Πώς ήταν οι άντρες στην εποχή της μητριαρχιας; Τι κάνανε οι άντρες εκεί; Το κεφάλι κάτω και δουλειά; Υπηρετούσαν τις γυναίκες δηλαδή ή αναλάμβαναν την εξουσία οι γυναίκες;
____________
H ιστορία της όπως την ξεχώρισα σήμερα
Αγαπημένη μου Ρένα,
Λατρεύω να διαβάζω τις απαντήσεις σου και με συγκινεί πάντα που λες τα πράγματα με το όνομα τους χωρίς να ωραιοποιεις ,αλλά έχοντας και βαθειά ενσυναίσθηση! Συγχαρητήρια για τη στήλη!
Εχω μια ερώτηση ιστορικού χαρακτήρα ,που υποθέτω ότι μπορείς κάπως να εξηγήσεις καλύτερα. Ξέρουμε ότι στην ιστορία υπήρχαν πολλές μητριαρχικες κοινωνιες. Αυτό που αναρωτιέμαι ξέρεις τι είναι; Πώς ήταν οι άντρες στην εποχή της μητριαρχιας; Τι κάνανε οι άντρες εκεί; Το κεφαλι κατω και δουλεια; Υπηρετουσαν τις γυναικες δηλαδη ή αναλάμβαναν την εξουσια οι γυναίκες; Είχανε εξουσία οι αντρες;
Και πώς ήταν σε επίπεδο συμπεριφοράς;
Αναρωτιεμαι εαν τοτε σεβονταν τις γυναικες και τις ειχαν σε υποληψη. Ήτανε άραγε δουλοπρεπείς και υπάκουοι απέναντι στις γυναίκες; Συνεργάσιμοι και φροντιστικοι; Υπήρχε μονογαμία ή πολυγαμία; Παρείχαν προστασία και ασφάλεια,δουλευαν στα χειρωνακτικα και στα χωράφια;
Θέλω να πω όταν είχαν οι γυναίκες την εξουσία, φαντάζομαι και τα πρότυπα αρρενοπωτητας μάλλον θα ήταν διαφορετικά. Υπήρχαν άραγε τότε μισογυνηδες; Υπήρχαν γυναικοκτονιες;
Και άραγε οι γυναίκες ποιον τύπο άντρα έβρισκαν γοητευτικό; Τον όμορφο,τον γυμνασμενο, τον δυνατό; Τον χωρατατζη;
Πολλές ερωτήσεις, καταλαβαίνω αν δεν γίνεται να τις απαντήσεις όλες. Μια συνοψη ετσι για την γενικοτερη αισθηση θα ηταν ωραια να ακουσω απο σενα. Επισης θα εκτιμούσα πολύ αν είχες να προτείνεις ένα βιβλίο σχετικό, όμως σε παρακαλώ όχι πολύ επιστημονικό με γράμμικες βήτα και πολλές ιστορικές λεπτομέρειες γιατί δεν πρόκειται να καταφέρω να το διαβάσω.
ΑΠΟ ΤΗΝ – Ανιστόρητη
___________________
Ας οργανώσουμε τη συζήτηση
Σε ευχαριστώ για τα τόσο όμορφα κι υποστηρικτικά σου λόγια!
Γράφεις «Ξέρουμε ότι στην ιστορία υπήρχαν πολλές μητριαρχικές κοινωνίες». Πώς το ξέρουμε; Η αλήθεια είναι ότι δεν το ξέρουμε. Το υποψιαζόμαστε μόνο (fact check: δεν υπάρχει έγκριτη επιστημονική απόδειξη) κι αυτό αφορά τα χρόνια ΠΡΙΝ την ιστορία, η οποία ορίζεται από το σημείο από το οποίο κι εντεύθεν υφίστανται γραπτά τεκμήρια. Δηλαδή, για να δούμε το χρονικό πλαίσιο, από περίπου τα μέσα της 4ης χιλιετίας πΧ. Κοινώς εδώ και σχεδόν 6 χιλιάδες χρόνια μόνο. Για την γεωλογική ιστορία αυτό είναι όσο ένα βλεφάρισμα. Για την ιστορία του ανθρώπου (2 και κάτι εκατομμύρια χρόνια) είναι σαν δυο γουλιές από τον καφέ μας. Προφανώς προηγούνται κάτι εκατομμύρια χρόνια για τα οποία έχουμε αρχαιολογικά δεδομένα μόνο, η λεγόμενη προϊστορία. Και βέβαια υπάρχει ο κλάδος της Κοινωνικής Ανθρωπολογίας, που εξετάζει σύγχρονες φυλές που είναι απείραχτες από τον πολιτισμό μας, ώστε να ανιχνεύσει τυχόν διαφορετικές οργανώσεις και σχέσεις κοινωνικής δόμησης ώστε να εξάγει χρήσιμα συμπεράσματα για την εξέλιξη των ανθρώπινων κοινωνιών. Ας το δούμε αναλυτικά, για όποιες θέλουν πραγματικά να μάθουν.
