Το δημοκρατικό δικαίωμα στην παραλία για όλες: το σωστό μήνυμα με τον λάθος τρόπο

Ένας μικρός χαμός έγινε με την καμπάνια του ισπανικού υπουργείου Ισότητας που απευθύνεται σε όλες τις γυναίκες, ιδίως σε όσες δεν αισθάνονται άνετα με το σώμα τους, με το μήνυμα «Το καλοκαίρι είναι και δικό μας. Απολαύστε το όπως, όπου και με όποιον θέλετε» με εικόνα μια πολύχρωμη, αν και κακότεχνη, κατά την εντελώς προσωπική μου άποψη, αφίσα με ποικιλομορφία και συμπερίληψη στα εικονιζόμενα σώματα. Παχύσαρκα, ηλικιωμένα, με μαστεκτομή, με μωβ μαλλιά, με διαφορετικό χρώμα δέρματος, με τριχοφυΐα. Εν ολίγοις, καταστάσεις υπαρκτές. Ή περίπου, πράγμα στο οποίο θα επανέλθω ευθύς παρακάτω.

Ενώ η καμπάνια ξεκίνησε με το tweet της Αντόνια Μορίγιας, επικεφαλής του Ινστιτούτου Γυναικών που ηγήθηκε της εκστρατείας, «Σώματα διαφορετικά, απαλλαγμένα από έμφυλα στερεότυπα, που καταλαμβάνουν όλους τους χώρους. Το καλοκαίρι μας ανήκει επίσης. Ελεύθερες, ισότιμες και διαφορετικές», κάποιοι διαφώνησαν. Και έντονα.

Και δεν εννοούμε τον μέσο μισογύνη που κατηγοριοποιεί τις γυναίκες ως αντικείμενα τέρψης της ματιάς του με το συνθηματικό “έμπ1”, όπως άλλωστε έκαναν και εξ αφορμής του κολάν της πρωθυπουργού της Φιλανδίας, Σάνα Μάριν. Ενώ το hashtag #ElVeranoEsNuestro κατέστη γρήγορα καυτό, η Κάγιο Λάρα, ηγετική μορφή της Αριστεράς στην Ισπανία, καταφέρθηκε εναντίον της καμπάνιας, κατηγορώντας την πως θα συνέβαλε στο να «δημιουργηθεί ένα πρόβλημα εκεί όπου δεν υπάρχει». Οι Podemos ανταπάντησαν με άλλο tweet πως «εάν σας ενοχλούν τα σώματα, μπορείτε να μείνετε στο σπίτι και να γράφετε στο Twitter».

Δυστυχώς, πέραν της όποιας προχειρότητας στην τεχνική επεξεργασία της εικόνας ή της διασταύρωσης ξιφών επί σόσιαλ αρένας, φαίνεται πως εμφανίστηκαν κι άλλα μεγαλύτερα προβλήματα, τα οποία αφορούν τον ηθικό άξονα. Κι ας αρχίσουμε από την δεοντολογία. Ενώ με μια ματιά φαίνεται ότι τα σώματα είναι εμβόλιμα φωτοσοπαρισμένα στην παραλία, όχι μόνο δεν ρωτήθηκαν τα μοντέλα της καμπάνιας για την συμμετοχή τους στην εν λόγω αφίσα, γεγονός που επέσυρε επικρίσεις, αλλά έγιναν και αθέμιτες “παρεμβάσεις” ως προς το περιεχόμενο. Η Σίαν Γκριν-Λορντ, η οποία φαίνεται ξαπλωμένη με φλοράλ μαγιό στα αριστερά της προωθητικής αφίσας, καταγγέλλει πως οι ιθύνοντες πρόσθεσαν ένα αριστερό πόδι εκεί όπου θα έπρεπε κανονικά να βρίσκεται το τεχνητό της μέλος! Η κοπέλα έχασε το ένα της πόδι σε τροχαίο με ταξί στην Νέα Υόρκη κάποια χρόνια πριν.

Με λίγα λόγια, το μήνυμα μοιάζει να λέει, καλή η συμπεριληπτικότητα, αλλά μην το παρακάνουμε κι όλας… Φυσικά η δημιουργός της καμπάνιας αναγκάστηκε να αναδιπλωθεί και να ζητήσει συγγνώμη από τις γυναίκες που αυθαίρετα επέλεξε σαν να επέλεγε προϊόντα από το ράφι του σούπερ μάρκετ.

Όμως ως προς το ίδιο το μήνυμα η επίκριση δεν πήγε πίσω. Σε ανάλογα μηνύματα περί συμπεριληπτικότητας, η βασική εναντίον επιχειρηματολογία παίρνει δύο κατευθύνσεις, κι έτσι έγινε κι εδώ.

