Love letter # 4: Οι απελπισμένες ερωτικές επιστολές της Πηνελόπης Δέλτα στον Ίωνα Δραγούμη

“Ξέρω μόνο πως σ’ αγαπώ, τ’ ακούς, Ίων; σ’ αγαπώ άγρια και θέλω την αγκαλιά σου και το στόμα σου που φιλεί φρικτά, σε θέλω όλον, όλον, δικό μου για πάντα, και πονώ αλύπητα και ανυπόφορα…”

Πηνελόπη Δέλτα Ίων Δραγούμης
H Δέλτα σε νεαρή ηλικία με τον αδελφό της "Τρελαντώνη"

27/7/1906

«…..Μένω ακόμη ένα χρόνο, σου το έγραψα˙ αν με θέλεις ύστερα, αν δεν αλλάξεις, Ίων μου, αν θέλεις τότε, πάρε με… Και τώρα όμως αν με ήθελες δεν θα μπορούσα να σου πω πια όχι˙ τώρα δεν ξέρω πια τι θα πει τιμή και λόγος και όρκος˙ ξέρω πως στον κόσμο κάπου ζεις εσύ, πως μ’ αγαπάς ακόμη, πως εσύ μπορείς να γίνεις δικός μου οπόταν σε φωνάξω. Ίων μου, δεν σε φωνάζω˙ μα αν με θελήσεις ποτέ, ξέρεις πού είμαι˙ σε περιμένω πάντα και σ’ αγαπώ σαν Μήδεια, είσαι το μόνο δίλημμα που ζει μέσα μου με φρικτή ένταση˙ τ’ άλλα όλα πέθαναν, η αγάπη σου τα σκότωσε! Μη με φοβηθείς˙ αγαπώ άγρια, μα αγαπώ με φοβερή tendresse το χλωμό παιδί που με φίλησε στο στόμα εκεί στα πεύκα…………………………………………………………………..

Ξέρω μόνο πως σ’ αγαπώ, τ’ ακούς, Ίων; σ’ αγαπώ άγρια και θέλω την αγκαλιά σου και το στόμα σου που φιλεί φρικτά, σε θέλω όλον, όλον, δικό μου για πάντα, και πονώ αλύπητα και ανυπόφορα, και μ’ έρχεται να φύγω απόψε, πριν από το γράμμα μου, να μη σου μιλήσω πια, να μη σου γράψω «σ’ αγαπώ», μόνο να έλθω εκεί, να ορμήσω στο σπίτι σου, να χυθώ στο λαιμό σου, και χωρίς λέξη, να πνίξω την αναπνοή σου, φιλώντας σε στο στόμα, ώσπου να κλείσεις τα μάτια σου και να πέσει το κεφάλι σου στον ώμο μου, χλωμό και αποκαμωμένο, μισοπεθαμένο από συγκίνηση και πόνο και χαρά που σκοτώνει. Το ξέρω πως είμαι τρελή μα η αγάπη κάποιον τρελαίνει».

(επιστολή της Δέλτα προς τον Δραγούμη, που ανήκει στο Ιστορικό Αρχείο Μουσείου Μπενάκη)

Η Πηνελόπη γνώρισε τον Ίωνα το 1905 σε μια δεξίωση στην Αλεξάνδρεια. Εκείνη 31 ετών παντρεμένη και μητέρα τριών παιδιών. Εκείνος 26 ετών υποπρόξενος στην Αλεξάνδρεια και γόης της αθηναϊκής υψηλής κοινωνίας.

«Και τότε ήλθε ο κυκλώνας, που σάρωσε τα πάντα… και με ανέβασε σε άλλους κόσμους υπερκόσμιους», όπως αποτυπώνει η ίδια την πρώτη τους επαφή στα προσωπικά της ημερολόγια.

Η έλξη που ένιωσαν ήταν ακαριαία, αμοιβαία και σύντομα μετατράπηκε σε δυνατό έρωτα. Δυστυχώς ένα ανεκπλήρωτο έρωτα που βασάνισε κυρίως εκείνη μέχρι το τέλος της ζωής της.