Πώς ξεκίνησε όμως η ιδέα των μητριαρχικών κοινωνιών;
Όσοι είναι εξοικειωμένοι με την ιδέα της προϊστορικής μητριαρχίας τη συνδέουν με τη Λιθουανή ανθρωπολόγο Marija Gimbutas, αλλά στην πραγματικότητα δεν είναι αυτή που συνέλαβε την ιδέα εξαρχής. Απλώς προσάρμοσε μια υπόθεση που είχε ήδη προταθεί εκατό χρόνια πριν από την εποχή της. Το άτομο που αρχικά πρότεινε την ιδέα ήταν στην πραγματικότητα ο Ελβετός μελετητής του ρωμαϊκού δικαίου Johann Jakob Bachofen στο βιβλίο του Das Mutterecht: eine Untersuchung über die Gynaikokratie der alten Welt nach ihrer religiösen und rechtlichen Natur (Ο Μητρικός Νόμος: Μια Έρευνα σχετικά με τη Γυναικοκρατία του Αρχαίου Κόσμου σε σχέση με τη Θρησκευτική και Νομική της Φύση), το οποίο δημοσιεύθηκε αρχικά στα γερμανικά το 1861. Την εποχή που ο Μπαχοφεν έγραφε το βιβλίο του, η Αρχαιολογία ήταν ακόμα στα σπάργανα και δεν υπήρχαν σχεδόν καθόλου δημοσιευμένα αρχαιολογικά δεδομένα από την Άνω Παλαιολιθική ή Νεολιθική εποχή που θα μπορούσε να είχε επικαλεστεί ως αποδεικτικά στοιχεία. Το παλαιότερο ειδώλιο (αγαλματίδιο) γυμνής «Αφροδίτης» που ανακαλύφθηκε —το λεγόμενο Vénus impudique— δεν βρέθηκε παρά μόνο τρία χρόνια μετά την έκδοση του βιβλίου του. Επιπλέον, τα διάφορα ειδώλια του τύπου «Αφροδίτη» ανακαλύφθηκαν και δημοσιεύτηκαν ως υλικό για μελετητές και κοινό μισό αιώνα αργότερα.
Ο Μπάχοφεν, όπως και πολλοί άλλοι μελετητές της εποχής του, εμπνευσμένος εν μέρει από τη μονογραφία του Κάρολου Δαρβίνου «Περί της Καταγωγής των Ειδών» (1859), έβλεπε την ανθρώπινη κοινωνική ιστορία ως μια εξελικτική γραμμική αλληλουχία από την πρωτόγονη αγριότητα στον εκλεπτυσμένο, ευρωπαϊκού τύπου, πατριαρχικό πολιτισμό. Στηριζόμενος σχεδόν εξ ολοκλήρου στις δικές του εικασίες για τις ερμηνείες των αρχαίων ελληνικών και ρωμαϊκών λογοτεχνικών και νομικών κειμένων, ο Μπάχοφεν υποστήριξε ότι η κοινωνική τάξη των πρώτων πρωτόγονων ανθρώπων ήταν ο «εταιρισμός», στον οποίο οι άνθρωποι ζούσαν ως κυνηγοί-τροφοσυλλέκτες, λάτρευαν κυρίως μια πρωτογενή εκδοχή της θεάς Αφροδίτης και ουσιαστικά έκαναν σεξ με όποιον ήθελαν χωρίς κανόνες ή απαγορεύσεις σχετικά με το σεξ ή την παραγωγή απογόνων.
Μόλις οι άνθρωποι ανέπτυξαν για πρώτη φορά τη γεωργία, υποστήριξε ότι άρχισαν να λατρεύουν μια πρωτογενή εκδοχή της Δήμητρας και ανέπτυξαν τη μητριαρχία, την οποία θεωρούσε ως το πρώτο και πιο πρωτόγονο στάδιο στη διαδικασία του πολιτισμού. Εδώ εντάσσεται κι η γνωστή μαρξιστική ανάλυση της πατριαρχικής δόμησης ιδιοκτησίας, οικογένειας και κράτους, με το έργο του Ένγκελς: καθώς το γεωργικό πλεόνασμα που δημιουργήθηκε δημιούργησε ιδιοκτησία, άρα κεφάλαιο, η οποία ήταν σημαντικό να κληροδοτείται σε γνήσιους απογόνους κι όχι νόθους, δηλαδή ο πάτερ φαμίλιας να είναι σίγουρος για την γενεαλογική γραμμή. Επομένως επειδή δεν υπάρχαν τα τεστ DNA, η μόνη μέθοδος εξασφάλισης ήταν το μάντρωμα της γυναικείας σεξουαλικότητας, άρα η παρθενία, η μονογαμία κι η πατριαρχική δομή.
