6 φράσεις που χρησιμοποιούμε συχνά και ασυνείδητα προωθούμε σεξιστικά στερεότυπα

Η γλώσσα αλλάζει αργά και πέφτουμε στην παγίδα της.

Το πρόβλημα με τη γλώσσα είναι ότι αντικατοπτρίζει παγιωμένες κοινωνικές αντιλήψεις με ρίζες στο παρελθόν. Πάντα μου άρεσε να παρομοιάζω τη γλώσσα με ένα αστέρι. Αυτό που χρησιμοποιούμε είναι συχνά μια αναπαράσταση του παρελθόντος και του πώς ήταν η κοινωνία τότε, ακριβώς όπως όταν βλέπουμε ένα αστέρι στον ουρανό, αυτό μπορεί να έχει πεθάνει χρόνια πριν ή να ετοιμάζεται να πεθάνει κι εμείς να μην το ξέρουμε καν θαυμάζοντας τη λαμπρότητά του.

Η γλώσσα είναι από τις τελευταίες κοινωνικές πρακτικές που αλλάζουν. Επειδή λαμβάνει χώρα ασυνείδητα και πολλές δομές της αναπαράγονται στερεοτυπικά, είναι απρόθυμη και αργή στις αλλαγές. Ενώ μπορεί η κοινωνία να έχει ήδη αλλάξει ή τέλος πάντων να τείνει σιγά σιγά να αλλάξει, η γλώσσα παραμένει σε ορισμένες περιπτώσεις το τελευταίο προπύργιο που εμμένει στο παλιό και μπορεί ακόμα και να υπονομεύει τις προσπάθειες για αλλαγή.

Τα παραδείγματα είναι δεκάδες. Διάλεξα, όμως, μερικά πολύ χαρακτηριστικά που μας δείχνουν αυτό ακριβώς. Ότι η ασυνείδητη αναπαραγωγή ιδεολογιών μέσω της γλώσσας είναι σημαντική τροχοπέδη στην κοινωνική πρόοδο και την εξάλειψη των στερεοτύπων (εν προκειμένω των σεξιστικών), γιατί σε αντίθεση με άλλες κοινωνικές πρακτικές μπορεί να γίνει από τον καθένα, ακόμα και από όσους συνειδητά απεχθάνονται αυτά τα στερεότυπα.

Εργαζόμενη μητέρα

Η φράση εργαζόμενη μητέρα σε πρώτη ανάγνωση δείχνει να μην είναι καθόλου προβληματική, αφού μοιάζει απλώς περιγραφική. Ωστόσο, η συνύπαρξη των δύο αυτών λέξεων σε μια τόσο στερεοτυπική φράση υποδηλώνει ότι το επίθετο είναι απαραίτητο, για να χαρακτηρίσει το ουσιαστικό. Όπως συμβαίνει στις γλωσσικές συνάψεις, ο επιθετικός προσδιορισμός καθορίζει το νόημα του ουσιαστικού που προσδιορίζει, οπότε αυτό που προκύπτει είναι ότι στην έννοια της μητέρας δεν εμπεριέχεται η έννοια της εργασίας. Αντίθετα, η φράση εργαζόμενος πατέρας όχι μόνο δεν εμφανίζεται στα ελληνικά, αλλά μοιάζει και κάπως γελοία, καθώς ακούγεται πλεοναστική. Ο πατέρας είναι αναμενόμενο να δουλεύει, ενώ η μητέρα όχι, οπότε αυτό πρέπει να δηλώνεται εμφατικά, όταν συμβαίνει.