Αυτό το γράμμα, πάλι από γυναίκα προς άνδρα, είναι ακόμη μια αφορμή να «αγγίξουμε» λίγο την ιστορία. Ειδικά στα ποστ με έλληνες πρωταγωνιστές, αυτή είναι η λογική μου. Να σημειώσω εδώ πως, οι σύγχρονες μέθοδοι ιστορικής έρευνας αναγνωρίζουν τις πρωτοπρόσωπες μαρτυρίες όπως πχ την ερωτική αλληλογραφία, σαν αξιόπιστες πηγές γνώσης, περισσότερο μάλιστα από πολλές άλλες. Αλλά ας πάρουμε τα πράγματα από την αρχή δίνοντας κάποιες λεπτομέρειες για τους δυο πρωταγωνιστές αυτού του πάθους.

Η Πηνελόπη γνώρισε τον Ίωνα το 1905 σε μια δεξίωση στην Αλεξάνδρεια. ….. «Και τότε ήλθε ο κυκλώνας, που σάρωσε τα πάντα… και με ανέβασε σε άλλους κόσμους υπερκόσμιους», όπως αποτυπώνει η ίδια την πρώτη τους επαφή στα προσωπικά της ημερολόγια.

Η Πηνελόπη Δέλτα, κόρη του πάμπλουτου βαμβακέμπορου εξ Αιγύπτου Εμμανουήλ Μπενάκη, προκειμένου να ξεφύγει από την οικογενειακή καταπίεση, παντρεύτηκε  το 1895 τον Κωνσταντινοπολίτη (Φαναριώτη για την ακρίβεια) διανοούμενο και νομομαθή Στέφανο Δέλτα. Ήταν μόλις 21 ετών κορίτσι και ζώντας ανάμεσα σε Αθήνα και Αλεξάνδρεια είχε ήδη αποκτήσει τις τρεις κόρες της το 1905.

Ο Ίωνας Δραγούμης νεότερος της, λογοτέχνης και φέρελπις πολιτικός, ξεκίνησε από τη στήριξη του Μακεδονικού Αγώνα όντας στενός φίλος του Μακεδονομάχου Παύλου Μελά (ο οποίος και παντρεύτηκε την αδερφή του Ναταλία). Ως διπλωμάτης του Υπουργείου Εξωτερικών από το 1902 τοποθετήθηκε σε μια σειρά από πρεσβείες: της Φιλιππούπολης, της (τότε οθωμανικής) Αλεξανδρούπολης, της Κωνσταντινούπολης, του Βουκουρεστίου, της Ρώμης και του Λονδίνου. Το 1905 βρέθηκε στην Αλεξάνδρεια, όπου και γεννήθηκε αυτός ο μεγάλος έρωτας.

Ελαιογραφία του Γ. Ροϊλού (Εθνικό Ιστορικό Μουσείο, Αθήνα).

Ο παράνομος, για την Πηνελόπη, έρωτας, ήταν κατά κάποιο τρόπο λογική συνέχεια των επιλογών της. Δηλαδή της όχι και τόσο ουσιαστικής επικοινωνίας με το σύζυγο της. Ομολόγησε τη σχέση της με τον Ίωνα πρώτα από όλους στον, εννοείται πουριτανό, πατέρα της ο οποίος της απάντησε αυστηρά:

«Τα παιδιά σου ή τον Δραγούμη!».

Κατόπιν έστειλε το γαμπρό και νομικό του σύμβουλο Δέλτα, στο παράρτημα της επιχείρησής του στη Φρανκφούρτη. Κάποια στιγμή το ομολόγησε και στον ίδιο το σύζυγο της. Όμως η αυστηρών ηθών οικογένεια της δεν επρόκειτο ποτέ να συναινέσει σε κάτι τέτοιο. Ήταν με το μέρος του γαμπρού και των οικονομικών συμφερόντων της. Ο τρελός έρωτας του γράμματος μας, στην ουσία διαρκεί ως ότου ο Ίωνας μετατεθεί στην Πόλη. Το ενδιαφέρον είναι πως, για την Πηνελόπη δεν τελειώνει ποτέ, παρά μόνο με το θάνατο της.

Βασικά στην Πόλη, ο Ίωνας, το 1908, γνωρίζεται με τη Μαρίκα Κοτοπούλη (τη διάσημη πριμαντόνα της εποχής η οποία περιόδευε τότε εκεί). Μαζί της θα παραμείνει εξάλλου μέχρι και τη δολοφονία του, το 1920. Οι δυο τους είχαν μια «φρη» σχέση για εκείνα τα χρόνια και περνούσαν μεγάλα διαστήματα χωριστά. Χωρίς να έχουν ιδιαίτερες απαιτήσεις ο ένας από τον άλλον αντάλλασσαν κι οι δυο τους φλογερές ερωτικές επιστολές. (Ο ‘Ιωνας προσφέρει άφθονο υλικό μάλλον για κάποιο επόμενο ποστ).