Ο Μπαχόφεν υποστήριξε ότι οι άνθρωποι εισήλθαν αργότερα σε μια πιο εξελιγμένη φάση, κατά την οποία άρχισαν να λατρεύουν μια πρωτογενή εκδοχή του θεού Διονύσου και άρχισαν να εξελίσσονται προς την πατριαρχία, την οποία θεωρούσε θετική εξέλιξη έναντι της μητριαρχίας. Τέλος, υποστήριξε ότι οι άνθρωποι έγιναν πλήρως πατριαρχικοί και έτσι έγιναν πλήρως πολιτισμένοι. Θεωρούσε τον θεό Απόλλωνα ως εκπρόσωπο αυτού του τελικού σταδίου πατριαρχικής ανάπτυξης. Ο Μπάχοφεν δηλαδή έβλεπε τη μητριαρχία ως ένα αρχαϊκό, πρωτόγονο και τελικά μη λειτουργικό σύστημα και την πατριαρχία ως τη σύγχρονη, πολιτισμένη, λειτουργική αντικατάστασή του. Θεωρούσε επίσης πολλούς μη ευρωπαϊκούς πολιτισμούς ως ανήκοντες στα παλαιότερα, λιγότερο προηγμένα στάδια της ανθρώπινης ανάπτυξης.
Ποιο το επιστημονικό πρόβλημα με την ιδέα της προϊστορικής μητριαρχίας;
Ο Μπάχοφεν επικαλέστηκε επίσης ισχυρισμούς κλασικών συγγραφέων που γνωρίζουμε πλέον ότι είναι λανθασμένοι ως προς τα γεγονότα. Για παράδειγμα, ο Μπάχοφεν ξεκινά το πρώτο κεφάλαιο του βιβλίου του συζητώντας τον ισχυρισμό του αρχαίου Έλληνα ιστορικού Ηροδότου στις Ιστορίες [1.173], ότι οι Λύκιοι, ένας λαός που κατοικούσε στη νοτιοδυτική Μικρά Ασία, αυτοαποκαλούνταν από τις μητέρες τους και όχι από τους πατέρες τους. Ο Ελβετός αυτό το βρήκε αινιγματικό και προσπάθησε να το εξηγήσει ως το απομεινάρι του προϊστορικού μητριαρχικού συστήματος. Στην πραγματικότητα, όμως, οι ιστορικοί γνωρίζουμε πλέον από επιγραφικά στοιχεία ότι ο Ηρόδοτος δεν είχε απόλυτο δίκιο. Οι σωζόμενες επιγραφές στη Λύκια γλώσσα μαρτυρούν ότι οι Λύκιοι συνήθως αυτοπροσδιορίζονταν με πατρώνυμα, όπως και οι Έλληνες. Αν και ορισμένες σωζόμενες επιγραφές της Λυκίας προσδιορίζουν τους άνδρες από τις μητέρες τους ή τον αδελφό της μητέρας τους, αυτές μπορούν να εξηγηθούν ως ιδιοσυγκρασιακές μεμονωμένες περιπτώσεις στις οποίες το άτομο που περιγράφεται μπορεί να ήταν νόθο, άγνωστης πατρότητας ή θετό παιδί, αντί να αποτελούν απόδειξη ενός εντελώς διαφορετικού συστήματος καταμέτρησης της γενεαλογίας (Pembroke 1965).
Βρετανοί μελετητές των τελών 19ου αιών-αρχών του 20ου, όπως ο William Mitchell Ramsay, ο Sir Arthur J. Evans (ο ανασκαφέας της Μινωϊκής Κρήτης, από την οποία να σημειωθεί η γλώσσα των πινακίδων στην Γραμμική Α’ δεν έχει αποκρυπτογραφηθεί ακόμα) και η Jane Ellen Harrison, οι οποίοι ήταν ήδη πεπεισμένοι για την υπόθεση του Μπαχοφεν, ερμήνευσαν τα αρχαιολογικά και ιστορικά στοιχεία υπό το πρίσμα αυτής, κάνοντας έτσι να φαίνεται ότι τα αρχαιολογικά στοιχεία υποστήριζαν την υπόθεση, ενώ στην πραγματικότητα τα ίδια στοιχεία θα μπορούσαν να ερμηνευτούν με πολύ διαφορετικούς τρόπους.
Στη συνέχεια, στις δεκαετίες του 1960 και του 1970, οι φεμινίστριες συγγραφείς του δεύτερου κύματος, ιδίως η Marija Gimbutas, ασπάστηκαν την ιδέα της προϊστορικής μητριαρχίας και αναδιατύπωσαν μια αρχικά βαθιά μισογυνιστική υπόθεση σε φεμινιστική. Επίσης, απέρριψαν τα περισσότερα από τα αρχικά επιχειρήματα του Μπάχοφεν που βασίζονταν σε αρχαίες ελληνικές και ρωμαϊκές λογοτεχνικές και νομικές πηγές και επικαλέστηκαν κυρίως αρχαιολογικά στοιχεία, όπως τα «ειδώλια της Αφροδίτης» που ανέφερα πιο πάνω. Έτσι, μια υπόθεση που αρχικά υποκινούνταν από τον σεξισμό και τον αποικισμό έγινε υποστηρικτική των φεμινιστριών. Το συμπέρασμα όμως είναι ότι στην πραγματικότητα δεν ξέρουμε καν αν υπήρχε μητριαρχία. Και γι’αυτό δεν γνωρίζουμε ούτε πώς ήταν οι άντρες σε τέτοιο πλαίσιο! Αυτό που σίγουρα γνωρίζουμε είναι κάτι άλλο.
