Ένα απόγευμα, εκεί κατά το πρώτο lock-down, πήγα με τα παιδιά μου στον κήπο και τα παρότρυνα να ουρλιάξουν. “Εμπρός”, τους είπα και έβαλα και χρονόμετρο. “Ουρλιάξτε όσο πιο δυνατά θέλετε. Θα σας κάνω παρέα”. Μέχρι τότε ήμασταν στο σπίτι, κοινωνικά αποστασιοποιημένοι για περισσότερο από ένα μήνα. Η ρουτίνα των παιδιών είχε διαταραχθεί εντελώς και ήταν μπερδεμένα και ανήσυχα- ο σύζυγός μου κι εγώ διαχειριστήκαμε εργασίες πλήρους απασχόλησης παράλληλα με την πλήρη φροντίδα των παιδιών.
Αντιμετώπιζα τη θλίψη, το τραύμα, τις δουλειές του σπιτιού, τη φροντίδα των παιδιών, το γράψιμο. Είχα κουραστεί να κρατάω όλο το άγχος να φουσκώνει μέσα μου και είχα κουραστεί να λέω στα παιδιά να σταματήσουν να κάνουν θόρυβο. Είχα επίσης συνείδηση του τρόπου με τον οποίο, ακόμη και στα πιο ισότιμα μεταξύ των δύο φύλων νοικοκυριά, οι γονείς είναι πιο πιθανό να ζητούν από τα κορίτσια να κάνουν ησυχία απ’ ό,τι από τα αγόρια. Τι θα γινόταν αν αφήναμε όλη αυτή την πίεση να βγει από μέσα μας; Τι θα γινόταν αν επιτρέπαμε στα παιδιά και στους εαυτούς μας να ξεσπάσουν;
Τα παιδιά αλληλοκοιτάχτηκαν, λίγο μπερδεμένα από την προτροπή μου, λίγο είχαν μείνει να αναρωτιούνται μήπως τους έκανα πλάκα. Αλλά μετά πήραν μπρος. Για ‘μένα πάλι δεν ήταν τόσο εύκολο.
Μετά από δεκαετίες που έλεγα στον εαυτό μου ότι το ουρλιαχτό ήταν κάτι ανάρμοστο, το μόνο που μπόρεσα πραγματικά να κάνω ήταν απλώς μια αδύναμη μίμηση από κάτι που έμοιαζε με κραυγή.
Ένιωθα να δένεται η γλώσσα μου, γνωρίζοντας πολύ καλά το πώς μπορεί να φαινόμουν ή να ακουγόμουν, το τι θα μπορούσαν να σκεφτούν οι γείτονες για εμένα. “Είστε όλοι καλά;” ρώτησε κάποιος, γελώντας νευρικά από την άλλη πλευρά του φράχτη.
Δύο ημέρες μετά από αυτή την προσπάθεια να ουρλιάζουμε στον κήπο, ένιωσα σαν να είχε σκάσει μια βαλβίδα και όλες οι απογοητεύσεις και το άγχος βγήκαν με απροσδόκητη δύναμη στην επιφάνεια.
Σύντομα τρέχαμε γύρω από τον κήπο κουνώντας τα χέρια μας, μέχρι που σωριαζόμασταν στο έδαφος μαζί γελώντας, με τα πόδια μας πλεγμένα μεταξύ τους. Σιγά σιγά διαπιστώσαμε ότι και τα παιδιά ήταν πιο ήρεμα και λιγότερο πιθανό να ξεσπάσουν σε κλάματα ή να έχουν εκρήξεις οργής.
Υπήρχε ένα έντονο αίσθημα ευφορίας που διαρκούσε όλη την υπόλοιπη μέρα. Σε ‘μένα, τουλάχιστον.
Το γυναικείο ουρλιαχτό, εδώ και αιώνες, θεωρείται κάτι μη θηλυκό, κάτι που δημιουργεί δυσφορία στους ανθρώπους. Στις γυναίκες δίνεται το μήνυμα ότι το ουρλιαχτό είναι “άσχημο” και ότι κανείς δεν θα τις ακούσει αν δείξουν τα συναισθήματά τους.
Είμαι συμπεριφορική επιστήμονας και όσο περισσότερο ερευνούσα τις ψυχολογικές επιδράσεις αυτού που λέμε “ανεβασμένοι τόνοι” ή “φωνές” κατά τη διάρκεια μίας αντιπαράθεσης, τόσο περισσότερο συνειδητοποιούσα ότι αυτή η εκτόνωση των συναισθημάτων προκαλεί μια νευροφυσική αντίδραση, μια απελευθέρωση του συσσωρευμένου θυμού με συνειδητό τρόπο, αντί να τον αφήνουμε να ξεσπά ατάκτως και απροειδοποίητα.