Η μία είναι ακριβώς αυτή της Κάγιο Λάρα της ισπανικής Αριστεράς. Οι άνθρωποι που δεν πληρούν τα αισθητικά κριτήρια ενός glossy περιοδικού ήδη πηγαίνουν στην παραλία για μπάνιο, επομένως η έμφαση στην διαφορετικότητα, σαν να έχουν μια δικαιωματική διεκδίκηση παραπάνω, είναι αντίθετη με το οριζόντιο ιδεώδες που είναι για την αριστερά πρωτίστως ταξικό.

Δυστυχώς, στην πράξη, εύρωστες οικονομικά και φτωχές γυναίκες έχουν κοινή φοβία για την παραλία και το πώς θα κριθούν για το σώμα τους. Στο ampa λαμβάνουμε επιστολές αναγνωστριών, ιδιαίτερα από νέες κοπέλες, που εξομολογούνται ότι δεν έχουν πάει ποτέ (!) στην παραλία, τρέμοντας τι θα ακούσουν και τι βλέμματα θα επισύρουν τα όχι τέλεια σώματά τους.

Η δεύτερη κατεύθυνση της επιχειρηματολογίας αφορά την περιφρούρηση της περιλάλητης αισθητικής. Γιατί “να ματώσουν τα μάτια” των άλλων επειδή θέλει η όποια υπέρβαρη κυρία να φορέσει -υποθετικό παράδειγμα- μπραζίλιαν μαγιό. Έτσι πάει αυτό το επιχείρημα. Βέβαια αν απλώς φτιάξουμε ένα σκαρίφημα ευρύχωρης οπίσθιας όψης και ζωγραφίσουμε από πάνω με έναν μαρκαδόρο ένα μαγιό φουλ κάλυψης κι ένα μπραζίλιαν, αμέσως διαπιστώνουμε χωρίς ιδιαίτερη γνώση ότι η οπίσθια όψη με μπραζίλιαν είναι πιο κολακευτικής όλως περιέργως. Δεν είναι παράδοξο ότι στην Βραζιλία, χώρα με ευμεγέθεις οπίσθιες όψεις, όπως καταμαρτυρούν όσοι την έχουν επισκεφθεί, θεωρούνται τόσο “εδώδιμα αποικιακά” τα μαγιό μπραζίλιαν. “Κόβουν” κιλά.

Γενικά η αισθητική συχνότατα γίνεται εργαλείο υποταγής ιδιαίτερα των γυναικών σε στερεότυπα, κοινωνικής συντηρητικοποίησης. Το γενικώς συμφωνημένο “κομψό” είναι συχνότατα το πολύ κλασσικό, το συντηρητικό: τα λάβαρα της ντυμένης “κομψότητας” όπως το little black dress, οι δεκάποντες γόβες, οι πέρλες, οι τσάντες ακριβής φίρμας σε σεμνά και μη ιδιαιτέρως χρηστικά σχέδια είναι εκφάνσεις αυτού ακριβώς του μαντρώματος της γυναικείας σεξουαλικότητας κι υπόστασης.

To “κομψό” είναι πάντοτε κάτι το “φτιαχτό”, είναι εργαλείο κίνησης της αγοράς, αυτά είναι γνωστά εδώ και δεκαετίες. Και δεν υπάρχει κάτι εγγενώς κακό με την αξίωση να κινηθεί η αγορά, αρκεί αυτή να μην εμποδίζει, να μην παραπλανά, να μην καταπιέζει. Να προσφέρει επιλογές, όχι μονοδρόμους.

Η γυναίκα που κάπως διαφέρει στερείται από τον κοινωνικό περίγυρο το δικαίωμα στην έκθεση σάρκας και στην έκφραση σεξουαλικότητας, έτι περαιτέρω. Στα Κωστοπούλεια έντυπα της δεκαετίας του ’90 γράφονταν κι απεικονίζονταν γλαφυρά η αξίωση της (φορετής, προσωπικής) αισθητικής πάνω από κάθε άλλο δικαίωμα. Η αισθητική ως αιχμή του δόρατος, το κακόγουστο ως έγκλημα καθοσιώσεως. Αναρωτιέται εύλογα κανείς τι σπουδές αισθητικής έχουν κάνει όλοι οι αυτόκλητοι μάρτυρες και δημόσιοι κατήγοροι που έχουν το οικουμενικό ιδεώδες για να προκηρύσσουν ανθρώπους personae non gratae στις θάλασσες κι ακτές.

