O παράλογος φόβος του γήρατος για τους πολύ νέους

Μεγάλωσα ως παιδί σε έναν κόσμο όπου η νεότητα δεν αποτυπωνόταν με το τεχνητό μεγαλείο που της αποδίδεται σήμερα. Ναι, ΟΚ, οι μεγάλες ηθοποιοί του Χόλλυγουντ “κρατιόντουσαν καλά” και σε μια σπάνια για τα μη φεμινιστικά δεδομένα το ίδιο κι οι άντρες συνάδελφοί τους, όμως τα ευρωπαϊκά αντίστοιχα γιορτάζονταν επειδή δεν είχαν υποκύψει στην (ανύπαρκτη τότε) παραμόρφωση των ενέσιμων fillers και των επάλληλων microlifts. Πρόσωπα σαν της Ζαν Μορώ ή της Μελίνας Μερκούρη αποτελούσαν επιθυμητές καταστάσεις. Ξαφνικά έχει γεμίσει το διαδίκτυο με συμβουλές για baby botox για εικοσάχρονες (βοτουλινική τοξίνη, θυμίζω, η πιο δηλητηριώδης ουσία στον πλανήτη) κι αντιγηραντικές ρουτίνες για…έφηβους. Έχω πια τόσο γεράσει, αναρωτιέμαι, κι έχω μείνει πίσω από τις εξελίξεις; Όχι λόγω κάποιας φυσικής φθοράς, αλλά λόγω πνευματικής αποκοπής από το τρέχον zeitgeist αυτού του τρομερού άγχους για νεότητα. Και κατόπιν συνειδητοποιώ την Ύβρι μου. Ευτύχησα να ζήσω παιδική ηλικία σε εποχές ευμάρειας και μικρότερης διεθνούς ανασφάλειας. Πιστεύω όμως ότι τη μενταλιτέ μου αυτή του ακατανόητου του κυνηγητού της αιώνιας νεότητας την διαμόρφωσε κυρίως η κοντινή μου, η τετ α τετ επαφή με τον επικείμενο θάνατο. Τότε αποφασίζεις ότι δεν αξίζει να σκας για τα μικρά και τα ασήμαντα. Όμως η πολύ νέα γενιά φαίνεται πως νιώθει τεράστια ανασφάλεια για το μέλλον (και πώς αλλιώς;) κι έτσι φοβάται το γήρας: αυτό που έρχεται, κι όχι αναγκαστικά αυτό που αφορά μόνο στην εμφάνιση. Αν είσαι τυχερός να φτάσεις να γεράσεις, δηλαδή, έτσι που πάνε τα πράγματα. Αν θα υπάρχει πλανήτης ως τότε.

Ειδικοί λένε ότι «δεν αποτελεί έκπληξη το γεγονός ότι μια γενιά που μεγάλωσε στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης και που ενηλικιώθηκε στην εποχή των fillers και του Facetune, η Gen Ζ (δηλαδή βαριά έως 27 ετών σήμερα), μπορεί να είναι ιδιαίτερα ευαισθητοποιημένη στις φυσικές σωματικές αλλαγές που συμβαίνουν με την ηλικία». Όπως λέει η Marta Calderero, λέκτορας ψυχολογίας και επιστημών της εκπαίδευσης στο Πανεπιστήμιο της Βαρκελώνης, «Οι ηλικιακές διακρίσεις και τα αρνητικά στερεότυπα μας επηρεάζουν περισσότερο λόγω της λανθασμένης συσχέτισης που επιμένει στην κουλτούρα μας ότι η ομορφιά είναι μόνο μια νεανική εικόνα». Η αρνητική στάση απέναντι στη γήρανση έχει άμεσο αντίκτυπο και στη σωματική υγεία, εκτός από την ψυχική.

Η ηλικία έρχεται ως το κερασάκι σε μια τούρτα που είναι ήδη μια πολύ περίπλοκη κατασκευή, ένα είδος εποικοδομήματος.