Το να φωνάζεις με αυτόν τον τρόπο μπορεί να απελευθερώσει ενδορφίνες, τις λεγόμενες ορμόνες της χαράς, κάτι σαν την έξαψη που έχουμε μετά από οποιαδήποτε μορφή άσκησης. Αυτές οι ενδορφίνες, μαζί με τα πεπτίδια που παράγονται από την υπόφυση, μπορούν από κοινού να έχουν ενθαρρυντικό αποτέλεσμα, ενεργοποιώντας τους υποδοχείς του εγκεφάλου για να μειώσουν τον πόνο και να αυξήσουν τη δύναμη. Ένιωθα τους μύες μου να χαλαρώνουν, μπορούσα να αντιληφθώ καλύτερα τους ήχους και τις μυρωδιές γύρω μου.
Η θεραπεία της αρχέγονης κραυγής έγινε πολύ δημοφιλής τη δεκαετία του ’70 με ανθρώπους όπως ο Τζον Λένον και η Γιόκο Όνο να την υποστηρίζουν, αλλά εγώ δεν έβλεπα τις συνεδρίες μας με… κραυγές με τον ίδιο τρόπο. Αντί να αναμασάμε το άγχος και τον θυμό μας, μας επέτρεπα να ξεσπάσουμε για λίγο, διεκδικώντας τον θυμό, τη θλίψη και την απογοήτευσή μας και όλα τα συναφή συναισθήματα που θεωρούνταν ανάρμοστα για εμάς τις γυναίκες. Το πρώτο βήμα προς αυτή την κατεύθυνση ήταν η αναγνώριση και η αποδοχή ότι όλα αυτά είναι έγκυρα συναισθήματα που απαιτούν διέξοδο, δεν πρέπει να απορρίπτονται, να κρύβονται ή να καταπιέζονται.
Στην κινεζική ιατρική η κραυγή θεωρείται ότι έχει τεράστια οφέλη. Πριν από δώδεκα χρόνια, επισκεπτόμενη την Κίνα, είχα δει άνδρες και γυναίκες να συγκεντρώνονται κάθε πρωί στους κήπους γύρω από την πόλη προκειμένου να… ουρλιάζουν όλοι μαζί. Μια από τις πιο ιδιαίτερες αναμνήσεις που έχω από τη Σιάν είναι η αντήχηση των κραυγών γύρω από τη γειτονιά που μέναμε.
Σύμφωνα με τον Qigong Grandmaster Nan Lu (ο οποίος έχει αρκετά βίντεο στο YouTube), η ενέργεια που τροφοδοτεί την ευημερία του ήπατος πρέπει να ρέει, αλλά μπορεί και να παρεμποδίζεται από αισθήματα όπως η απογοήτευση. Η θεραπεία αυτής της κατάστασης βρίσκεται στο να κουνιέσαι σαν ένα θορυβώδες δέντρο.
Δείτε αυτή τη δημοσίευση στο Instagram.
Για να το κάνετε αυτό, σηκωθείτε όρθιοι, στη συνέχεια διπλώστε το σώμα σας σε μία βαθιά κάμψη προς το πάτωμα και σηκωθείτε πάλι, ταλαντευόμενοι σαν δέντρο στον άνεμο. Η ιδέα του να στέκεστε ψηλά μου φαίνεται πολύ δυναμική, από τη στιγμή που ειδικά τα κορίτσια μαθαίνουν να “μαζεύονται”, να μην ακούγονται, να μην κάνουν θόρυβο, να μην ενοχλούν από τρομακτικά μικρή ηλικία.
Κουνώντας όλο το σώμα μας, τεντώστε τις άκρες των δαχτύλων σας προς τον ουρανό και, συγκεντρώνοντας όλη την απογοήτευσή σας, απελευθερώστε την με μια δυνατή κραυγή.