Ο Ίωνας, το 1908, γνωρίζεταιστην Πόλη με τη Μαρίκα Κοτοπούλη (τη διάσημη πριμαντόνα της εποχής η οποία περιόδευε τότε εκεί).

Από τότε η Πηνελόπη τα έβαψε μαύρα στην κυριολεξία όμως. Όπως είπε και σε εκείνον, για  «όσο βαστώ μέσα μου το πένθος μου, όσο σε αγαπώ». Στα σοβαρά φορούσε μαύρα από τότε μέχρι να πεθάνει (συγκεκριμένα να αυτοκτονήσει).

Ήδη από τη χρονιά του loveletter μας, λέγεται πως παρουσίαζε τάσεις αυτοκτονίας. Ίσως γι’ αυτό έφυγε κι εκείνη για κάποια χρόνια στη Φρανκφούρτη δίπλα στο σύζυγο της. Εκεί έγραψε  και το πατριωτικό «Για την πατρίδα» αλλά και το «Παραμύθι χωρίς όνομα». Με τον Ίωνα θα συναντηθούν όμως ξανά και ξανά, στην Αθήνα, στη Γερμανία και αλλού. Το 1913 γίνεται για πρώτη φορά ύστερα από χρόνια και μια συζήτηση για τον χωρισμό τους. Οπως γράφει και η ίδια στις αναμνήσεις της:

Από τότε η Πηνελόπη τα έβαψε μαύρα στην κυριολεξία όμως. Όπως είπε και σε εκείνον, για  «όσο βαστώ μέσα μου το πένθος μου, όσο σε αγαπώ». Στα σοβαρά φορούσε μαύρα από τότε μέχρι να πεθάνει (συγκεκριμένα να αυτοκτονήσει).

«Και είδα στα μάτια του πως ήταν αλήθεια, πως δεν παρηγορήθηκε ποτέ. Και με μιας γκρεμίστηκαν και έλιωσαν και σκόρπισαν τα βουνά από πάγη που πέντε χρόνια στοίβαζα στην ψυχή μου, και τον είδα πάλι όπως τον έβλεπα άλλοτε, σαν άλλον εαυτό μου, το συμπλήρωμα του εαυτού μου, σβήστηκαν τα χρόνια και η απόσταση και ο χωρισμός, και ήμασταν πάλι εμείς, δύο ψυχές που είχαν τσουρουφλιστεί και εξαγνιστεί στο ίδιο καμίνι της απελπισμένης αγάπης».

Είδε όμως και στο δάχτυλό του ένα δαχτυλίδι με μια σκούρα σκαλισμένη πέτρα να! Προφανώς δώρο της Μαρίκας. Αυτή είναι και η ιδιαιτερότητα αυτού του έρωτα˙ η Πηνελόπη για δεκαετίες ζει-πιθανόν για να αντέξει την κενή ζωή της- μια φαντασιακή κατά βάθος σχέση, με τον αιώνιο αγαπημένο της. Και η  Κοτοπούλη γίνεται για εκείνη η γυναίκα που πάντα θα της θυμίζει όσα της απαγορεύτηκε να έχει η ίδια. Τη μισεί.

Η Δέλτα εγκαταστάθηκε μόνιμα στην Αθήνα το 1916, σε ένα εντυπωσιακό σπίτι στην Κηφισιά, αφού πέρασε ακόμη λίγα χρόνια στην Αλεξάνδρεια.Το ιστορικό νεοκλασικό σπίτι, το οποίο της μεταβίβασε ο πατέρας της, σήμερα στεγάζει σημαντικά αρχεία του μουσείου Μπενάκη. Εκεί, στο ειδικά για εκείνη χώρο, η διάσημη συγγραφέας έγραψε τα πιο γνωστά βιβλία της, αλλά και εκεί άφησε την τελευταία της πνοή. Την ίδια χρονιά ο Ιωνας της χάρισε και κάποια χειρόγραφά του: «Ο,τι και να κάνεις, ό,τι και να κάνω, οι ψυχές μας είναι ένα» γράφει η ιδια στα ημερολόγια ότι της εκμυστηρεύτηκε. Έριχνε λάδι στη φωτιά κι αυτός ο άνθρωπος…

Η Δέλτα εγκαταστάθηκε μόνιμα στην Αθήνα το 1916, σε ένα εντυπωσιακό σπίτι στην Κηφισιά.

