εξισούται με την νεότητα, επιδεινώνουν αυτό το πρόβλημα. Δίνοντας ακόμη μεγαλύτερη έμφαση σε νεανικά χαρακτηριστικά που είναι αδύνατο να διατηρήσουμε καθώς μεγαλώνουμε, επιδερμίδα γυαλί, μαλλί πλούσιο και χειραγωγήσιμο, κομμένο και βαμμένο από κομμωτές χιπ, η αισθητική αυτή ενισχύει περαιτέρω το μήνυμα ότι η γήρανση είναι ανεπιθύμητη ή ακόμα και …βρόμικη;

Το τρίτο προβληματικό της στοιχείο είναι ότι είναι χονδροφοβική. Μια κύλιση στις αναρτήσεις #cleangirl, αποδεικνύει πόσο λεπτές σαν κλαράκια είναι όλες όσες προωθούν αυτή την αισθητική. Η παχυσαρκία θεωρείται επικριτικά ακάθαρτη από πολλούς ανθρώπους στη δυτική κουλτούρα (φανερή από την “αηδία” που προκαλεί όταν ομιλεί το χοντροφοβικό κοινό για αυτήν). Κι αυτή η προκατάληψη ισχύει και στην clean girl aesthetic. Θέλετε να το επιβεβαιώσετε πειραματικά; Κάντε μια αναζήτηση στο Google για τους όρους “fat clean girl” ή “clean fat girl”. Αποτέλεσμα; Zero, νούλα, τίποτα. Αυτή η αισθητική του μινιμαλισμού και των “καθαρών γραμμών” αναδεικνύει τα οστά των ώμων, τις κλείδες και τα οστά της λεκάνης με όλους τους τρόπους. Πόσες όμως γυναίκες μπορούν να ισχυριστούν ότι μπορούν να τα αναδείξουν όλα μαζί και ταυτόχρονα να υπακούουν και στους λοιπούς “κανόνες” grooming και οπτικά πιστοποιήσιμης καθαριότητας; Η μη ορατότητα των διαφορετικών σωματότυπων δημιουργεί έτσι μια σπειροειδή αναδιατύπωση περί μη ουδετερότητας των σωμάτων: δεν αξίζεις αν δεν είσαι ορατή, κι επειδή δεν είσαι ορατή μέσω των τρεχουσών τάσεων, δεν αξίζεις. Δεν ακούγεται πολύ σωστό, ούτε ιδιαίτερα φεμινιστικό.

Τέλος η clean girl aesthetic διέπεται από έναν υφέρποντα, αλλά υπαρκτό ρατσισμό. Τα social media αποδέχθηκαν ότι τα “καθαρά κορίτσια” είναι γενικά λευκά, πράγμα που λόγω αλγόριθμου αναπαράγει ολοένα και περισσότερο την ίδια τάση σε εκατομμύρια μορφές λευκότητας. Μια ανάρτηση στο Twitter με τίτλο ” ‘Clean Girl’ aesthetic but make it black” που δημοσιεύτηκε τον Μάιο έλαβε πάνω από 90.000 likes, γεγονός που αποτελεί ένδειξη ότι δεν είναι εγγενώς αποδεκτό ως μέρος της εμφάνισης το να είσαι μαύρη (ή λατίνα). Κι αυτό παρά το γεγονός ότι καθαρά κοριτσίστικα στοιχεία στο λουκ μας, όπως τα μαλλιά κότσος στην κορυφή του κεφαλιού (τόσο πρακτικά για μαλλιά σγουρά) και τα χρυσά σκουλαρίκια κρίκοι, πρωτοέγιναν δημοφιλή από μαύρες και Λατίνα γυναίκες πριν από μερικές δεκαετίες. Πραγματικά η αισθητική αυτή προέρχεται από στοιχεία που ανέδειξαν μαύρες και έγχρωμες κουλτούρες και τα επανασυστήνει ως ευρωκεντρικά υπονοώντας ότι μόνο έτσι μπορούν να γίνουν επιθυμητά. Τα πιο επιφανή «καθαρά κορίτσια», διάσημα και μη, είναι λευκά, με φωτεινές εξαιρέσεις την Selena Gomez ή την Zoe Kravitz που πρωταγωνιστούν σε καμπάνιες αρωμάτων και καλλυντικών.

Το σημαντικότερο όμως: ποιός έχει τόσο χρόνο για να τιθασεύει συνεχώς μαλλί που μπορεί να φριζάρει με το σκαρφάλωμα της υγρασίας, να τσιτώνει ρούχα που ζαρώνουν με το κάθισμα και την κίνηση, να φροντίζει ατέλειες όπως ακμή ή ρυτίδες που δεν υπακούουν στις ευχές μας, ή -θεός φυλάξοι!- έχει παιδιά και δουλειά για να ασχοληθεί; Η clean girl aesthetic μοιάζει να παράγεται από influencers για να καταναλωθεί από influencers, νέα κορίτσια που -σεβαστό- ελπίζουν να κάνουν το χόμπυ τους επάγγελμα. Για όλες τις υπόλοιπες είναι μια τάση που καλό είναι, για το δικό μας το ψυχικό συμφέρον, να σταθούμε κάπως κριτικά απέναντί της.

Ακολουθήστε την Α,ΜΠΑ; στο Google News