Μεγαλώνοντας, κάθε ταινία Μπόλιγουντ που παρακολουθούσα ενίσχυε το στερεότυπο της “δεσποινίδας σε κίνδυνο”, με την κομψή μελαγχολία να θεωρείται επιθυμητή ιδιότητα σε κάθε πρωταγωνίστρια, ενώ οι εκφράσεις ισχυρών συναισθημάτων συνδέονταν πάντα με μια κακομαθημένη γυναίκα που παρομοιαζόταν με αλεπού (στην καλύτερη περίπτωση) ή με σκύλα (στη χειρότερη). Η θεά Κάλι ερμηνεύεται ως σύμβολο του θανάτου, με το πρόσωπό της παραμορφωμένο σε μια άσχημη κραυγή, και χρησιμοποιείται για να θυμίζει στις γυναίκες ότι η έκφραση συναισθημάτων, όπως ο θυμός, μπορεί να είναι καταστροφική.
Η θυμωμένη γυναίκα, πολύ συχνά στη λογοτεχνία ή στη λαϊκή παράδοση περιγράφεται ως τέρας, εμφανίζεται ως μάγισσα ή άρπυια. Ας πούμε, η λέξη “banshee” χρησιμοποιείται εδώ και εκατοντάδες χρόνια για να περιγράψει μια γυναίκα που ουρλιάζει, κλαίει, κάποια που δείχνει υπερβολική συναισθηματική φόρτιση.
Στην ιρλανδική λαογραφία, οι banshees ήταν μαγικές, μυθικές γυναίκες με τη μορφή πνευμάτων που τρέφονταν από τη θλίψη των άλλων ανθρώπων και πετούσαν όλη τη νύχτα αναζητώντας θήραμα. Με τα μάτια τους κόκκινα από το συνεχές κλάμα, τα μαλλιά τους να τρέχουν γύρω από το πρόσωπό τους, με τρομακτική όψη, προανήγγειλαν το θάνατο ενός μέλους της οικογένειας, συνήθως ουρλιάζοντας.
Το γυναικείο ουρλιαχτό, εδώ και αιώνες, θεωρείται κάτι μη θηλυκό, κάτι που δημιουργεί δυσφορία στους ανθρώπους. Στις γυναίκες δίνεται το μήνυμα ότι το ουρλιαχτό είναι “άσχημο” και ότι κανείς δεν θα τις ακούσει αν δείξουν τα συναισθήματά τους.
Στο βιβλίο της Good and Mad: The Revolutionary Power of Women’s Anger, η Rebecca Traistor γράφει: “Ο καλύτερος τρόπος για να δυσφημιστούν αυτές οι γυναίκες, για να φανούν αντιαισθητικές, είναι να τις απεικονίσεις τη στιγμή που ουρλιάζουν. Η εικόνα μιας γυναίκας που ανοίγει το στόμα της διάπλατα για να ουρλιάξει με δύναμη και σιγουριά, συχνά και με παράπονο, κωδικοποιείται στο μυαλό μας ως άσχημη”.
Ουρλιάζοντας με τα παιδιά μου στον κήπο, διεκδικούσα τον θυμό, την απογοήτευση, τη θλίψη και όλο το φάσμα των ανθρώπινων συναισθημάτων ως δικά μου. Έμαθα να χρησιμοποιώ το θυμό μου για να δράσω και να αναγνωρίζω ότι ο θυμός είναι μια κατάλληλη αντίδραση στην αδικία, στο άγχος και τις ανησυχίες, στην άγνοια και την καταπίεση.
Ο σπόρος αυτής της ιδέας φυτεύτηκε πριν από πολύ καιρό. Το 1615, ο Helkiah Crooke, γιατρός της αυλής του βασιλιά Ιάκωβου Α’ της Αγγλίας, έγραψε ένα εκτενές έργο στο οποίο εξηγούσε ότι για να διατηρηθεί η τάξη όλης της φύσης, ο άνθρωπος έπρεπε να είναι θερμοκρασιακά πιο θερμός για να αντέχει το βάρος της δουλειάς και των αποφάσεων και το μυαλό του έπρεπε να είναι γερό για να αντέχει στους κινδύνους. Το σώμα των ανδρών μπορούσε να αντέξει την ιδιοσυγκρασία τους, ενώ οι γυναίκες δεν μπορούσαν να αντέξουν τη θερμότητα που συνδέεται με την έκφραση ισχυρών συναισθημάτων. Εκείνες -εμείς, δηλαδή- υποτίθεται ότι είναι πολύ εύθραυστες.
