Από ανεπίσημες διεθνείς ημέρες κατά τις οποίες γιορτάζονται διάφορα φαινόμενα άλλο τίποτα. Υπάρχει η Ημέρα Χωρίς Εσώρουχα, Ημέρα του Δείπνου μπροστά από την Τηλεόραση (!), Διεθνής Ημέρα Αστρολογίας, κι η Διεθνής Ημέρα …Αφεντικού. Υπάρχει όμως κάτι ιδιαίτερο στην Blue Monday, την «πιο θλιβερή μέρα του χρόνου», την σημερινή 19 Ιανουαρίου, η οποία μοιάζει να αποτίει ετήσιο φόρο τιμής στην ψυχική υγεία. Μόνο καλό είναι αυτό, σωστά; Είναι όμως έτσι ή πρόκειται για αστικό μύθο και τζάμπα προκαταβαλλόμαστε να νιώθουμε περίλυποι;
Με βάση την ολοένα και συχνότερα αναφορά της Blue Monday τα τελευταία χρόνια από τα ειδησεογραφικά δελτία ως «πιο θλιβερή μέρα του χρόνου», τείνει κανείς να πιστεύει ότι πρόκειται για κάποια επέτειο που καθιέρωσε κάποιος παγκόσμιος οργανισμός ψυχολόγων. Η αλήθεια είναι αρκετά διαφορετική κι εντελώς αναπάντεχη, αποδεικνύοντας ότι πρόκειται για μύθο. Αλλά ας πάμε να το δούμε από την αρχή.
Η θλίψη είναι ένα βασικό συναίσθημα, όπως μας έμαθε με τον καλύτερο τρόπο η ταινία Inside Out της εταιρείας Pixar του 2015. Οπτικοποιώντας τα βασικά συναισθήματα για τα παιδιά με μορφές ηρώων καρτούν, την χαρά, τον φόβο, τον θυμό, την αηδία και -ναι- την θλίψη, δίδαξε πως όλα έχουν την θέση τους και την αποστολή τους στον ανθρώπινο ψυχισμό κι είναι παράλογο να αναμένουμε να είμαστε 365 μέρες το χρόνο χαρούμενοι. Ταυτόχρονα η επιλογή του γαλάζιου χρώματος για να συμβολίσει τη θλίψη είναι ευθεία αναφορά στην αγγλόφωνη φράση «I got the blues» (είμαι θλιμμένος/η, είμαι στα «κλειστά μου».)
Η Blue Monday, «η πιο θλιβερή μέρα του χρόνου», λοιπόν, την 3η εβδομάδα κάθε Ιανουαρίου, καθιερώθηκε λόγω ορισμένων χαρακτηριστικών που συμπίπτουν αυτή την περίοδο του έτους. Σε βορειότερα γεωγραφικά πλάτη είναι η εποχή του περιορισμένου φωτός, ναι μεν το χειμερινό ηλιοστάσιο έχει περάσει, αλλά το ίδιο έχουν περάσει κι οι γιορτές των Χριστουγέννων και των Φώτων, δηλαδή της υπόσχεσης της επερχόμενης αναγέννησης της φύσης που ακόμη αργεί. Το μειωμένο φως έχει αποδειχθεί ότι συμβάλλει στο εποχιακό φαινόμενο SAD (Seasonal Affective Disorder), ένα ακρωνύμιο που υπαινίσσεται σαφώς την επιρροή της μειωμένης ηλιοφάνειας στον ανθρώπινο ψυχισμό -κόπωση, κακή διάθεση, αποστασιοποίηση. Το φαινόμενο ωστόσο αντιμετωπίζεται με ειδικές λάμπες.
«Η τρέχουσα φιλοσοφία μας για την ψυχική υγεία υπερτονίζει την ιδέα ότι οι άνθρωποι πρέπει να είναι ευτυχισμένοι, ότι η δυστυχία είναι σύμπτωμα κακής προσαρμογής.».
