Η Ρένα απαντά: Πού τίθεται το όριο στην άμυνα;

Η άμυνα, η αυτοάμυνα κι η αυτοδικία. Διαφορετικά πράγματα.

___________

Η ιστορία από Φούιτ όπως την ξεχώρισα σήμερα

Αν μία γυναίκα σκοτώσει, στην προσπάθεια της να αμυνθει, τον επίδοξο βιαστή της πρέπει να μπει μέσα στη φυλακή ή όχι;;; Έχει διαφορά αυτό το εγκλημα με τον μπάρμπα ο οποίος σκοτώνει στην προσπάθειά του να αμυνθεί τον τύπο που μπαίνει μέσα στο σπίτι του με σκοπό να κλέψει και ίσως είναι οπλισμένος και σκοτώσει, δειρει, βασανίσει και τα λοιπά (πόσες φορές έχουμε ακούσει για περιπτώσεις ηλικιωμένων που βρέθηκαν δεμένοι φιμωμένοι και κακοποιημένοι);

Πώς κρίνουμε ποιος είναι για φυλακή και ποιανού επικροτούμε την αντίδραση;;

Ρωτάει κανείς τον εγκληματία “τι έχεις σκοπό να κάνεις αγαπητέ, θα είσαι βίαιος μαζί μου ή όχι;” προκειμένου να σηκώσει το κουμπούρι ή να πετάξει την πέτρα;; Η αυτοδικία εννοείται ότι πρέπει να αποφεύγεται, αλλά αν είναι ο μόνος τρόπος προκειμένου να επιβιώσεις τι κάνεις;;

ΑΠΟ – Φουιτ

_____________

Ας οργανώσουμε τη συζήτηση

Κατ’αρχάς δεν κρίνουμε εμείς αν κάποιος πρέπει να πάει φυλακή ή όχι. Γι’αυτά τα θέματα, αντίθετα απ’όσα λέγονται αριστερά-δεξιά στον δημόσιο διάλόγο, υπάρχουν θεσμικοί κανόνες και παραγγέλονται προφυλακίσεις ή όχι (και επίσημες ποινές κατόπιν δίκης) από τους δικαστικούς λειτουργούς κι εισαγγελείς ανάλογα με τις εκάστοτε συνθήκες, το αδίκημα και τον ποινικό κώδικα.

Επίσης δεν πρέπει να μπερδεύουμε την αυτοδικία με το νόμιμο δικαίωμα άμυνας. Η αυτοδικία είναι κατάλοιπο προνεωτερικών κοινωνιών όπου βασίλευε η βεντέτα και το λυντσάρισμα (το άτομο κι ο περίγυρος έπαιρνε τον νόμο στα χέρια του για να αποδώσει δικαιοσύνη κατόπιν εορτής), ενώ το δικαίωμα άμυνας είναι αναφαίρετο και νομικά αναγνωρισμένο σε όλες τις κοινωνίες και τα νομικά συστήματα όλου του πλανήτη. Προφανώς δεν θα κάτσεις να σε βιάσουν ή να σε σκοτώσουν, θα αμυνθείς όπως μπορείς γιατί το δικαίωμα στην ζωή και την γενετήσια ελευθερία κι αξιοπρέπεια είναι αναπαλλοτρίωτα.

Εδώ όμως υπάρχει μια διαφοροποίηση στο θέμα και υπεύθυνες είναι οι αμερικάνικες ταινίες και σειρές για την παρανόησή μας. Σε αυτές, σε μια κοινωνία όπου η οπλοκατοχή είναι νόμιμη κι εκταταμένη ήδη από την εποχή της Άγριας Δύσης, θεωρείται και είναι θεσμικά κατοχυρωμένο το δικαίωμα να πυροβολήσεις όποιον κάνει συνειδητά παραβίαση της ιδιοκτησίας σου. Υπάρχει δηλαδή το ιστορικό προηγούμενο και πλέον, ενώ δεν υφίστανται πια ανάλογες συνθήκες κινδύνου, τα πανίσχυρα λόμπυ οπλοκατοχής κι εμπορίου όπλων εμποδίζουν την αλλαγή του νόμου.

Στην ελληνική πραγματικότητα κάτι τέτοιο δεν υφίσταται. Μάλιστα στο νόμο αναφέρεται ότι πρέπει να κάνεις άμυνα χρησιμοποιώντας όχι μεγαλύτερης ισχύος ζημίας μάθοδο εναντίον του επιτιθέμενου. Δηλαδή αν μπουν ληστές στο σπίτι σου με μαχαίρι, αν εσύ βγάλεις καραμπίνα και τους σκοτώσεις θα είσαι υπόλογη νομικά. Θεωρείται ότι μπορείς να τους αντιμετωπίσεις ηπιότερα.