Σε βοηθάει στις δουλειές του σπιτιού;

Όλες οι εκφράσεις που αναφέρονται στις δουλειές του σπιτιού σαν να είναι καθήκον της γυναίκας δίνουν νέα πνοή στο συγκεκριμένο στερεότυπο, ακόμα και αν αρχικά δείχνουν ότι θέλουν να το καταρρίψουν. Μπορεί πλέον η συζήτηση να μην επικεντρώνεται στο ότι η γυναίκα πρέπει να τα κάνει όλα, αλλά στο ότι και ο άντρας πρέπει να συνεισφέρει, όμως το αφήγημα δεν αλλάζει. Η υποχρέωση παραμένει δικιά της και το μόνο που μπορεί να περιμένει από το σύντροφό της είναι να τη βοηθάει. Ακόμα πιο ύπουλη είναι η προσωπική αντωνυμία δίπλα σε κλασικές δουλειές του νοικοκυριού: «Μωρό μου, σου έπλυνα τα πιάτα/ σου συμμάζεψα το σαλόνι». Μια τόσα δα λέξη υποδεικνύει ότι ο άντρας απλώς πήρε λίγο από το βάρος που κανονικά έχει πάντα η γυναίκα.

Γυναίκα για το σπίτι

Πολλή συζήτηση έχει γίνει για το πώς πρέπει να αναφερόμαστε στην κυρία που αναλαμβάνει τις δουλειές του σπιτιού επί πληρωμή. Ο κλασσικός όρος που έχει επικρατήσει είναι γυναίκα και στους περισσότερους φαίνεται πολύ φυσιολογικό, με το επιχείρημα ότι στη συντριπτική πλειοψηφία το επάγγελμα αυτό γίνεται από γυναίκες. Το θέμα είναι ότι κάθε άνθρωπος είναι ένα σύνολο ιδιοτήτων. Το ποια από αυτές θα επιλέξεις να κατονομάσεις στο λόγο σχετίζεται με την ιδεολογία που προωθείς. Όταν έναν εγκληματία τον κατονομάζεις με βάση την εθνικότητά του, υποσυνείδητα περνάς το μήνυμα ότι για την εγκληματικότητα φταίνε οι αλλοδαποί. Όταν, λοιπόν, την κυρία για τις δουλειές του σπιτιού δεν την αποκαλείς με το όνομα ή το επάγγελμά της και θεωρείς ότι ο όρος γυναίκα είναι όσο περιγραφικός χρειάζεται, τότε στο γλωσσικό σου μήνυμα ταυτίζεις το φύλο με τις συγκεκριμένες δουλειές και μάλιστα περιοριστικά. Το ότι στην πράξη γίνεται έτσι, δεν σημαίνει ότι πρέπει να θεωρείται τόσο αυτονόητο. Και οι μηχανικοί αυτοκινήτων κατά 99,99% είναι άντρες, όμως δεν έχει ποτέ κανείς γυρίσει από το συνεργείο και έχει πει ότι ο άντρας του έφτιαξε το αυτοκίνητο. Γιατί ένας άντρας μπορεί να κάνει και άλλα επαγγέλματα, οπότε ο συνομιλητής του δεν θα καταλάβει. Αντίθετα, με τον όρο γυναίκα όλοι καταλαβαίνουμε, κάτι που σημαίνει ότι ο ρόλος της γυναίκας είναι αυτός βασικά. Ακόμα και αν καταλαβαίνουμε, δεν χρειάζεται πάντως να συνεχίζουμε να αναπαράγουμε αυτή τη λογική.

Φέρσου σαν άντρας

Σε ένα πρόσφατο άρθρο, είχα γράψει ότι το αντρικό φύλο αντιμετωπίζεται γλωσσικά και κοινωνικά ως επίτευγμα με πολλές μεταφορές που παρομοιάζουν την αντρική φύση με το θάρρος και την εντιμότητα. Η πιο κλισέ φράση είναι η παραπάνω, αφού όχι μόνο προσδίδει στο αντρικό φύλο χαρακτηριστικά που κανονικά είναι καθαρά ατομικά και σίγουρα δεν εμφανίζονται σε όλους τους άντρες, αλλά υπονοεί ότι οι γυναίκες διακατέχονται από τα εντελώς αντίθετα.

