Darvo: η τεχνική χειραγώγησης των ψυχολογικών κακοποιητών

Μεγάλο μέρος της άμυνας απέναντι σε κακοποιητικές συμπεριφορές αποτελεί η έγκαιρη αναγνώρισή τους ως τέτοιες. Η τεχνική DARVO αποτελεί μια από τις πλέον διαδεδομένες σε ψυχολογικούς κακοποιητές κι είναι προς όφελος των γυναικών να μπορούν να την αναγνωρίζουν, να την διαχειρίζονται και να οριοθετούν έγκαιρα, ώστε να αποφεύγουν να γίνουν θύματα.

Η στατιστική δείχνει ότι μεταξύ 0,5% και 5% του γενικού πληθυσμού των ΗΠΑ έχει ναρκισσιστική διαταραχή προσωπικότητας, με μεγαλύτερο επιπολασμό στους άνδρες παρά στις γυναίκες. Ωστόσο, πολλά άτομα επηρεάζονται από μια ελεγκτική τακτική που χρησιμοποιούν πολλοί ναρκισσιστές (και μη) που ονομάζεται DARVO. [Caligor E, Levy KN, Yeomans FE. Narcissistic personality disorder: diagnostic and clinical challenges. AJP. 2015;172(5):415-422]

Ας δούμε όμως αρχικά τι σημαίνει DARVO.

Το DARVO είναι ένα αρκτικόλεξο των όρων «άρνηση, επίθεση και αντιστροφή θύματος και δράστη» (deny, attack, and reverse victim and offender). Ορισμένοι ερευνητές και νομικοί υποστηρικτές το έχουν χαρακτηρίσει ως μια κοινή στρατηγική χειραγώγησης των ψυχολογικών κακοποιών. Ο θύτης αρνείται ότι έγινε ποτέ η κακοποίηση, επιτίθεται στο θύμα επειδή προσπάθησε να καταστήσει υπεύθυνο τον θύτη και ισχυρίζεται ότι αυτός, ο θύτης, είναι στην πραγματικότητα το θύμα της κατάστασης, αντιστρέφοντας έτσι την πραγματικότητα του θύματος και του δράστη. Αυτό συνήθως περιλαμβάνει όχι μόνο το «παίζοντας το θύμα» αλλά και την ενοχοποίηση του θύματος (victim blaming) με συγκεκριμένη στρατηγική. [έρευνα εδώ]

Κατά κάποιο τρόπο είναι μια πιο εξελιγμένη μορφή του κοινού gaslighting, δηλαδή της τεχνικής στην οποία ο θύτης ωθεί το θύμα να αμφισβητήσει την ίδια την εμπειρία του, το βίωμά του, βγάζοντάς το τρελό.

Γενικά, τείνουμε να συμπάσχουμε περισσότερο με τους άνδρες παρά με τις γυναίκες. Ζητάμε άνετα από τις γυναίκες να υπομείνουν τον σεξισμό – συμπεριλαμβανομένης της βίας – ως μέρος του ρόλου του γυναικείου φύλου και να προστατεύσουν τη φήμη και τη δύναμη των ανδρών. Το DARVO βασίζεται σε αυτές τις πολιτιστικές προκαταλήψεις

Ας το δούμε με ένα παράδειγμα στην πράξη.

Για να οραματιστείτε αυτή την ύπουλη διαδικασία, φανταστείτε τον Άλεξ και την Σαμ. Η Σαμ νιώθει πληγωμένη από τον Άλεξ και θέλει να του το εκφράσει αυτό. Αρνούμενος κάθε ευθύνη για τις πράξεις του, ο Άλεξ υποτιμά επανειλημμένα τα συναισθήματα της Σαμ και απορρίπτει τις ανησυχίες της με φράσεις όπως: «Είσαι πολύ ευαίσθητη» ή «Αντιδράς υπερβολικά». Ακόμη και όταν έρχεται αντιμέτωπος με την προσβλητική συμπεριφορά του, ο Άλεξ αρνείται κατηγορηματικά οποιαδήποτε αδικοπραγία, ισχυριζόμενος άγνοια ή κατηγορώντας την Σαμ ότι κατασκεύασε θέματα.
Επιπλέον, όταν η Σαμ επιχειρεί να επιβεβαιωθεί, ο Άλεξ επιρρίπτει γρήγορα την ευθύνη, επιτίθεται στον χαρακτήρα ή τα κίνητρα του Σαμ. Όταν εκείνη εκφράζει ότι είναι ακόμη πιο πληγωμένη από το πώς αντιδρά ο Άλεξ, συναντά επιθετικές απαντήσεις όπως: «Πάντα προσπαθείς να με κατηγορείς για όλα» ή «Γιατί είσαι τόσο ανασφαλής;»

Σκοπός και χρήστες της μεθόδου DARVO

Ο κακοποιητής είναι σε θέση να δημιουργήσει μια ιστορία αποδιοπομπαίου τράγου που χρησιμοποιείται για να καλλιεργήσει προκαταλήψεις εναντίον του στόχου και να συσπειρώσει τους παρευρισκόμενους υπέρ του. Είναι σαν το αντίστοιχο του strawman argument της ρητορικής σε όρους ψυχολογίας-κοινωνιολογίας.

