Η Ρένα απαντά: Τρόποι διαμόρφωσης άποψης

Eξαρτάται για ποιό πράγμα να διαμορφώσεις άποψη.

____________

Η ιστορία της όπως την ξεχώρισα σήμερα

Ρένα καλησπέρα, μας κάνεις φανταστική παρέα και στη θάλασσα…. Σε ευχαριστούμε
Πώς διαμορφώνει κάποιος άποψη; Ακόμη και αν είσαι στα 35 φεύγα,προλαβαίνεις; Τι μπορείς να κάνεις για να σταθείς σε αυτό τον παράξενο κόσμο;
Φιλιά και πάρα να είσαι καλά γιατί κανείς υπέροχη δουλειά για όλες εμάς…

ΑΠΟ ΤHΝ – WonderAlice

___________

Ας οργανώσουμε τη συζήτηση

Σε ευχαριστώ πάρα πολύ για τα όμορφά σου λόγια για τη δουλειά μου. Χαίρομαι.

Το ζήτημα που αναφέρεις φαντάζομαι έχει κάποια συγκεκριμένη στόχευση που δεν είναι απόλυτα σαφής. Φαντάζομαι όμως ότι ακριβώς επειδή δεν έχει στόχευση ότι αφορά την γενικότερη επικαιρότητα, τις εξελίξεις στα μεγάλα ζητήματα της εποχής μας (πόλεμοι, εκλογικές διαδικασίες σε μεγάλες χώρες του πλανήτη, κλιματική αλλαγή, τεχνητή νοημοσύνη, μεταναστευτικό, δημογραφικό κλπ), την πολιτική με την ευρεία έννοια. Κι όχι ας πούμε άποψη για κάποιο τομέα τέχνης όπου εκεί πάμε σε εντελώς άλλα χωράφια (κι αυτό το συζητάμε, αν θέλετε, σε άλλη ερώτηση)

Σε ένα πρώτο επίπεδο ένας άνθρωπος που ενδιαφέρεται για όλα αυτά πρέπει να ξεκαθαρίσει με ποιά δεδομένα, με ποιά στοιχεία θα διαμορφώνει εκάστοτε άποψη για το τάδε θέμα. Αυτό, εφόσον δεν είναι κανείς πολιτικός επιστήμονας, αναλυτής ή κοινωνιολόγος, στηρίζεται στο από πού αντλεί τις πρωτογενείς πληροφορίες.  Είναι πάντοτε σημαντικό να έχει τρεις πηγές σταθερές πληροφόρησης: μία στον πολιτικό χώρο όπου είναι ιδεολογικά ταγμένος, μια που να είναι αντίθετη με τον πολιτικό χώρο του (ώστε να μπορεί να βγάλει ασφαλέστερα συμπεράσματα), και μία που να είναι εκτός της πολιτικής ανάμειξης ει δυνατόν με καθαρά δημοσιογραφικό ρεπορτάζ. Οι πηγές αυτές πρέπει να είναι έγκυρες κι αξιόμαχες, σε κάθε περίπτωση, να μην εμπίπτουν δηλαδή σε λαϊκισμό και χειραγώγηση.

Στο διαδίκτυο, μόνο το 28% των Ελλήνων προτιμά να βρίσκει ειδήσεις πηγαίνοντας απευθείας στις ιστοσελίδες των ΜΜΕ. Οι περισσότεροι βρίσκουν ειδήσεις μέσω μηχανών αναζήτησης (επομένως με ήδη διαμορφωμένη εξ ακοής “ενημέρωση”), από τα social media ή και με άλλους τρόπους.
Η έγκυρη ενημέρωση βέβαια γίνεται έτσι κάτι δύσκολο: εμφανίζονται στη ροή σου ομοιδεάτες ή ανάλόγο περιεχόμενο με αυτό που ήδη πιστεύεις (εξ ου κι ο όρος echo chamber, όπου επαναλαμβάνεται αυτό που πιστεύεις, όπου κυριαρχεί δηλαδή η μίμηση -περισσότερα γι’αυτό παρακάτω). Το 58% των χρηστών του διαδικτύου στην Ελλάδα χρησιμοποίησε το Facebook για να ενημερωθεί το 2019, ωστόσο το ποσοστό είναι 10 μονάδες χαμηλότερο από το 2016. Για τους νέους 18-24 ετών στην Ελλάδα, τα κοινωνικά δίκτυα αποτελούν την κύρια πηγή ενημέρωσής (29%) σύμφωνα με το Ευρωβαρόμετρο και τη διαΝέοσις, ποσοστό που τους αφήνει έκθετους σε τρελή παραπληροφόρηση, δείχνει όμως και την απαξίωση των συμβατικών μέσων μετά την υπερδεκατή κρίση και την πολωτική ατμόσφαιρα εκείνων των ημερών αλλά και κατόπιν (βοθροκάναλα, γερμανοτσολιάδες, πετσωμένα…) Κάθε βδομάδα οι Έλληνες διαβάζουν ειδήσεις από 5 με 6 ενημερωτικές ιστοσελίδες (5,6 κατά μέσο όρο), που σημαίνει ότι χρησιμοποιούν περισσότερες πηγές από ό,τι συμβαίνει σε όλες τις άλλες ευρωπαϊκές χώρες του δείγματος!

