Η σιωπή της σεξουαλικής παρενόχλησης

Το τελευταίο διάστημα ακούμε συχνά για περιπτώσεις σεξουαλικής παρενόχλησης ακόμα και ανήλικων κοριτσιών και πρόκειται για ένα φαινόμενο που μπορεί να συναντήσει κανείς οπουδήποτε και που πολλές φορές υφίσταται και στο εργασιακό περιβάλλον. Η σεξουαλική παρενόχληση, σύμφωνα με το άρθρο 337 (1) του Ποινικού Κώδικα, αποτελεί «προσβολής της γενετήσιας αξιοπρέπειας» που αποτελείται από «άσεμνες χειρονομίες ή προτάσεις που αφορούν ασελγείς πράξεις» «προσβολή της αξιοπρέπειας ενός ατόμου στην περιοχή του / της σεξουαλικής ζωής της». Άσεμνες χειρονομίες συνεπάγονται σωματική επαφή (χάδια, κλπ) ενώ άσεμνες προτάσεις μπορεί να είναι προφορική ή γραπτή ή με χειρονομίες, χωρίς σωματική επαφή”.

Στη σεξουαλική παρενόχληση, αλλά ακόμη και στις περιπτώσεις βιασμού, χρησιμοποιείται συχνά στην υπερασπιστική γραμμή το επιχείρημα «γιατί δε μίλησε νωρίτερα», το «γιατί το θυμήθηκε τώρα», το «γιατί αν είχε υποστεί κάτι τέτοιο αποφάσισε τώρα να μιλήσει…μήπως γιατί δεν έγινε ποτέ τίποτα;» και άλλες τέτοιες «ρητορικές» ερωτήσεις που τονίζουν τη δυσπιστία με την οποία αντιμετωπίζονται τα θύματα σεξουαλικής παρενόχλησης.
Δεν είναι λίγες οι φορές τα θύματα θεωρούνται υπεύθυνα από την κοινωνία για αυτό που τους συνέβη, ενώ ο φόβος και η ντροπή είναι τα συναισθήματα που διακατέχουν το θύμα και που πολλές φορές έχει ήδη φροντίσει να ενισχύσει ο δράστης.

Τα θύματα μπορεί να ντρέπονται για το γεγονός, για το ότι δεν μπόρεσαν να το αποτρέψουν και να αντιδράσουν πιο έγκαιρα ή με μεγαλύτερη αποφασιστικότητα και να παρουσιάζουν ψυχολογικά και σωματικά συμπτώματα, όπως κατάθλιψη, θυμός, σύγχυση, σκέψεις αυτοκτονίας και άλλα.

Όταν ρωτάμε ένα θύμα σεξουαλικής παρενόχλησης που αποφάσισε να μιλήσει ή να ζητήσει βοήθεια μετά από αρκετό διάστημα από την πράξη «γιατί τώρα» οι απαντήσεις μπορεί να είναι πολλές. Μία από αυτές είναι πως φοβήθηκε ότι τα πράγματα θα γίνουν χειρότερα. Άλλη απάντηση είναι ότι φοβήθηκε πως κανείς δε θα το πιστέψει, πως μπορεί να πουν «τα ήθελε» ή «το προκάλεσε» ή «το φαντάστηκε».

Ιδιαίτερα στις περιπτώσεις που ο θύτης είναι «υπεράνω υποψίας» οι σκέψεις αυτές είναι πιο έντονες και η σιωπή μεγαλύτερη. Η σιωπή αυτή μπορεί να γίνει ακόμα πιο έντονη όταν και διαφοράς ιεραρχίας, όπου εκεί έχουμε τη μορφή παρενόχλησης «Quid pro Quo», δηλαδή «Κάτι για κάτι», όπου ο θύτης χρησιμοποιεί τη θέση ισχύος, ξεκινάει με μία φιλική συμπεριφορά και υποσχέσεις για εργασιακές ευκαιρίες και καταλήγει σε εκβιασμούς και συνεχή παρενόχληση.

Ανεπιθύμητα αγγίγματα σε όλο το σώμα, πίεση για ερωτική συνεύρεση, φιλιά, αυνανισμός μπροστά το θύμα είναι μερικές μόνο από τις μεθόδους που χρησιμοποιεί ο θύτης, τις οποίες στη συνέχεια παρουσιάζει ως φυσιολογικές, κάνοντας το θύμα να σκέφτεται «μήπως παρεξήγησα;», «μήπως υπερβάλλω;» και να αμφισβητεί τον ίδιο του τον εαυτό. Αν κάποια στιγμή το θύμα προσπαθήσει να βάλει ένα τέλος σε όλο αυτό, η στάση του θύτη γίνεται εχθρική και τιμωρητική ή συνεχίζει την επικοινωνία κάνοντας ότι δε συνέβη ποτέ τίποτα.

Η διαφορά ιεραρχίας από μόνη της σε αυτή την περίπτωση τονίζει το «πρέπει να μη μιλήσεις γιατί θα σου κάνω τη ζωή δύσκολη ή θα μάθουν όλοι τι έκανες ή θα φροντίσω να μην έχεις καμία ευκαιρία στον χώρο». Πρόκειται για μία από τις πιο ύπουλες μορφές παρενόχλησης, γιατί το θύμα εμπιστεύεται τον θύτη, πιστεύει ότι έχει καλές προθέσεις και η συμπεριφορά του θύτη το κάνει να αναρωτιέται αν φταίει το ίδιο για ό,τι έγινε ή ακόμη και να πραγματικά έγινε κάτι.

Το θύμα σεξουαλικής παρενόχλησης που δε μιλάει μπορεί να παλεύει μέσα του να καταλάβει τι και πως συνέβη, μπορεί να μισεί τον εαυτό του που επέτρεψε να γίνει ό,τι έγινε, να έχασε το έδαφος κάτω απ’ τα πόδια του ή να επέλεξε να «παγώσει τα πάντα» για να μπορέσει να προχωρήσει στη ζωή του. Ποιος μπορεί να κατηγορήσει αυτό το άτομο και να το κρίνει για τον τρόπο που επέλεξε να επιβιώσει ή για το πότε αποφάσισε ότι είχε τη δύναμη να μιλήσει;

Νίκη Δαλιανά
Σύμβουλος Ψυχικής Υγείας- Σύμβουλος Σταδιοδρομίας MSc
Human Resource Management, University of Minnesota

Ακολουθήστε την Α,ΜΠΑ; στο Google News