Οι ναρκισσιστές και όσοι έχουν διαγνωστεί με διαταραχές προσωπικότητας είναι αυτοί που χρησιμοποιούν συχνότερα το DARVO με ψυχολογικά καταχρηστικό τρόπο. Επηρεάζει τη σωματική, ψυχική και συναισθηματική υγεία των μελών της οικογένειας, των φίλων και των συναδέλφων που πέφτουν θύματα. Το DARVO επιτρέπει στους καταχραστές να ελέγχουν την αφήγηση και να αποφεύγουν την ευθύνη για τη συμπεριφορά τους.

Το 2020, ο Δρ Freyd και η Sarah Harsey έδειξαν ότι οι παρατηρητές που παρουσίαζαν αναφορές κακοποίησης που ακολουθούνταν από μια απάντηση DARVO είχαν λιγότερες πιθανότητες να πιστέψουν το θύμα παρά μια ομάδα ελέγχου (control group).

Αυτό που είναι ωστόσο ιδιαίτερα ανησυχητικό είναι ότι το DARVO μοιάζει ιδιαίτερα αποτελεσματικό γενικότερα. Η ιδέα του himpathy – όρος που επινοήθηκε από τη φιλόσοφο Kate Manne στο βιβλίο της Down Girl: The Logic of Misogyny το 2017 που περιγράφει την υπερβολική συμπάθεια προς τους άνδρες δράστες σεξουαλικής βίας – είναι κεντρική για να κατανοήσουμε γιατί το DARVO είναι τόσο αποτελεσματικό, λέει η Nicole Bedera, PhD κοινωνιολόγος και συγγραφέας του On the Wrong Side: How Universities Protect Perpetrators and Betray Survivors of Sexual Violence.
«Γενικά, τείνουμε να συμπάσχουμε περισσότερο με τους άνδρες παρά με τις γυναίκες. Ζητάμε άνετα από τις γυναίκες να υπομείνουν τον σεξισμό – συμπεριλαμβανομένης της βίας – ως μέρος του ρόλου του γυναικείου φύλου και να προστατεύσουν τη φήμη και τη δύναμη των ανδρών. Το DARVO βασίζεται σε αυτές τις πολιτιστικές προκαταλήψεις».

Με βάση το παραπάνω επιτείνεται μια άλλη βασική προϋπόθεση της τεχνικής DARVO για να γίνει αποτελεσματική στην εφαρμογή της. Η κοινωνική ανισορροπία ή η ανισομέρεια εξουσίας. Το δυνατότερο κοινωνικά ή εξουσιαστικά μέρος γίνεται ευκολότερα πιστευτό και ανατρέπει τις σχέσεις θύτη-θύματος στους παρατηρητές.

Τα στάδια του DARVO

Αρνηση

Κάποιος αρνείται κατηγορηματικά ότι κάνει λάθος και δεν αναγνωρίζει λάθος συμπεριφορές. Ένα άτομο που χρησιμοποιεί αυτή την τακτική όχι μόνο θα πει ότι δεν είναι κακοποιητικό, αλλά θα ελαχιστοποιήσει τα συναισθήματά σας. Εάν σας πουν, “Δεν είναι τόσο μεγάλο θέμα” ή “είσαι υπερβολική”, είναι ένας άλλος τρόπος να αρνηθείτε τη λάθος συμπεριφορά και τον αντίκτυπό της σε εσάς.

Επίθεση

Ο κατηγορούμενος γίνεται επιθετικός, με το επιχείρημα ότι δεν έχει άδικο. Επιδιώκουν επίσης να αμφισβητήσουν εσάς ως το άτομο που αμφισβητεί τη συμπεριφορά τους. Αντί απλώς να αρνείται να δεχτεί την ευθύνη για καταχρηστική συμπεριφορά, αυτό το άτομο εργάζεται ενεργά για να φαίνεται ότι εσείς είστε αυτός που έχει άδικο. “Οι καταχραστές επιτίθενται στην αξιοπιστία, τον χαρακτήρα ή τα κίνητρα του θύματος. Μπορούν να χρησιμοποιήσουν προσβολές, απειλές, gaslighting ή χειραγώγηση για να δυσφημήσουν τo θύμα που καταγγέλει την κακοποίηση”, σημειώνει ο dr.Lev.