Αληθινοί άντρες

Αντίστοιχα, η φράση αληθινός άντρας δίνει ξανά στο αντρικό φύλο μια μυθική διάσταση. Το επίθετο αληθινός δεν έχει προφανώς να κάνει με το βιολογικό φύλο, αφού ψεύτικος άντρας δεν υπάρχει. Έχει να κάνει με τα θετικά χαρακτηριστικά που πρέπει να επιδεικνύει ένας άντρας, οπότε η έννοια του αληθινού άντρα είναι το άτομο που είναι τίμιο, περήφανο και θαρραλέο. Και γιατί να μην αναφερθούμε σε αυτό ακριβώς έτσι;

Γυναικόπαιδα

Ο όρος είναι πολύ παλιός και χρησιμοποιείται για τον άμαχο πληθυσμό. Στην εποχή μας, όμως, σε πολλές χώρες οι γυναίκες πολεμούν και εργάζονται στο στρατό, ενώ βεβαίως στον άμαχο πληθυσμό συγκαταλέγονται πολλοί άντρες. Επομένως, η χρήση του όρου αυτού το μόνο που κάνει είναι να προωθεί το στερεότυπο ότι οι γυναίκες ανήκουν στο λιγότερο ενεργό πληθυσμό και είναι οι κατεξοχήν υπεύθυνες να φροντίζουν τα παιδιά, όσο οι άντρες είναι δραστήριοι.

Πολύ ενδιαφέρον είναι και αυτό το άρθρο για τις αγγλικές φράσεις που προωθούν υπογείως το σεξισμό στο χώρο εργασίας.

in

Αξιολογήστε το άρθρο

108 points
Upvote Downvote

21
ΣΧΟΛΙΑΣΤΕ

Παρακαλούμε Συνδεθείτε για να σχολιάσετε
5 Θέματα σχολίων
16 Απαντήσεις θεμάτων
3 Ακόλουθοι
 
Με τις περισσότερες αντιδράσεις
Δημοφιλέστερο θέμα σχολίου
11 Συντάκτες σχολίων
Αλεξιάννα ΤσότσουΛένα ΦουτσιτζήMitsi Πρόσφατοι συντάκτες σχολίων
  Εγγραφείτε  
νεότερα παλαιότερα δημοφιλέστερα
Ειδοποίηση για
Louk Ritia
Μέλος
Εθισμένος στα Lenoji
Up/Down Voter
Χρόνια συμμετοχής
Επιβεβαιωμένος Χρήστης
Ειδικός

Κάπου εδώ να δώσω νοητά συγχαρητήρια στη γιαγιά μου που πριν καιρό την είχα διορθώσει όταν μου πέταξε “ευτυχώς ο άντρας σου σε βοηθάει” κι όταν προχθές το είπε πάλι, διόρθωσε αμέσως τον εαυτό της “α όχι όχι, μου χεις πει ότι αυτό δεν είναι σωστό, αλλά θύμισέ μου το γιατί”. Και είναι σχεδόν 90.

Εντελβάις
Μέλος
Εθισμένος στα Lenoji
Up/Down Voter
Χρόνια συμμετοχής
Δημιουργός Κειμένων
Ειδικός

“Μου χεις πει ότι αυτό δεν είναι σωστό, αλλά θύμισέ μου το γιατί” . Αχ θέλω να αγκαλιάσω τη γιαγιά σου!!

Sourikata
Μέλος
Συμμετέχων

Καταπληκτικό το κείμενο σου.
Με μια παρατήρηση ως προς το τελευταίο (γυναικόπαιδα): δε νομίζω ότι υπονοείται για τις γυναίκες ότι είναι λιγότερο ενεργές. Θεωρώ έχει να κάνει με το πόσο πιο ευάλωτες είναι σωματικά σε σχέση με τους άντρες. Προφανώς δεν ισχύει απόλυτα, αλλά σε συνθήκες πολέμου δεν κάθεσαι να αξιολογήσεις ατομικά τον καθένα και την κάθε μία για τι είναι ικανή. Τα γυναικόπαιδα παίρνουν by default προτεραιότητα γιατί ειναι πολύ πιο πιθανό να τη χρειάζονται.