Ο Ουμπέρτο Έκο το είχε θέσει φυσικά δεκαετίες πριν: «Σήμερα μόνο οι ηλίθιοι κάνουν δικτατορίες με τανκς, από τη στιγμή που υπάρχει η τηλεόραση». Και το διαδίκτυο, συμπληρώνω εγώ, όπου ο χρήστης θρέφει το ναρκισσισμό του κάνοντας προβολές στο Υπερεγώ του κι όπου τα fake news θέλουν ελάχιστη σπίθα για να ξεσπάσουν σαν θρυαλλίδα -δες για παράδειγμα το viral του τέλους του καλοκαιριού με την ανύπαρκτη Ψίμυθο. Αλλά επίσης κι ο Κόλιν Κράουτς το έθεσε στη Μεταδημοκρατία όταν τα ΜΜΕ αποκτούν μονοπωλιακό χαρακτήρα, με αποτέλεσμα χειραγωγώντας την κοινή γνώμη να επιδρούν καθοριστικά στην επιλογή κυβερνήσεων αν κι εφόσον ταυτίζονται με τα επιχειρηματικά συμφέροντα (βλέπε Μπερλουσκόνι, Μέρντοχ, χρονικό για τις τηλεοπτικές άδειες στα καθ’ήμάς κι επίλογος)

Αντιγράφω κάτι ενδιαφέρον από το Κουτί της Πανδώρας (σσ.τα πλαγιογράμματα και τα links δικά μου). “Σε τριετή βάση πραγματοποιείται διεθνώς ο διαγωνισμός της PISA. Η χώρα μας πατώνει ιδιαιτέρως στη κατανόηση κειμένου. Αυτό φανερώνει ότι οι νεοέλληνες δεν έχουνε ξεφύγει από το μιμητικό επίπεδο. Αναπαράγουν λόγο, συμπεριφορές μόνο μέσα από την μίμηση. Ασχέτως ποιοι είναι οι λόγοι του φαινομένου αυτού φανερώνει την αδυναμία του ατόμου να βρει αντιστάσεις στα παραπάνω κυρίαρχα περιβάλλοντα λόγου κάνοντας τον πιο ευάλωτο σε χειραγώγηση. Κατά τον Ζακ Λακάν «το σύστημα του Εγώ και το σύστημα του ασυνείδητου». Στο μεν έχουμε πειθάρχηση στην αρχή της ευχαρίστησης που επιβάλλεται ως αρχή καταστολής και περιορισμού των ερεθισμάτων και ειδικότερα της απόλαυσης. Το ασυνείδητο διέπεται από μια αντίρροπη αρχή: τον καταναγκασμό προς επανάληψη, ο οποίος «έχει την βάση του σε ό,τι αποκαλέσαμε ενισταμένη εμμονή (insistance)[sic] της σημαίνουσας αλυσίδας.”

Mικρή παρένθεση για να γελάσουμε και συνεχίζω από κάτω. Δεν αρκεί να διαβάζει κανείς, πρέπει και να καταλαβαίνει τι διαβάζει.

Στο θέμα μας πάλι. Σημασία έχει πώς προβάλλεται το γεγονός, καθώς επίσης κι αν αναφέρεται καν το γεγονός  ή αν υποβαθμίζεται σκοπίμως.