Για την ψυχολόγο Pilar Guerra Escudero, ειδική στις συναισθηματικές διαταραχές, η στάση απέναντι στη γήρανση από νεαρή ηλικία είναι θεμελιώδης, ακριβώς επειδή είναι και θέμα εκπαίδευσης. «Αν το υποκείμενο θεωρεί ότι σε μια ορισμένη ηλικία το μόνο που μπορεί να επιδιώκει είναι η επιδείνωση κι η απώλεια της ψυχικής και σωματικής του υγείας, σίγουρα αυτό θα συμβεί. Η μακροπρόθεσμη νοητική προβολή της τρίτης ηλικίας συμβαδίζει με το αναμενόμενο άγχος. Η γήρανση είναι στην αντίληψή μας και είναι απαραίτητο να εργαστούμε για την αποδοχή της», εξηγεί. Κι αυτό επειδή οι αλλαγές που συμβαίνουν δεν είναι όλες αρνητικές, αναγκαστικά.

Kι έπειτα πόσες φορές έχουμε διαβάσει αναγνώστριες να ελεεινολογούν τo σύγχρονο dating, τις επαγγελματικές ματαιώσεις με την απαίτηση για προϋπηρεσία όταν οι μισοί δουλεύουν στην εστίαση για τα προς το ζην, την σχεδόν ακατόρθωτη δημιουργία οικογένειας μέσα στο πλαίσιο των κατεξοχήν γόνιμων δεκαετιών για τις γυναίκες… Η ηλικία έρχεται ως το κερασάκι σε μια τούρτα που είναι ήδη μια πολύ περίπλοκη κατασκευή, ένα είδος εποικοδομήματος.

Έγραψε η Eva Wiseman στην εγγλέζικη έκδοση της Vogue τον περασμένο Οκτώβριο, «η ηλικία [μοιάζει] όπως ένας εκτοξευτής για μπαλάκια του τένις που σου πυροβολεί έντονα συνεχείς γύρους ανά βδομάδες, μετά μήνες και χρόνια, και πότε πότε ένα από αυτά σε χτυπά πολύ άσχημα ή και σου αφήνει ένα μώλωπα. Αλλά νομίζω ότι ίσως το συναίσθημα που περιγράφει [μια αναγνώστρια], το συναίσθημα του «γήρατος», δεν έχει να κάνει στην πραγματικότητα με την ηλικία, όσο με το αίσθημα αστάθειας, ή δυσαρέσκειας ή απλώς λύπης. Είναι ιδιαίτερα δύσκολο να πατήσεις τα τριάντα. Οι παραδοσιακοί δείκτες ενηλικίωσης, όπως τα σπίτια ή τα μωρά, έχουν απορριφθεί για πολλά εκατομμύρια ατόμων, είτε λόγω συστημικών αποτυχιών διακυβέρνησης, είτε λόγω της υπερβολικής χρήσης αβοκάντο, ανάλογα με τους ποιούς ιστότοπους διαβάζετε. Οι άνθρωποι θρηνούσαν πάντα τα νιάτα τους, αλλά η γενιά σας γερνάει χωρίς την ασφάλεια ή τα οφέλη που γλύκαναν αυτή τη συμφωνία, κάτι που προσθέτει έναν ορισμένο τρόμο στο ταξίδι. Αλλά δεν είναι μόνο αυτό. Η διαδικασία της προόδου στη ζωή απαιτεί αναπόφευκτα να αναγνωρίσεις ευκαιρίες που χάθηκαν ή πράγματα που αναιρέθηκαν.»

Ο κόσμος αλλάζει και δεν είναι ευθύνη της μονάδας αυτό, επομένως η αυτοενοχοποίηση του εικοσιεπτάχρονου για το πόσα δεν έχει κατορθώσει ως τώρα στο προδιαγεγραμμένο μονοπάτι προς τα γηρατειά είναι το βάρος που εμείς φορτώσαμε στους ώμους του.