Συγκεκριμένα το άρθρο 22 του Ποινικού Κώδικα αναφέρει:

1.Δεν είναι άδικη η πράξη που τελείται σε περίπτωση άμυνας.

2. Άμυνα είναι η αναγκαία προσβολή του επιτεθέμενου στην οποία προβαίνει το άτομο, για να υπερασπισθεί τον εαυτό του ή άλλον από άδικη και παρούσα επίθεση που στρέφεται εναντίον τους.

3. Το αναγκαίο μέτρο της άμυνας κρίνεται από το βαθμό επικινδυνότητας της επίθεσης, από το είδος της βλάβης που απειλούσε, από τον τρόπο και την ένταση της επίθεσης και από τις λοιπές περιστάσεις.

Αυτό σημαίνει το εξής (αντιγράφω από ιστοσελίδα συστημάτων ασφάλειας):
“Έτσι, όποιος υπερβαίνει το αναγκαίο μέτρο άμυνας, τιμωρείται,
– αν η υπέρβαση έγινε με πρόθεση, με ποινή ελαττωμένη, ενώ
– αν έγινε η υπέρβαση από αμέλεια, με την ποινή, που προβλέπεται για το αντίστοιχο έγκλημα εξ αμελείας.

Αν ωστόσο η υπέρβαση οφείλεται στο φόβο και την ταραχή, που του προκάλεσε η επίθεση, τότε μένει ατιμώρητος. Έτσι αν διαπιστώσει κάποιος έντρομος μέσα στη νύχτα ότι έχει μπει διαρρήκτης στο σπίτι του και τον πυροβολήσει, ακόμα και αν ο επίδοξος ληστής ήταν άοπλος, τότε με βάση τις περιστάσεις, ο αμυνόμενος, μπορεί (υπό συνθήκες), να κριθεί ατιμώρητος, διότι ήταν προφανώς φοβισμένος και δεν μπορούσε μέσα στο σκοτάδι να διακρίνει αν ο εισβολέας οπλοφορούσε ή όχι.

Να σημειωθεί ότι αν κάποιος αποδεδειγμένα προκαλέσει με πρόθεση την επίθεση του άλλου, για να τον πλήξει δήθεν σε κατάσταση άμυνας, τότε θα τιμωρηθεί κανονικά για έγκλημα.”

Μια γυναίκα που κατατρομοκρατείται σε επικείμενο βιασμό με απειλή επί της ακεραιότητάς της επομένως έχει μια σχετική αιτιολόγηση αν η άμυνά της καταλήξει σε αφαίρεση της ζωής του δράστη.

Δεν θα ξεχάσω βέβαια μια πολύ παλιότερη υπόθεση που είχα διαβάσει, στην οποία κάποια γυναίκα που ήταν -αν θυμάμαι καλά- ιερόδουλη μαχαίρωσε τον επίδοξο βιαστή της με μαχαίρι που κουβαλούσε πάντοτε στην τσάντα της. Η ερώτηση της έδρας κατά την κατάθεση ήταν αν έκανε χρήση μαχαιριού “για να υπερασπιστεί τη ζωή της ή την τιμή της”, λαμβάνοντας δηλαδή το επάγγελμα ως επιβαρυντικό παράγοντα… Ευτυχώς τα πράγματα έχουν έκτοτε αλλάξει στην ερμηνεία του νόμου αποστιγματοποιώντας και προσδίδοντας βαρύνουσα σημασία στο πόσο ειδεχθής είναι μια επίθεση.

Ειδικά για τον βιασμό και την αυτοάμυνα παραπέμπω στην εξειδικευμένη εργασία της Κ.Κυριακίδου ΕΔΩ. Επίσης τα κλασικά συγγράματα της κ.Καίτης Παπαρρήγα-Κωσταβάρα Βιασμός το έγκλημα, η δίκη και οι κοινωνικές αντιλήψεις, εκδ. Μεταίχμιο, 2007 και Λάμπρου Δ.Καράμπελας, Οι βιαστές και τα θύματα τους (Πορίσματα έρευνας για βιασμούς στην Ελλάδα.), Νομική Βιβλιοθήκη, 2001

Ακολουθήστε την Α,ΜΠΑ; στο Google News