Το ελληνικό και κλασικό παράδοξο
Είναι ευρέως γνωστό ότι οι αρχαίοι Έλληνες και Ρωμαίοι λάτρευαν πολλές ισχυρές θεές, στις οποίες έτρεφαν εξαιρετικά μεγάλη εκτίμηση. Ταυτόχρονα, είναι επίσης ευρέως γνωστό ότι οι αρχαίες ελληνικές και ρωμαϊκές κοινωνίες ήταν βαθιά πατριαρχικές. Αυτά επιβεβαιώνονται και από αρχαιολογικά αλλά και ιστορικά τεκμήρια. Οι Αθηναίοι για παράδειγμα όχι μόνο λάτρευαν την Αθηνά που ονοματίζει την πόλη τους πάνω απ’όλους και οργανώνουν την μεγαλύτερη γιορτή, τα Παναθήναια, προς τιμήν της, αλλά έχουν και την λατρεία της Πανδήμου Αφροδίτης, δηλαδή «για όλους τους ανθρώπους», ενώ την τιμούν εξαιρετικά και στα Αρρηφόρια κι άλλες θρησκευτικές γιορτές. Οι Σπαρτιάτες επίσης είχαν ναό στην Ακρόπολη τους αφιερωμένο στην Αθηνά με τα επίθετά της Πολιοῦχος, που σημαίνει «Προστάτης της Πόλης», και Χαλκίοικος, που σημαίνει «Του Χάλκινου Οίκου». Είχαν επίσης ένα σημαντικό ιερό αφιερωμένο στην Άρτεμη με το επίθετό της Ὀρθία και διοργάνωναν μια ετήσια γιορτή προς τιμήν της.
Οι Σπαρτιάτες φαίνεται επίσης να έτρεφαν ιδιαίτερα μεγάλη εκτίμηση για την Αφροδίτη, καθώς ο Παυσανίας αναφέρει στο βιβλίο του «Οδηγός για την Ελλάδα» ότι οι Σπαρτιάτες είχαν έναν ναό στην Ακρόπολη τους αφιερωμένο στην Αφροδίτη ως θεά πολεμίστρια με το επίθετό της Ἀρεία, που σημαίνει «Πολεμική». Αλλά και σε όλο το πέρας της ελληνορωμαϊκής λογοτεχνίας (από τα Ομηρικά Έπη και δώθε) η σημαντική συμμετοχή των γυναικείων θεοτήτων, σε ρόλους ιδιαίτερα ενεργητικούς, υποδηλοί ότι υπάρχει σεβασμός στη θηλυκή δύναμη.
Η απόλυτη σημασία των γυναικείων θεοτήτων στην ελληνική μυθολογία διαφοροποιεί επίσης την ελληνική μυθολογία από ορισμένες άλλες ευρωπαϊκές μυθολογίες. Αξίζει να σημειωθεί ότι οι θεές είναι πολύ πιο πολυάριθμες και πολύ πιο σημαντικές στην ελληνική μυθολογία από ό,τι στη σκανδιναβική μυθολογία. Οι μόνες θεές που είναι ιδιαίτερα σημαντικές στη σκανδιναβική μυθολογία είναι η Frigg και η Freyja, οι οποίες φαίνεται να εμφανίζονται κυρίως σε μύθους που αφορούν κυρίως ανδρικές θεότητες και δεν έχουν πολλούς μεμονωμένους μύθους.
Εντούτοις κορυφαίοι άνδρες συγγραφείς που είχαν σχετικά προοδευτικές απόψεις για τις γυναίκες σε σχέση με τα πρότυπα της εποχής ήταν ακόμη πολύ σεξιστές. Για παράδειγμα, ο Πλάτωνας παρουσιάζει τον Σωκράτη να υποστηρίζει στην Πολιτεία [5.455d-5.457c] ότι η ἀρετή είναι η ίδια τόσο για τους άνδρες όσο και για τις γυναίκες. Υποστηρίζει ότι οι άνδρες και οι γυναίκες της τάξης των πολιτών έχουν ουσιαστικά τον ίδιο ρόλο στην κηδεμονία του κράτους και επομένως θα πρέπει να λαμβάνουν την ίδια εκπαίδευση. Παρ’ όλα αυτά, παρά τις απόψεις αυτές, ο Πλάτωνας χαρακτηρίζει σταθερά τις γυναίκες γενικά ως αδύναμες και δειλές και, στον Τίμαιο [90e-91a], δηλώνει ότι οι άνδρες που έχουν ζήσει δειλές ζωές θα μετενσαρκωθούν ως γυναίκες! Ο Αριστοτέλης, κορυφαίος φιλόσοφος κι επιστήμονας της εποχής του, γράφει δυστυχώς στο Περί της Γενέσεως των Ζώων [2.3.737a25]: «Η γυναίκα είναι πράγματι, κατά κάποιο τρόπο, ένα παραμορφωμένο αρσενικό». Θεωρούσε τις γυναίκες εγγενώς παράλογες, ηθικά και διανοητικά ανεπαρκείς και παρόμοιες με τα παιδιά. Ως εκ τούτου, πίστευε ότι όλες οι γυναίκες πρέπει να έχουν έναν ελεύθερο ενήλικο άνδρα να τις κυβερνά ανά πάσα στιγμή! Οι αρχαίες Ελληνίδες και Ρωμαίες θεές είναι ανθρωπομορφικές, πράγμα που σημαίνει ότι μοιάζουν με γυναίκες, και αυτό διευκολύνει τους σύγχρονους ανθρώπους να τις συγχέουν με γυναίκες. Οι αρχαίοι Έλληνες και Ρωμαίοι, ωστόσο, πίστευαν ακράδαντα ότι οι άνθρωποι και οι θεότητες είναι θεμελιωδώς διαφορετικά όντα. Ενδεχομένως αυτό να εξηγεί κάποια πράγματα;