Υπάρχει το παλιό αξίωμα όταν είναι καλύτερα να μετανιώνεις για πράγματα που έκανες παρά γι’αυτά που δεν έκανες. Επειδή το δεύτερο μοιάζει με τη ματαίωση μιας ζωής που δεν έζησες. Άλλωστε για τον λόγο αυτό ευφευρέθηκε ο όρος FΟΜΟ: fear of missing out, η ανασφάλεια ότι δεν είμαστε στον παλμό των γεγονότων, ότι χάνουμε την τελευταία τάση, αυτό που “πρέπει οπωσδήποτε να κάνουμε μέχρι τα 30” όπως επέβαλε άλλοτε o lifestyle τύπος των 90s. Ο ψυχαναλυτής Adam Phillips, στο βιβλίο του Missing Out, ρωτά: Γιατί πιστεύουμε ότι γνωρίζουμε περισσότερα για τις εμπειρίες που δεν έχουμε παρά για αυτές που έχουμε; Το ερώτημα αυτό με έχει κι εμένα προβληματίσει (σιωπηλά, εσωτερικά) κάθε φορά που για παράδειγμα άνθρωποι που δεν έχουν γίνει οι ίδιοι γονείς προσπαθούσαν να με νουθετήσουν απρόσκλητα για την ανατροφή των δικών μου. Φαίνεται ότι η διάχυτη εντύπωση ότι η φαντασία αρκεί για να γεμίσει τα κενά της μεταλαμπαδευμένης γνώσης από την ποπ κουλτούρα μας έχουν προγραμματίσει να είμαστε ξερόλες για τις εμπειρίες των άλλων. Το βλέπουμε και στο mansplaining, την πατροναριστική μέθοδο να εξηγεί ένας άντρας σε μια γυναίκα πράγματα που εκείνη ξέρει καλύτερα. Πόσο θετικά θα δεχόσασταν συμβουλές για την καλύτερη σερβιέτα από έναν cisgender άντρα; Με τον ίδιο τρόπο η έλλειψη εμπειρίας θεωρώ πως τείνει να εξαλείφει το κριτήριο συγκρισιμότητας μεταξύ των πολύ νέων. H σύγκριση της πραγματικότητας του τωρινού παλμού των γεγονότων και των (λειψών αναγκατικά) εμπειριών τους είναι άτοπο να συμβεί με την δεκαετία του ΄80 ή του ’90. Ο κόσμος αλλάζει και δεν είναι ευθύνη της μονάδας αυτό, επομένως η αυτοενοχοποίηση του εικοσιεπτάχρονου για το πόσα δεν έχει κατορθώσει ως τώρα στο προδιαγεγραμμένο μονοπάτι προς τα γηρατειά είναι το βάρος που εμείς φορτώσαμε στους ώμους του.

Επιπλέον η εικονική πραγματικότητα με τα φίλτρα της τεχνητής νοημοσύνης και τις εφαρμογές “γήρανσης” για να δεις πώς θα ήσουν στα 60 και τα 70 έχουν παραμορφώσει την πρόσληψη της εξέλιξης του χρόνου από τους πολύ νέους. Κι αυτό μπορεί να γίνει επικίνδυνο για την ψυχική τους υγεία, ιδιαίτερα μαζί με τα άγχη της σύγχρονης κατάστασης.

Όπως αναμεταδίδεται από τους New York Times, «Υπάρχει η αίσθηση ότι οι νέοι άνθρωποι έχουν ξεχάσει πώς είναι τα ανθρώπινα πρόσωπα», δήλωσε η Renee Engeln, 47 ετών, καθηγήτρια ψυχολογίας στο Πανεπιστήμιο Northwestern και διευθύντρια του Body and Media Lab.

Το κόλπο ίσως όπως γράφει κι η Wiseman είναι να μην μένετε εκεί, «να μην δημιουργήσετε μια μικρή κατασκήνωση [στον φανταστικό τόπο] όπου θα μπορούσε να είχε συμβεί ή στις αντιληπτές επιτυχίες των άλλων», αλλά αντίθετα να κοιτάξετε γύρω σας τις επιλογές που έχετε κάνει και να προσπαθήσετε να τις απολαύσετε. Στα 30 είναι νωρίς για να θρηνείς μια ζωή που δεν έζησες, αντί να εκτιμάς τη ζωή που έχεις και νομίζω ότι είναι ακριβώς αυτή η αίσθηση που κάνει ένα άτομο να αισθάνεται βαλτωμένο, κουρασμένο ή γηρασμένο.

Ακολουθήστε την Α,ΜΠΑ; στο Google News