Ταυτόχρονα, σε μια ειρωνική συστροφή των πραγμάτων, κατά κάποιον τρόπο η αισθητική αυτού του είδους αποτελεί και έμμεσο κριτήριο ταξικής διαστρωμάτωσης: πόσες διαθέτουν τα χρήματα και το χρόνο για ολόσωμο laser αποτρίχωσης, περιποίησης για εξάλειψη όποιων δερματικών ατελειών, γυμναστήριο και διατροφολόγο όλο τον χρόνο, σολάριουμ, μανικιούρ-πεντικιούρ…  Με εξαίρεση τις περιπτώσεις όπου τέτοιες διαδικασίες αποτελούν τα αναγκαία του επαγγέλματος τους, δεν μπορώ να σκεφτώ ότι η εμμονική ακολουθία όλης της ιεροτελεστίας αφήνει περιθώρια ουσιαστικής  απόλαυσης για μια διαδικασία που θα έπρεπε να είναι σωματική και πνευματική αναβάπτιση, αυτή της παραλίας δηλαδή.

To “κομψό” είναι πάντοτε κάτι το “φτιαχτό”, είναι εργαλείο κίνησης της αγοράς, αυτά είναι γνωστά εδώ και δεκαετίες. Και δεν υπάρχει κάτι εγγενώς κακό με την αξίωση να κινηθεί η αγορά, αρκεί αυτή να μην εμποδίζει, να μην παραπλανά, να μην καταπιέζει. Να προσφέρει επιλογές, όχι μονοδρόμους.

Επομένως δεν μπορώ να πω το ίδιο αυθόρμητα ότι βρίσκω το Χ ή το Ψ κακόγουστο. Πάντα αναρωτιέμαι, μήπως μου τραβάει το μανίκι λιγουλάκος εσωτερικευμένος μισογυνισμός, μια τοξική ταξικότητα, κάποιο προνόμιο μου.

Το ότι το ζήτημα είναι έμφυλο είναι επίσης ένα στοιχείο διένεξης σε ανάλογες συζητήσεις. Ο λόγος είναι ότι μόνον η γυναικεία σεξουαλικότητα μαντρώνεται κοινωνικώς, όχι η αντρική. Στον άντρα αναγνωρίζεται ο ρόλος του κυνηγού, κι η ακατάβλητη ροή τεστοστερόνης, που κάπου πρέπει να διοχετευτεί, ενώ στην γυναίκα (ακόμη) όχι. Επομένως η τέρψη του ανδρικού, κι όχι του γυναικείου, βλέμματος εξακολουθεί να κυριαρχεί. Για τον λόγο αυτό το γεγονός ότι ακόμα και αναγνώστες του BBC αναρωτήθηκαν κατά πόσον μια αντίστοιχη καμπάνια, για αντρικά σώματα “διαφορετικών αισθητικών προδιαγραφών” στην παραλία θα ήταν ενδεδειγμένη, έχει ως απάντηση ότι δεν θα είχε την ίδια δυναμική.

Have been used and manipulated,unauthorised. My face has been superimposed onto the other woman’s body. Another woman’s prosthetic limb has been edited out from a stolen image & other women’s images stolen and edited. in my view this invalidates the campaign.there have been/cont

— Juliet FitzPatrick (@Julietfitzy) August 1, 2022

Η υφυπουργός Ισότητας της Ισπανίας Ανχελα Ροντρίγκεζ Παμ συνόψισε την ουσία, γράφοντας επιγραμματικά στο Twitter πως «φυσικά πηγαίνουμε στην παραλία, αλλά υποθέτουμε πως θα προσελκύσουμε μίσος, επιδεικνύοντας ένα σώμα δεν πληροί τις προδιαγραφές». Ή αν όχι μίσος, τουλάχιστον αμηχανία, το δυσάρεστο συναίσθημα που κατακλύζει αρκετούς όταν έρχονται φάτσα κάρτα με άτομα με σύνδρομο Down, με νευρολογικές διαταραχές, με απουσία σωματικών μελών, με με με… Πράγμα που μας επαναφέρει βεβαίως στην υπαρκτή “γκάφα” στην εκτέλεση της καμπάνιας. Πόσοι έτοιμοι είμαστε άραγε γι’αυτό το “όλα τα σώματα είναι σώματα παραλίας”;

Τις προάλλες κολυμπούσα σε ειδυλλιακή παραλία, την οποία προτιμώ, όπου έρχονται άτομα όλων των σωματικών διαπλάσεων, όλων των ηλικιών. Εν μέσω απλωτής προς τον ορίζοντα ακούω μια κυρία προχωρημένης ηλικίας να αναφωνεί, πιθανότατα αυτοαναφορούμενη, “όλο γριές μαζεύει εδώ”. Θέλει αρετή και τόλμη η ελευθερία.

Ακολουθήστε την Α,ΜΠΑ; στο Google News