Αν και όλα τα ιστορικά και αρχαιολογικά στοιχεία που είναι διαθέσιμα σήμερα υποδηλώνουν ότι ο ελληνικός κόσμος ήταν πάντα πατριαρχικός, είναι εύκολο να φανταστεί κανείς ότι η ελληνική κοινωνία κατά τη δεύτερη χιλιετία π.Χ., όταν τα ονόματα των περισσότερων Ελληνίδων θεών αναφέρονται για πρώτη φορά γραπτώς, μπορεί να ήταν κάπως λιγότερο συστηματικά μισογυνιστική από την ελληνική κοινωνία τον όγδοο αιώνα π.Χ. και μετά. Αυτό είναι, φυσικά, εικασία, αλλά είναι μια πιθανότητα που δεν πρέπει να αγνοήσουμε. Επιπλέον η συντριπτική κυριαρχία των ανδρών συγγραφέων στις σωζόμενες πηγές μας οφείλεται εν μέρει και στην προκατάληψη επιλογής των πηγών που έχουν διασωθεί. Για να επιβιώσει ένα έργο από την αρχαιότητα μέχρι σήμερα, έπρεπε να διαβαστεί και να αντιγραφεί ευρέως (πριν την έλευση της τυπογραφίας το 1440 μ.Χ.). Τα περισσότερα από τα έργα που γνωρίζουμε ότι γράφτηκαν από γυναίκες στην αρχαιότητα δεν έχουν διασωθεί μέχρι σήμερα, επειδή, δυστυχώς, οι αρχαίοι και μεσαιωνικοί αναγνώστες δεν ενδιαφέρονταν γενικά να διαβάζουν έργα γραμμένα από γυναίκες. Έτσι, για παράδειγμα, τίποτα ή σχεδόν τίποτα δεν έχει διασωθεί από το έργο της πολυγραφότατης Ελληνίδας ιστορικού Παμφίλης της Επιδαύρου.
Χωρίς επομένως να επεκταθώ πάρα πολύ, φαίνεται πως ακόμη δεν έχουμε συγκεκριμένη γνώση για το αν υπήρχε μητριαρχία, αν η πατριαρχία ενσωματώθηκε στην ανθρώπινη εξέλιξη ως δείγμα πολιτισμού ή πρακτικής αναγκαιότητας με βάση τον ιστορικό υλισμό, και κατά πόσον οι αντιφάσεις που διακρίνουμε ανά φάσεις και τόπους είναι έκφανση του πόλεμου των φύλων διαχρονικά ή προσωπικές διαφοροποιήσεις των εκάστοτε εκπροσώπων. Επιπλέον έχουμε ένα ακόμη πρόβλημα. Η αναδρομική προσέγγιση στους ανθρώπους της Λίθινης Εποχής ανακατηργασμένης μέσα από την οπτική των Flintstones για παράδειγμα. Ή μια άλλη προσέγγιση: η σύγκριση μιας κουλτούρας με μια παρόμοια αλλά διακριτή της ίδιας εποχής, όπως η σύγκριση των Ιαπώνων Σαμουράι και των Ευρωπαίων Ιπποτών.
Περισσότερο διάβασμα: «Από τη Μήδεια στην Σταχτοπούτα» της Λιλής Ζωγράφου. (εδώ λινκ στην ανάλυση του Ampa Book Club)
Επιστημονικό διάβασμα:
-Adovasio, J. M., Olga Soffer, & Jake Page, The Invisible Sex: Uncovering the True Roles of Women in Prehistory (Smithsonian Books)
-Bamberger Joan, The Myth of Matriarchy: Why Men Rule in primitive society, στο M. Rosaldo & L. Lamphere, Women, Culture, and Society (Stanford, Calif.: Stanford University Press, 1974)
Για όποιον ενδιαφέρεται για το πώς η Ιστορία γίνεται λαϊκό υλικό συγκεκριμένης κοινωνιολογικά ανάγνωσης, το παρακάτω βίντεο παρουσιάζει ενδιαφέρον (έχει και προαιρετική λειτουργία υποτίτλων).
Ακολουθήστε την Α,ΜΠΑ; στο Google News
Πέρα από την πολύ καλή ανάλυση της Ρένας, θεωρώ πως το βασικό πρόβλημα εδώ είναι ότι προσπαθούμε να δούμε το παρελθόν με εντελώς σημερινούς όρους.