Στα Νοεμβριανά ο πατέρας της συλλαμβάνεται και ο Δραγούμης δεν της συμπαραστέκεται όπως εκείνη ελπίζει. Ο πατέρας της Πηνελόπης ήταν βασικό στέλεχος του Κόμματος των Φιλελευθέρων και ήδη ο Βενιζέλος είχε εγκαθιδρύσει την Κυβέρνηση Εθνικής Αμύνης στη Θεσσαλονίκη. (Μιλάμε για τη μεγαλύτερη από ποτέ κόντρα του Βενιζέλου με το Βασιλιά Κωνσταντίνο Α’ aka Εθνικός Διχασμός!).

Παρότι είχε βρει διέξοδο στο γράψιμο η Πηνελόπη μέσα της υπέφερε. Έτσι, για να καταπιεί την ήττα και την πίκρα της έπεισε τον εαυτό της ότι περισσότερο την ενοχλούσαν οι πολιτικές πεποιθήσεις του Ιωνα κι όχι η σχέση του με τη Μαρίκα. Η ανομολόγητη επιθυμία της να βρεθεί στη θέση της «θεατρίνας» ,όπως την αποκαλούσε υποτιμητικά, μετατράπηκε σε μια ταξική αντιπαράθεση για την ακαλλιέργητη και πρόστυχη Μαρίκα.

«Τι να περιγράφει κανείς την ασχημιά του βούρκου αυτού; Καλύτερα σιωπή. Αλλά δεν την εγκαταλείπει· φεύγει μαζί της…» γράφει με περιφρόνηση μετά από χρόνια.

Η ανομολόγητη επιθυμία της να βρεθεί στη θέση της «θεατρίνας» ,όπως την αποκαλούσε υποτιμητικά, μετατράπηκε σε μια ταξική αντιπαράθεση για την ακαλλιέργητη και πρόστυχη Μαρίκα.

Ο Ιωνας δολοφονείται, τον Ιούλιο του 1920, μέρα μεσημέρι στη Βασιλίσσης Σοφίας, ως αντίποινα για την απόπειρα δολοφονίας του Ελευθέριου Βενιζέλου ο οποίος βρισκόταν τότε στο Παρίσι. Θεωρείτο πολέμιος της πολιτικής της «Μεγάλης Ιδέας» του Βενιζέλου, της «ελλαδικής πολιτικής των προσθηκών» όπως έλεγε. Υποστήριζε με πάθος πως ο ελληνισμός, δεν είχε ουσιαστικά σύνορα και πως  η Ελλάδα με τους Βαλκανικούς πολέμους, απλά αρπάζει κανένα κοκαλάκι που και που. Εννοείται πως αυτό ήταν μεγάλο πλήγμα για την Πηνελόπη.

Το 1925 η συγγραφέας διαγνώστηκε με αυτοάνοση σκλήρυνση κατά πλάκας (τυχαίο;), μια αρρώστια που χειροτέρευε καθώς περνούσαν τα χρόνια και την ταλαιπώρησε μέχρι το τέλος της. Την περίοδο που ακολούθησε, έγραψε  τα πασίγνωστα βιβλία για παιδιά «Τρελαντώνης» το 1932 και «Μάγκας» το 1935. Το δεύτερο μεγαλύτερο πλήγμα μετά το θάνατο του Ιωνα ήταν ο θάνατος του Βενιζέλου το 1936. Ήταν κι εκείνος μεγάλη της αγάπη (Σχεδόν εβδομαδιαίως καλεσμένος στο αρχοντικό της, με τη γυναίκα του Έλενα, ακόμη και λίγες ώρες πριν τη δεύτερη απόπειρα δολοφονίας του, το 1933 στη λεωφόρο Κηφισίας).

Ο Ιωνας δολοφονείται, τον Ιούλιο του 1920, μέρα μεσημέρι στη Βασιλίσσης Σοφίας, ως αντίποινα για την απόπειρα δολοφονίας του Ελευθέριου Βενιζέλου ο οποίος βρισκόταν τότε στο Παρίσι.

Στις αρχές του 1941 ο Δραγούμης, αν και νεκρός, «μπήκε» ξανά στη ζωή της. Μετά από δική της επιμονή ο αδελφός του Ιωνα, Φίλιππος, παρέδωσε στη Δέλτα τα προσωπικά του ημερολόγια και αρχεία.  