Haifischnet
Μέλος
Χρόνια συμμετοχής
Εθισμένος στα Lenoji
Συνεργάτης

Τώρα πλέον λέμε “άνεργος πατέρας” (σε αντιδιαστολή με την εργαζόμενη μητέρα).

Tropique
Μέλος
Χρόνια συμμετοχής
Ενθουσιώδης

Νομίζω το γυναίκα για τις δουλειές λέγεται σε αντικατάσταση του παλιού παραδουλεύτρα που μάλλον ακούγεται χειρότερο. Οταν την έχεις ήδη προσλάβει, την λες με το όνομά της. Αλλά όταν ψάχνεις, να πεις ψάχνω άνθρωπο για να μου καθαρίζει το σπίτι όταν 99,9% ο άνθρωπος θα είναι γυναίκα, νομίζω δεν είναι σεξιστικό.

Mitsi
Μέλος
Χρόνια συμμετοχής
Μέντορας

Όταν ψάχνεις να προσλάβεις μηχανικό για το σπίτι λες ψάχνω έναν άντρα; Όταν θέλεις να προσλάβεις δικηγόρο λες ψάχνω έναν άντρα η μία γυναίκα ίσως; Σίγουρα όχι. Σε κανέναν αλλο επάγγελμα δεν ταυτίζεται το φύλο με το επάγγελμα. Μόνο όταν μιλαμε για δουλειές σπιτιού και φροντίδα ηλικιωμένων λέμε αυτόματα μια γυναίκα. Γιατί; Δεν έχει να κάνει με το ότι είναι σχεδόν όλες γυναίκες. Και οι υδραυλικοί είναι σχεδόν όλοι άντρες αλλά δε θα πεις ποτέ ξέρεις κανέναν άντρα να μου φτιάξει τη βρύση. Υδραυλικό θα ζητήσεις. Ελπίζω να καταλαβαίνεις το πρόβλημα. Ταυτίζουμε μια εργασία που τη θεωρούμε έτσι κι αλλιώς… Διαβάστε περισσότερα »

Tropique
Μέλος
Χρόνια συμμετοχής
Ενθουσιώδης

Oχι βέβαια γιατί μηχανικοί και δικηγόροι υπάρχουν και από τα δύο.
Δεν προσέξατε τι είπα αγαπητή. Ο όρος γυναίκα ΙΣΩΣ να είναι ευφημισμός που επικράτησε έναντι του πιθανώς κακόηχου ή δηλωτικού κατωτερότητας “παραδουλεύτρα”, “υπηρεσία” κλπ. Και δεδομένου ότι ποτέ κανένας κύριος δεν εμφανίστηκε πουθενά για να κάνει δουλειές σπιτιού επι πληρωμή (κακώς κατ’ εμέ), ο όρος αυτός επικράτησε.
Αν υπήρχε μια λέξη πιο πολιτίκαλυ κορρέκτ απο τα παραδουλεύτρα, υπηρεσία κλπ (πχ housekeeper) μια χαρά θα επικρατούσε.

Mitsi
Μέλος
Χρόνια συμμετοχής
Μέντορας

Βασικά υπάρχουν μια χαρά άντρες που κάνουν αυτή τη δουλειά. Επίσης καθαρίστρια λέγεται όταν σου καθαρίζει το σπίτι. Και υπάρχει ο όρος και είναι και δοκιμος. Λες για μηχανικούς και δικηγόρους αλλά πολύ βολικά όχι για υδραυλικους που τους ανέφερα επίσης. Άκουσες ποτέ κανέναν να λέει θα φωνάξω άντρα όταν θέλει υδραυλικό; Επίσης δεν είδα ποτέ γυναίκες να κάνουνε συντήρηση καυστήρων. Είπε ποτέ κανένας ότι θα φωνάξει άντρα για τον καυστήρα; Και φυσικά ιστορικά στις πλούσιες οικογένειες υπήρχαν και άντρες υπηρέτες και μάλιστα πολλοί, αλλά λεγόντουσαν μπάτλερ ή λακεδες. Τέλος και οι παραμανες και τροφοί υπήρξαν αποκλειστικά γυναίκες, καθως θήλαζαν… Διαβάστε περισσότερα »

Μέλος
Συμμετέχων

“Το ότι στην πράξη γίνεται έτσι, δεν σημαίνει ότι πρέπει να θεωρείται τόσο αυτονόητο.”