Είναι άτοπο να ψάχνουμε για “πρότυπα αρρενοπωτικότητας”, “χωρατατζήδες**” ή “μισογύνηδες” σε εποχές που οι άνθρωποι είχαν εντελώς διαφορετικές προτεραιότητες και δομές. Το να φανταζόμαστε τη μητριαρχία απλώς ως μια “αντεστραμμένη πατριαρχία” είναι μια σύγχρονη προβολή των δικών μας αναζητήσεων πάνω στην προϊστορία.
*αναφέρομαι μόνο στην προιστορία γιατί στην αρχαιότητα τα πράγματα είναι ξεκάθαρα: έχουμε γραπτά κείμενα που αποδεικνύουν την κυριαρχία της πατριαρχίας.
**Τι να τον κάνεις τον χορατατζή εαν σε κυνηγάει το μαμούθ;
Πολύ σωστή παρατήρηση. Αυτό είναι και το πρόβλημα της ερμηνείας των αρχαιολογικών τεκμηρίων της προϊστορίας. Γι’ αυτό σήμερα επανέρχεται η αξιολόγηση των δεδομένων υπό νέα σκοπιά. Πχ, όταν ο Εβανς έβλεπε ανάκτορα στην Κνωσσό ήταν επειδή στο κεφάλι του δεν μπορούσε παρά να υπάρχει βασιλεία, κάτι που τώρα αμφισβητείται πολύ έντονα. Οι γυμνόστηθες απεικονίσεις γυναικών ερμηνεύτηκαν αυθαίρετα ως ιέρειες ενώ οι γυναίκες που συμμετείχαν εξίσου στα ταυροκαθάρψια με την ίδια περιβολή πέρασαν και δεν ακούμπησαν. Επίσης, οι ταφές στις οποίες υπήρχαν καθρέπτες θεωρούνταν αυτόματα γυναικείες και αυτές με όπλα αντρικές, κάτι που δεν επιβεβαιώνουν οι σύγχρονες ανθρωπολογικές και γενετικές μελέτες.… Διαβάστε περισσότερα »
Να γράψω την αποψαρα μου γιατί έχω ασχοληθεί ενδελεχώς με τον Bachofen, τον Engels, τον Παναγη Λεκατσα κι άλλους άνδρες επιστήμονες που έδειξαν τους όρχεις και την οξύνοια να διαβάσουν τα σημάδια αλλιώς κι ουχι πατριαρχικά και βολικά όπως τα ερμηνεύει η ανδροκρατούμενη για αιώνες επιστήμη της ιστορίας, της ανθρωπολογίας, της νομικής κι άλλων ανθρωποκεντρικων επιστημών που για αιώνες βρίσκονταν σε ανδρικά χέρια. Έχω διαβάσει το βιβλίο του Bachofen ολόκληρο και στα γερμανικά σε συνδυασμό με την «Μητριαρχία» του Παναγη Λεκατσα αλλά και το κορυφαίο κατά την γνώμη έργο των Engels/Marx περί της «καταγωγής της οικογένειας…» καθώς και τις θεωρίες… Διαβάστε περισσότερα »
Το έργο του Bachofen εκδόθηκε το 1861 και του Engels το 1884. Μιλάμε για μια εποχή που η αρχαιολογία πρακτικά δεν υπήρχε. Ο Bachofen βασίστηκε αποκλειστικά σε ερμηνείες μύθων και ο Engels σε ένα γραμμικό μοντέλο εξέλιξης (Lewis Henry Morgan) που η σύγχρονη Ανθρωπολογία έχει απορρίψει εδώ και έναν αιώνα. Σχετικά με τη Λυκία, τη Λοκρίδα και την Κρήτη, είναι σφάλμα να ταυτίζουμε τη μητρογραμμικότητα(καταγωγή από τη μητέρα) με τη μητριαρχία (πολιτική εξουσία). Σήμερα γνωρίζουμε ότι το να παίρνει ένα παιδί το όνομα της μητέρας του δεν σημαίνει ότι οι γυναίκες διοικούσαν την πόλη. Όλα τα γραπτά τεκμήρια και οι… Διαβάστε περισσότερα »
Τι εννοείς δεν υπήρχε η αρχαιολογία; Ο Bachofen δεν βασίστηκε αποκλειστικά σε ερμηνείες μύθων, θα μου επιτρέψεις, από εκεί και πέρα επιστημονικές θεωρίες που έρχονται σε αντίθεση με τα γνωστά πατριαρχικά δεδομένα κυρίως όταν έχουν κάποιο διαφορετικό πολιτικό υπόβαθρο (βλ Marx/Engels) δαιμονοποιούνται και ενίοτε διαστρεβλώνονται σκοπίμως για να συνεχίσουμε την βρώση κουτόχορτου.
Πώς να αποδείξεις ότι η μήτρα δεν αιωρείται μέσα στο σώμα της γυναίκας και την τρελαίνει, άραγε;
Ο διάλογος μεταξύ γυναικών/φεμινιστριων είναι απαραίτητος γιατί έτσι προχωράμε μπροστά κι ανοίγουμε δρόμους.
Συμφωνώ ας πούμε με την προσέγγιση της Eleanor Burke Leacock (καθηγήτρια κοινωνικής ανθρωπολογίας).
Στέλνω αγωνιστικούς χαιρετισμούς.