Γράφει πάλι ο Έκο για την μεταφορά της είδησης στο δοκίμιο Η ψευδαίσθηση της Αλήθειας. (ΕΔΩ, στη σελ.175 στο φυλλομετρητή): “μια είδηση την δίνουμε πάντα αφού την ερμηνεύσουμε”. Και συνεχίζει: “Θυμάμαι δύο τίτλους άρθρων που βγήκαν σε δύο ανεξάρτητες εφημερίδες του Μιλάνου και που δίνανε την είδηση («αντικειμενική» και στις δυο περιπτώσεις) μιας διαμαρτυρίας που έγινε στην Πάρμα από τους εργάτες της εταιρείας Salamini κατά της διοργάνωσης του ποδηλατικού γύρου της Ιταλίας. Αλλά, στην μια περίπτωση ο αρθρογράφος μιλούσε για «εργάτες της πρώην Salamini» και στην άλλη για «πρώην εργάτες της Salamini». Μια λεπτομέρεια: και στο κάτω κάτω ήταν αλήθεια και οι δύο χαρακτηρισμοί: η Salamini είχε κλείσει, ήταν «πρώην», αλλά και «πρώην» ήταν οι εργάτες της που είχαν καταλάβει το εργοστάσιο. Όταν όμως λέει κανείς «πρώην Salamini», σημαίνει ότι υπονοεί πως το εργοστάσιο έχει χρεοκοπήσει, και όταν λέει «πρώην εργάτες», υπονοεί ότι είναι άτομα τα οποία μια εταιρεία, που συνέχιζε νόμιμα τη δραστηριότητά της, υποχρέωσε να μπουν στο περιθώριο της ζωής.

Ο δημοσιογράφος, γράφει ο Έκο, δεν οφείλει να είναι “αντικειμενικός” αφού ήδη κάτι τέτοιο είναι σχεδόν αδύνατον, η ιδεολογικοποίηση της αντικειμενικότητας ως πιστή απεικόνιση μιας μυθικής υποτίθεται εγγενούς αλήθειας είναι ένας μύθος. Oφείλει να παίζει το ρόλο του μάρτυρα.

Κι αυτό με φέρνει σε ένα πολύ μεγάλο ζήτημα. Για πληθώρα σύγχρονων θεμάτων που άπτονται των τομέων που ανέφερα είναι αναγκαία η ιστορική γνώση, η επιθυμία να μορφωθούμε ιστορικά. Δυστυχώς η ιστορία που μαθαίνουμε στο σχολείο είναι παντελώς ανίσχυρη για να μας καλύψει σε αυτό, πρέπει μόνοι να ενεργοποιηθείτε ως αναγνώστες. Ειδικά σε θέματα φεμινισμού, πολιτικών, ιδεολογιών και συσχετισμών κάτι τέτοιο είναι τόσο απαραίτητο όσο το να βάζουμε το άλογο πριν το κάρο, κι όχι το κάρο πριν το άλογο. Δεν μπορεί να αγνοεί κάποιος τι συμβολίζει ας πούμε η δουλειά στην αρχαιότητα και τη διαφοροποίηση της από την δουλεία των νοτίων πολιτειών των ΗΠΑ στον 19ο αιώνα όταν κάθεται να μιλήσει για το κίνημα Black Lives Matter ή το ζήτημα της φυλής στην σύγχονη εκλογική κόντρα Χάρις-Τραμπ, όπου η πολιτική των ταυτοτήτων παίζει πρωταρχικό ρόλο. Θα γελοιοποηθεί και δεν θα το καταλάβει κιόλας. Ειδικά σε τομείς όπως τα κοινωνιολογικά, οι σπουδές φύλου και παρόμοιες επιστήμες, η σύμπλευση με καλή, γερή γνώση ιστορίας ενδυναμώνει τα επιχειρήματα.΄Αλλιώς τα επιχειρήματα αποδομούνται τάχιστα.
“Μα αυτό πια είναι χάος! Από πού να ξεκινήσεις;”, θα μου πεις, και ορθώς. Διάβασε και την παρακάτω ερώτηση-απάντηση γι’αυτό.

Η Ρένα απαντά: Από πού ξεκινάς το διάβασμα;

Ακολουθήστε την Α,ΜΠΑ; στο Google News