Όμως είναι κι άλλοι παράγοντες που επιδρούν αυτή την εποχή, αν τους αφήσουμε. Είναι τα οικονομικά χρέη των γιορτών, καθώς έρχεται ο λογαριασμός των πιστωτικών και των εξόδων. Είναι οι μη ακολουθούμενες αποφάσεις της Νέας Χρονιάς που συνήθως ξεκινάνε με μεγάλη ορμή και κάπου εκεί στην 3η εβδομάδα του Ιανουαρίου δείχνουν το πεπερασμένο της ρεαλιστικότητάς τους. Και βέβαια ακολουθούν οι τύψεις που δεν τηρήσαμε τις αποφάσεις μας. Ταυτόχρονα για αρκετό κόσμο που ταξιδεύει στις διακοπές των Χριστουγέννων και της Πρωτοχρονιάς είναι η για τα καλά επαναφορά στην κανονικότητα, αλλά και στην ρουτίνα. Για όποιους η ρουτίνα είναι δυσάρεστη: πρόβλημα! Άλλωστε η ποπ κουλτούρα επιβάλλει τόσο πιεστικά τη χαρά πάση θυσία και συνεχώς ώστε αυτή η πίεση από μόνη της παράγει…θλίψη. Στο βιβλίο του «Ο άνθρωπος στην αναζήτηση νοήματος», ο επιζών του Ολοκαυτώματος Viktor Frankl παραθέτει τα λόγια της Edith Weisskopf-Joelson, εκλιπούσας καθηγήτριας ψυχολογίας, η οποία το διατύπωσε ως εξής: «Η τρέχουσα φιλοσοφία μας για την ψυχική υγεία υπερτονίζει την ιδέα ότι οι άνθρωποι πρέπει να είναι ευτυχισμένοι, ότι η δυστυχία είναι σύμπτωμα κακής προσαρμογής. Ένα τέτοιο σύστημα αξιών μπορεί να ευθύνεται για το γεγονός ότι το βάρος της αναπόδραστης ευτυχίας αυξάνεται από την δυστυχία που προκαλεί η ίδια η δυστυχία».
Είναι λοιπόν αρκετά αυτά για να προκηρύξουμε την Blue Monday ως την «πιο θλιβερή μέρα του χρόνου»;
Ενώ το SAD είναι επιστημονικά τεκμηριωμένο, τα υπόλοιπα είναι εντελώς εμπειρικές παρατηρήσεις.
H επινόηση της Blue Monday: η πιο θλιβερή μέρα του χρόνου
Όπως προκύπτει από την έρευνά μας η εφεύρεση της Blue Monday δεν είναι παρά ένα ψυχολογικό τρικ, δεν υπάρχει κάποια ειδική έρευνα που να στηρίζει ότι έχει τέτοιο ψυχολογικό αντίκτυπο στους ανθρώπους. Ένας Βρετανοϊνδός ψυχολόγος σκαρφίστηκε την ονομασία και το κόνσεπτ το 2005 για λογαριασμό της ομάδας μάρκετινγκ ενός γραφείου…ταξιδίων που οργάνωνε χειμερινές διακοπές για τους πελάτες του!
Ο Cliff Arnal (o οποίος έχει ένα ιδιαίτερο προφίλ στο LinkedIn) επινόησε τον όρο «Blue Monday, η πιο θλιβερή μέρα του χρόνου» πριν από 20 χρόνια για να αποδώσει το σύνολο των παραπάνω παραγόντων που οδηγούν σε μια λιγότερο χαρούμενη διάθεση. Ενώ το SAD είναι επιστημονικά τεκμηριωμένο, τα υπόλοιπα είναι εντελώς εμπειρικές παρατηρήσεις. Μάλιστα ο Arnal προτείνει το Mοντέλο Riverbank στους πελάτες του ως μια αναβάθμιση και βελτίωση του κόνσεπτ του Blue Monday!
Οι επιστήμονες της ψυχικής υγείας αμφισβητούν επομένως την περιβόητη «διεθνή ημέρα θλίψης», την Blue Monday. Συγκεκριμένα σε δημοσίευση του 2017 από το Κέντρο Εθισμού και Ψυχικής Υγείας αναφέρεται ότι «δεν υπάρχει επιστημονική τεκμηρίωση για τo γιατί η 3η Δευτέρα του Ιανουαρίου ονομάστηκε Blue Monday». Η κατάθλιψη άλλωστε είναι μια σοβαρή κατάσταση που βιώνεται ολόκληρο το χρόνο και δεν κάνει επετειακές εμφανίσεις όποτε το επιτάσσει η ποπ κουλτούρα. Ταυτόχρονα η αναφορά της Blue Monday ίσως να είναι μια καλή ευκαιρία ώστε να πέσει ο προβολέας πάνω στις ψυχικές παθήσεις.
Ακολουθήστε την Α,ΜΠΑ; στο Google News