Το γεγονός ότι η Αρχαιολογία ως συστηματική επιστήμη δεν υπήρχε το 1861 είναι ιστορικό δεδομένο, όχι προσωπική άποψη. Όταν ο Bachofen έγραφε, δεν γνωρίζαμε καν την ύπαρξη του Μινωικού πολιτισμού ή της Νεολιθικής Ευρώπης· άρα, εξ ορισμού, δεν μπορούσε να βασιστεί σε αρχαιολογικά ευρήματα, παρά μόνο στη μελέτη κλασικών κειμένων και μύθων. Σχετικά με την “αιωρούμενη μήτρα”, το ότι η ιατρική του παρελθόντος ήταν σεξιστική (περισσότερο απο σήμερα) και σκοταδιστική είναι αδιαμφισβήτητο. Όμως, το ότι η επιστήμη κάποτε έκανε λάθος στη βιολογία, δεν σημαίνει ότι σήμερα πρέπει να δεχόμαστε κάθε αναπόδεικτη θεωρία στην Ιστορία. Η “αιωρούμενη μήτρα” καταρρίφθηκε με αποδείξεις… Διαβάστε περισσότερα »
Εγώ λέω να ψάχνουμε και το γιατί και το πως η επιστήμη κάνει λάθος, όταν αυτή λανθάνει. Η μητριαρχία δεν σημαίνει αντίστροφη πατριαρχία, δλδ εκμετάλλευση, καταδυνάστευση και πολλαπλό και πολυεπίπεδο αποκλεισμό από το κοινωνικο/πολιτικο/οικονομικο γιγνεσθαι των αρσενικών από τα θηλυκά αλλά έναν τελείως διαφορετικό τρόπο κοινωνικής οργάνωσης, δομών και μορφών εξουσίας σε σχέση με αυτό που ορίζει η πατριαρχία σε όλες της τις μορφές. Ο Bachofen δεν γνώριζε τα μετέπειτα ευρήματα σχετικά με τον μινωικό πολιτισμό, φυσικά γνώριζε και συνδύαζε άλλα πολλά κι ενδιαφέροντα, έμαθαν όμως οι επόμενοι και λίγοι μπήκαν στον κόπο να συνδυάσουν και να ενώσουν ευρήματα και… Διαβάστε περισσότερα »
Όσο και να προσπαθείς να επαναπροσδιορίσεις την έννοια της εξουσίας ως κάτι “διαφορετικό” που δεν μοιάζει με την πατριαρχία, η πραγματικότητα παραμένει μία: αυτό που περιγράφεις, μέχρι σήμερα, δεν αποδεικνύεται πουθενά. Ακόμα και μια “διαφορετική” μορφή κοινωνικής οργάνωσης και εξουσίας, αν υπήρχε, θα είχε αφήσει το αποτύπωμά της στη δομή των πόλεων, στους νόμους, στην ιεραρχία των τάφων ή στη θρησκευτική τέχνη. Η επιστήμη δεν “λανθάνει” επειδή ζητάει αποδείξεις· αντίθετα, αποφεύγει να κατασκευάζει φανταστικά σενάρια για να καλύψει τα κενά. Η ύπαρξη μητριαρχικών (όχι μητρογραμμικών, όχι ισότιμων, για να τα ξεχωρίζουμε) κοινωνιών μέχρι τώρα δεν αποδεικνύεται. Είναι wishful thinking, και θεωρίες… Διαβάστε περισσότερα »
Σου συστήνω να ασχοληθείς και με την ανθρωπολογία του δικαίου. Θα γνωρίσεις τόσους πολλούς υπέροχους αλλά κι αλλους όχι τόσο υπέροχους τρόπους που οι άνθρωποι έχουν διαμορφώσει ανά τους αιώνες με σκοπό την συνύπαρξη που θα καυλωσεις πνευματικά.
Η Ανθρωπολογία του Δικαίου (όντως ενδιαφέρουσα επιστήμη, δεν εχω καμία γνώση, περαν της υπαρξης της) έχει επιδείξει κάποια συγκεκριμένη περίπτωση όπου το εθιμικό ή το θεσμικό δίκαιο κατοχυρώνει τη μητριαρχία (την “αρχή” των γυναικών επί των ανδρών) και όχι απλώς την ισοτιμία ή τη μητρογραμμικότητα;
Αν υπάρχει κάποια συγκεκριμένη πηγή ή έρευνα που τεκμηριώνει κάτι τέτοιο, θα με ενδιέφερε ειλικρινά να τη δω.
Η αρχαιολογία ως συστηματική επιστήμη υπάρχει από τα τέλη του 18ου και τις αρχές του 19ου. Πιο πριν, υπήρχε σποραδικά από κάποιους ως συστηματική μελέτη αλλά κυρίως με την έννοια του Indiana Jones και της Lara Croft, δηλαδή κυνηγοί θησαυρών.