Η συναισθηματική έκφραση συνδέεται επίσης με την αξιολόγηση της ικανότητας στην εργασία, αλλά η έρευνα έχει δείξει ότι αυτή η επίδραση είναι πολύ έμφυλη. Μια μελέτη του 2015 έδειξε ότι η έκφραση συναισθημάτων όπως οι φωνές οδηγούσε σε μεγαλύτερη επιρροή για τους άνδρες που είχαν εξουσία, ενώ για τις γυναίκες η επιρροή τους μειωνόταν. Αντίθετα, οι γυναίκες αναμένεται να εκφράζουν το θυμό και την απογοήτευσή τους -ενεργητικά συναισθήματα που επιτρέπονται κυρίως στους άνδρες- με τη μορφή θλίψης και μελαγχολίας.
Οι γυναίκες εσωτερικεύουν αυτές τις ιδέες, καταπιέζουν και μετριάζουν τις συναισθηματικές τους εκρήξεις. Αλλά αναπόφευκτα η αποσύνδεση και η αποστασιοποίηση από αυτά τα συναισθήματα δημιουργεί οδύνη, και η αναπόληση και η καταπίεση του θυμού και άλλων τέτοιων αρνητικών συναισθημάτων είναι ένας από τους κύριους παράγοντες που συμβάλλουν στο άγχος των γυναικών.
Η ευτυχία των γυναικών μειώνεται τα τελευταία 30 χρόνια, τόσο απόλυτα όσο και σε σχέση με τους άνδρες, σε μεγάλο μέρος του δυτικού κόσμου, αλλά κυρίως στις ΗΠΑ και το Ηνωμένο Βασίλειο. Οι γυναίκες είναι επίσης πιθανό να βιώνουν περισσότερη κατάθλιψη σε σύγκριση με τους άνδρες.
Μέσα στα χρόνια, προσπάθησα κι εγώ να αποσυνδεθώ από τα “αρνητικά” συναισθήματά μου. Φαινόταν πιο εύκολο. Αν ο θυμός μου δεν ήταν μέρος του εαυτού μου, τότε ήταν εύκολο να τον θεωρήσω ως ένα ξένο θηρίο και να τον κλειδώσω μακριά σαν ένα βαθύ, σκοτεινό μυστικό.
Όμως αυτή η αναπόληση πυροδοτούσε θλίψη και αντί να με βοηθήσει, κάθε έκφραση ισχυρών συναισθημάτων απλώς πολλαπλασίαζε το ήδη συσσωρευμένο άγχος, προκαλώντας μου ενοχές και ντροπή για το ότι έχασα τον έλεγχο.
Ωστόσο, τα τελευταία δύο χρόνια, διαπίστωσα ότι δεν μπορούσα να κρατάω τα συναισθήματά μου “κλειδωμένα”. Ίσως φταίει το γεγονός ότι μεγαλώνω και δεν με νοιάζει τόσο πολύ τι σκέφτονται οι άλλοι για μένα, ή η εξάντληση και το τραύμα της πανδημίας, ή ίσως ήταν η περιεμμηνόπαυση. Δεν μπορούσα πλέον να κρατάω με λουρί αυτό το τέρας μέσα μου.
Άρχισα να αναρωτιέμαι αν το να επιτρέπω στον εαυτό μου να ξεσπάει πού και πού θα βοηθούσε στην ανακούφιση από αυτό το άγχος που ένιωθα. Θα μπορούσε η κραυγή να είναι η απάντηση;
Μια μέρα, σκρολάροντας στο YouTube, έπεσα πάνω στο Ever Is Over All του καλλιτέχνη Pipilotti Rist από το 1997, μία απίστευτη καλλιτεχνική σύλληψη που δείχνει μια γυναίκα να περπατάει ευτυχισμένη σε έναν δρόμο. Συνοδευόμενη από ένα ονειρικό, αιθέριο soundtrack και με ένα πλατύ χαμόγελο στο πρόσωπό της, σπάει τα τζάμια των αυτοκινήτων χρησιμοποιώντας ένα μεταλλικό λουλούδι, ενώ μια γυναίκα αστυνομικός τη χαιρετάει καθώς περνάει.
Τα όσα κάνει αυτή η γυναίκα και ο τρόπος με τον οποίο τα κάνει προσφέρουν ένα αίσθημα κάθαρσης, πραγματικής απελευθέρωσης από την ασφυκτική γυναικεία εικόνα που συχνά μας υπαγορεύει αυτό που λέμε male gaze, ένα χαρούμενο ρέκβιεμ στους παραδοσιακούς κοινωνικούς κανόνες και κώδικες της γυναικείας καλής συμπεριφοράς.