«…Και εγώ γράφω για κείνον, γιατί γνώρισα ένα μέρος της ψυχής του που δεν είδε άλλος…» έγραψε στις αναμνήσεις της. Ήταν φοβερό το πόσο επέμενε μέχρι το θάνατο της, στο γεγονός πως εκείνη τον καταλάβαινε περισσότερο από όλες (ήξερε ότι δεν είχε μόνο τη Μαρίκα αφού πλέον είχε ξεκοκαλίσει και όλα τα ημερολόγια του!)

Στις αρχές του 1941 ο Δραγούμης, αν και νεκρός, «μπήκε» ξανά στη ζωή της. Μετά από δική της επιμονή ο αδελφός του Ιωνα, Φίλιππος, παρέδωσε στη Δέλτα τα προσωπικά του ημερολόγια και αρχεία.   «…Και εγώ γράφω για κείνον, γιατί γνώρισα ένα μέρος της ψυχής του που δεν είδε άλλος…» έγραψε στις αναμνήσεις της.

Όταν στις 27 Απριλίου 1941 η 67χρονη συγγραφέας αποφάσισε να δώσει τέλος στη ζωή της, παίρνοντας δηλητήριο, όλοι υπέθεσαν ότι οι λόγοι ήταν καθαρά εθνικιστικοί. Ήταν η ημέρα που οι Γερμανοί εισέβαλαν στην Αθήνα. Όμως ίσως συμφωνείτε κι εσείς ότι ο λόγος ήταν διαφορετικός. Θέλω να πω, μπορεί να ήταν μεγάλη πατριώτισσα όμως ήταν φανατική Βενιζελικιά και φιλελεύθερη. Δε λέω, μόλις ξεκινούσε η γερμανική κατοχή, αλλά τόσα χρόνια ανεκπλήρωτου έρωτα και καταπιεσμένης ζωής ήταν αυτά…

Ο τάφος της- στον κήπο στην Κηφισιά όντως- έχει χαραγμένη πάνω του τη λέξη «Σιωπή».

«Παιδιά μου, ούτε παπά, ούτε κηδεία. Παραχώστε με σε μια γωνιά του κήπου, αλλά μόνο αφού βεβαιωθείτε πως δε ζω πιά. Φροντίσετε τον πατέρα σας. Τον φιλώ σφιχτά. Π.Σ. Δέλτα»,

το σημείωμα που άφησε στις κόρες της. Ο τάφος της- στον κήπο στην Κηφισιά όντως- έχει χαραγμένη πάνω του τη λέξη «Σιωπή».

 

*Οι «Αναμνήσεις 1921» (ΑΡΧΕΙΟ Π. Σ. ΔΕΛΤΑ τ. Ζ΄) αποτελούν τον Β΄ τόμο των “Απομνημονευμάτων” Της Πηνελόπης Δέλτα, τα οποία αρχίζουν από τα νεανικά χρόνια και τελειώνουν τον Ιούλιο 1940.  Εχουν κυκλοφορήσει από τις Εκδόσεις ΕΡΜΗΣ μετά από αποδελτίωση των χειρόγραφων της του Ιστορικού Αρχείου του Μουσείου Μπενάκη από τον εγγονό της Π.Ζάννα.

*Από την εκπομπή “Παρασκήνιο” της ΕΡΤ ντοκυμαντερ, αφιέρωμα στην Πηνελόπη Δέλτα και συγκεκριμένα στα Απομνημονεύματα της (Ημερολόγια-Ενθυμήσεις-Αναμνήσεις)

*Από τη σειρά ντοκυμαντερ “Εποχές και Συγγραφείς” της ΕΡΤ, αφιέρωμα στην Πηνελόπη Δέλτα.

Ακολουθήστε την Α,ΜΠΑ; στο Google News

in

Αξιολογήστε το άρθρο

36 points
Upvote Downvote
νεότερα παλαιότερα δημοφιλέστερα
Ειδοποίηση για
Marina
Μέλος
Χρόνια συμμετοχής
Δημιουργός Κειμένων
Ενθουσιώδης

Εξαιρετικο το αρθρο!

acantholimon
Μέλος
Χρόνια συμμετοχής
Up/Down Voter
Εθισμένος στα Lenoji
Ειδικός

Μ’αρέσουν πάρα πολύ αυτές οι ιστορίες.Και το κείμενο καλογραμμένο.Επίσης,ξέρω τι θα δω το βράδυ.Θενξ!