Αντιστροφή θύματος και δράστη

Ο θύτης προσπαθεί να αλλάξει ρόλους, υποστηρίζοντας ότι είναι το πραγματικό θύμα και κάνοντας το θύμα να μοιάζει με τον δράστη. Ο θύτης μπορεί να ισχυριστεί ότι κατηγορήθηκε άδικα και μετά να πει ότι τον κατηγορείτε για να καλύψετε τη δική σας συμπεριφορά. Αυτή η προσπάθεια μετατόπισης της ευθύνης βοηθά τον θύτη να ιδωθεί μέσα από πιο θετικό πρίσμα, ενώ προκαλεί ψυχικό και συναισθηματικό πόνο στο άτομο που ήδη βιώνει κακοποίηση.

Επιπλέον, ένας θύτης θα πυροδοτήσει το θύμα, κάνοντας αυτό το άτομο να αναρωτηθεί αν είναι τρελός ή πιστεύει ότι αυτό που βιώνει δεν είναι στην πραγματικότητα κακοποίηση. Ένας θύτης πιθανότατα θα εκτραπεί, προσπαθώντας να αλλάξει ταχύτητα και να απομακρύνει την προσοχή από την προβληματική συμπεριφορά.

Τα ΜΜΕ είναι συχνά συνένοχοι. «Κάθε φορά που τα ΜΜΕ επικεντρώνουν την ιστορία στο τι πρόκειται να χάσει ένας άνδρας με το να κατηγορηθεί για σεξουαλική επίθεση, ενισχύουν τη δύναμη του DARVO», λέει η Bedera.

Πώς να προστατεύσετε τον εαυτό σας από την τεχνική DARVO

Εκπαιδευτείτε. Όταν καταλάβετε το μοτίβο που χρησιμοποιούν οι καταχραστές του DARVO, μπορείτε να το δείτε να έρχεται. «Μόλις αναγνωριστεί, αυτό το μοτίβο γίνεται πιο προβλέψιμο και γρήγορα χάνει μέρος της δύναμης και της επιρροής του», σημειώνει ο Bayo Prihandito, πιστοποιημένος ψυχοθεραπευτής.

Ονομάστε ξεκάθαρα τι συμβαίνει, τι θα επιτρέψετε και τι δεν θα επιτρέψετε.

Μάθετε πώς είναι η υγιής επικοινωνία σε μια σχέση. Μαζί με το να πείτε αυτό που δεν θα ανεχθείτε, βεβαιωθείτε ότι ο θύτης ξέρει τι περιμένετε.

Βρείτε μια ομάδα υποστήριξης. Οι φίλοι και τα μέλη της οικογένειας μπορούν να σας δώσουν την ενθάρρυνση που χρειάζεστε. «Έχοντας ένα ισχυρό δίκτυο υποστήριξης μπορεί να σας βοηθήσει να επικυρώσετε τις εμπειρίες σας και να εξουδετερώσετε τις επιπτώσεις του DARVO», προσθέτει ο Dr. Lev.

Τεκμηριώστε την εμπειρία σας. «Κρατήστε αρχείο των καταχρηστικών περιστατικών, συμπεριλαμβανομένων ημερομηνιών, ωρών και περιγραφών. Αυτό μπορεί επίσης να περιλαμβάνει ηχογραφήσεις ή βίντεο, εάν το επιτρέπει η νομοθεσία του τόπου διαμονής σας», δηλώνει ο dr.Lev

Λάβετε επαγγελματική βοήθεια. Οι επαγγελματίες ψυχικής υγείας που είναι εξοικειωμένοι με τη ναρκισσιστική κακοποίηση και την κατανοούν μπορούν να είναι καθοριστικοί στο ταξίδι θεραπείας. «Υπάρχει μια σειρά από θεραπευτικούς πόρους για άτομα που ασχολούνται με το DARVO, συμπεριλαμβανομένης της Γνωσιακής Συμπεριφορικής Θεραπείας (CBT), της Διαλεκτικής Συμπεριφοριστικής Θεραπείας (DBT) και της θεραπείας που εστιάζεται στο τραύμα. Θα συνιστούσα στα θύματα να συνεργαστούν απευθείας με έναν εξουσιοδοτημένο επαγγελματία που μπορεί να παρέχει εξατομικευμένες στρατηγικές για να αντιμετωπίσουν και να θεραπεύσουν αυτό το τραύμα», λέει ο Β.Prihandito.

με επιλεγμένα στοιχεία από forbes, pajiba.com, verywellmind

Ακολουθήστε την Α,ΜΠΑ; στο Google News