Μου θύμισε το βίντεο – κλιπ της Beyoncé για το Hold Up, που κυκλοφόρησε το 2016, όπου περπατάει στο δρόμο σπάζοντας τα τζάμια των αυτοκινήτων, χαμογελαστή, χωρίς να διαμαρτύρεται: η έκφραση ισχυρών συναισθημάτων δεν είναι πάντα κάτι αρνητικό, μπορεί να είναι ενδυνάμωση, μπορεί να απελευθερώνει από τις συστημικές ανισότητες.
Όταν άκουσα για πρώτη φορά για τα rage rooms, η ιδέα του να πάω και να σπάσω μερικά πράγματα για μία ή δύο ώρες μου φάνηκε πολύ ελκυστική. Αλλά στο μεταξύ, παίζω το I Will Survive στο στερεοφωνικό του αυτοκινήτου και ουρλιάζω δυνατά μόνη μου, ενώ οδηγώ. Είναι ενδυναμωτικό και καθαρτικό, ειδικά αφού με αποκάλεσαν “πολύ θυμωμένη” για άλλη μια φορά στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης για το έργο μου που αφορά τις έμφυλες και φυλετικές ανισότητες.
Γιατί είναι εύκολο να φορέσεις ταμπέλα σε κάποιον: θερμοκέφαλος, θυελλώδης, συναισθηματικός, υστερικός. Αλλά δεν είναι καιρός να ξεφύγουμε όλοι από αυτές τις καταπιεστικές νόρμες που έχουμε επιβάλει στον εαυτό μας εδώ και τόσο καιρό, πιστεύοντας ότι το να ουρλιάζεις είναι αντι-θηλυκό; Εδώ και καιρό θαυμάζω την παράδοση των Μαορί για το haka, όπου οι γυναίκες χρησιμοποιούν ολόκληρο το σώμα τους και μια σειρά από εκφράσεις του προσώπου τους, χορεύοντας, χοροπηδώντας, ψέλνοντας και ουρλιάζοντας για να εκφραστούν και να εκφοβίσουν τον αντίπαλο.
Ουρλιάζοντας με τα παιδιά μου στον κήπο, διεκδικούσα τον θυμό, την απογοήτευση, τη θλίψη και όλο το φάσμα των ανθρώπινων συναισθημάτων ως δικά μου. Έμαθα να χρησιμοποιώ το θυμό μου για να δράσω και να αναγνωρίζω ότι ο θυμός είναι μια κατάλληλη αντίδραση στην αδικία, στο άγχος και τις ανησυχίες, στην άγνοια και την καταπίεση.
Και έχω πάντα αυτά τα λόγια της Audre Lorde μέσα στην καρδιά μου: “Η ενοχή δεν είναι απάντηση στον θυμό. Είναι μια αντίδραση στις δικές μας πράξεις ή στην έλλειψη δράσης”. Και θέλω να μεγαλώσω τα κορίτσια μου έτσι ώστε να κάνουν το ίδιο. Δεν αισθάνομαι πλέον ενοχές για τα συναισθήματά μου και τις εκφράσεις τους. Εξάλλου, το να νιώθουμε και να δείχνουμε συναισθήματά μας είναι αυτό που μας κάνει ανθρώπους.
Την περασμένη εβδομάδα πήγαμε στο δάσος. Σε ένα ξέφωτο, σηκώσαμε τα χέρια μας προς τον ουρανό, σταθήκαμε όρθιες με τα πόδια μας ανοιχτά, γειωμένες και ριζωμένες, αλλά επιτρέποντας στις απογοητεύσεις μας να απελευθερωθούν μέσα από τις άκρες των δαχτύλων μας, ταρακουνώντας το σώμα μας με μια δυνατή κραυγή.
Ο σκύλος μας άρχισε να γαβγίζει μαζί μας. Μερικοί περαστικοί άγνωστοι σταμάτησαν, κοιτούσαν παραξενεμένοι και στη συνέχεια συμμετείχαν σε αυτό που ήδη κάναμε εμείς. Η δυνατή χαρούμενη κακοφωνία των ουρλιαχτών, των γαβγισμάτων και του γέλιου μας θύμισε πόσο καλό ήταν να είμαστε κυρίες των συναισθημάτων μας και να τα απελευθερώνουμε χωρίς ενοχές και ντροπή. Η οικογένειά μου πήγε σπίτι χέρι-χέρι, νιώθοντας πιο ευτυχισμένη και ανάλαφρη. Κι εγώ ένιωσα ο εαυτός μου για πρώτη φορά μετά από πολύ καιρό.
ΠΗΓΗ: Guardian
Ακολουθήστε την Α,ΜΠΑ; στο Google News