Τι να κάνουμε δλδ, να κοροϊδεύουμε τους εαυτούς μας;
Αν στην πράξη γίνεται έτσι, δεν θεωρείται, ΕΙΝΑΙ αυτονόητο.

Λένα Φουτσιτζή
Editor
Συντονιστής Κοινότητας
Επιβεβαιωμένος Χρήστης
Δημιουργός Περιεχομένου
Χρόνια συμμετοχής
Θρύλος

“Δεν σημαίνει ότι πρέπει να θεωρείται αυτονόητο”. Δεν κατάλαβες. Δεν πειράζει.

Μέλος
Συμμετέχων

(Σε) Έχω καταλάβει πολύ καλά και το ξέρεις, γι’ αυτό και κόβεις 8 στα 10 σχόλια που σε “ξεβρακώνουν”.
Το ξαναγράφω λοιπόν, αρκεί που θα το δεις εσυ, αν στην πράξη συμβαίνει έτσι, καλώς θεωρείται αυτονόητο. ΕΙΝΑΙ αυτονόητο, έτσι πρέπει να θεωρείται. Ξυδάκι.
Οπαδός του alternative reality να υποθέσω;

Μέλος
Up/Down Voter
Εθισμένος στα Lenoji
Χρόνια συμμετοχής
Δημιουργός Κειμένων
Μέντορας

Kostas Papas, πριν από εκατό χρόνια θα λέγαμε: “Στην πράξη, σχεδόν όλα τα κορίτσια δεν σπουδάζουν. Όμως, δεν πρέπει να θεωρούμε αυτονόητο ότι ένα κορίτσι δεν θα σπουδάσει. Κι αυτό γιατί σιγά – σιγά τα κορίτσια μπορούν να αρχίσουν να σπουδάζουν.” Έτσι λοιπόν, επειδή κάποιοι άνθρωποι σκέφτονταν πριν από εκατό χρόνια με τον παραπάνω τρόπο, τα κορίτσια σιγά σιγά άρχισαν να σπουδάζουν. Αυτό εννοεί η κυρία Τσότσου όταν λέει για τις οικιακές βοηθούς: “Το ότι στην πράξη γίνεται έτσι, δεν σημαίνει ότι πρέπει να θεωρείται τόσο αυτονόητο.” Αν σταματήσουμε να χρησιμοποιούμε τον λέξη “γυναίκα” για τον άνθρωπο που μας βοηθάει… Διαβάστε περισσότερα »

Μέλος
Συμμετέχων

Συνεχίζω, Δεν κάνει η γλώσσα την κοινωνία, η κοινωνία κάνει τη γλώσσα. Είναι σαφής η σχέση αιτίας – αποτελέσματος: Επειδή τα κορίτσια άρχισαν να σπουδάζουν, έπαψε ο κόσμος να θεωρεί αυτονόητο πως δεν θα σπουδάσουν, όχι το αντίθετο που υποστηρίζετε εσείς! Θα λέγατε ποτέ πως επειδή η κοινωνία σταμάτησε να θεωρεί τις γυναίκες ως τα παιδιά ενός κατώτερου θεού, αναγκάστηκαν αυτές να δημιουργήσουν το φεμινιστικό κίνημα και να διεκδικήσουν ισότητα; Σαφώς όχι, δεν βγάζει καν νόημα. Το αντίθετο όμως; Δεν υπάρχει ούτε ένα παράδειγμα ιστορικά -αν κάνω λάθος διορθώστε με- που να έχει συμβεί αυτό που υποστηρίζετε. Πως δημιουργήθηκε δλδ… Διαβάστε περισσότερα »