Στην Ελλάδα μάλιστα η Αρχαιολογική υπηρεσία ιδρύεται το 1833 και η Αρχαιολογική Εταιρεία το 1837 με επιστημονικές εκδόσεις και συστηματικές ανασκαφές. Ήδη, ο αρχαιολόγος υπάρχει ως σεβαστός επιστήμονας (και λόγω των ιδιαίτερων κοινωνικοπολιτικών συνθηκών του νεοσύστατου ελληνικού κράτους) και είναι ένας επιστημονικός κλάδος στην Ελλάδα που από πολύ νωρίς δέχεται γυναίκες ως επιστήμονες στις τάξεις του και σήμερα γυναικοκρατείται.
Ναι, λάθος μου δεν το έγραψα σωστά απο βιασύνη. Η αρχαιολογία το 1861 αφορούσε τη μελέτη και προστασία της κλασικής αρχαιότητας (μνημεία, επιγραφές κλπ.). Δεν υπήρχε ακόμα με την έννοια της συστηματικής προϊστορικής έρευνας, αυτό εννοώ. Πρακτικά, σε αυτό που συζητάμε, όταν ο Bachofen έγραφε για τη Μινωική Κρήτη, δεν είχε γίνει καμία ανασκαφή που να τεκμηριώνει την ύπαρξη του Μινωικού πολιτισμού ως αρχαιολογική πραγματικότητα. Δεν είχε κανένα εύρημα στα χέρια του, αφού η Κνωσός ανασκάφηκε το 1900. Επομένως, βασίστηκε αναγκαστικά σε μύθους και κλασικά κείμενα, γιατί δεν υπήρχε τίποτα άλλο τότε για να στηριχθεί. Όσα αναφέρεις για την ιστορία της… Διαβάστε περισσότερα »
Εκτός Ελλάδος, υπήρχε η προϊστορική αρχαιολογία πχ Αίγυπτο και Αγγλία
Για να μη γράφω ανακρίβειες, το έψαξα λίγο παραπάνω και βρήκα τα εξής: Στην Αγγλία, ο όρος “Pre-history” καθιερώθηκε ουσιαστικά ως επιστημονικός κλάδος το 1865 με το έργο του John Lubbock (Pre-historic Times). Μέχρι τότε, η αρχαιολογία εκεί ήταν κυρίως ερασιτεχνική και επικεντρωμένη στη ρωμαϊκή περίοδο. Στην Αίγυπτο, η “Προϊστορική/Προδυναστική Αρχαιολογία” γεννήθηκε το 1894 με τις ανασκαφές του Flinders Petrie στη Naqada. Το 1861, η Αιγυπτιολογία μελετούσε αποκλειστικά τη Δυναστική περίοδο (γραπτή ιστορία), η οποία είναι μια αυστηρά πατριαρχική δομή. Επειδή δεν είμαι ούτε ιστορικός ούτε αρχαιολόγος, αλλά μελετώ αυτά τα θέματα από δικό μου ενδιαφέρον αν κάνω κάπου λάθος ως προς το χρονικό… Διαβάστε περισσότερα »
Πάντοτε έχουν ενδιαφέρον οι σκέψεις σου, τις διαβάζω με προσοχή. Τις θεωρίες για την κυνηγετική φύση των αρσενικών κλπ. δεν τις υιοθετούμε, τουλάχιστον όχι οι σοβαροί επιστήμονες, στο φτερό. Είναι ποπ ανάγνωσμα που βασίζεται στην «πλάνη της επιβεβαίωσης» για το κοινό που τα διαβάζει. Γι’αυτό είναι δημοφιλείς, άλλωστε, κι αναπαράγονται, βολεύουν το πατριαρχικό αφήγημα. Εμείς όμως είμαστε αυστηρές ακριβώς επειδή έχουμε υποστεί την πλύση εγκεφάλου από τον ανδρικό πολιτισμό και έχουμε το λόγο να το αμφισβητήσουμε. Η επιστήμη για να είναι επιστήμη αναβαθμίζεται από peers κι ελέγχεται ανά τα έτη. Γι’αυτό αναφέραμε τον Έβανς, για παράδειγμα, ο οποίος ανέσκαψε τη… Διαβάστε περισσότερα »
Εγώ το ζήτημα το προσέγγισα ως νομικός κι επειδή το δίκαιο διακρίνεται σε γραπτό και σε προφορικό λαμβάνω υπόψιν και άλλα στοιχεία κι όχι μόνο τα ενσωματα/υλικά.
Είμαι της άποψης πλέον όταν τα σημαντικά και τα ασήμαντα που απασχολούν την ανθρωπότητα θα πρέπει να τα αντιμετωπίζουμε διεπιστημονικά γιατί εκεί που ο αρχαιολόγος δεν βρίσκει κάτι στο χώμα ο νομικός βρίσκει πολλά στοιχεία πχ κληρονομικού δικαίου στις αφηγήσεις των γιαγιάδων/παπουδων. Και η θεολογία επιστήμη είναι οπότε κι αυτή συμβάλλει στον αγώνα.
Στέλνω αγωνιστικούς χαιρετισμούς κι εύχομαι αυτό που γίνεται εδώ μέσα να συνεχίσει να συμβαίνει γιατί είναι και γαμώ.
Χίλια ευχαριστώ. Ανταποδίδω τους αγωνιστικούς χαιρετισμούς! <3
Οι αφηγήσεις γιαγιάδων/παπούδων είναι καταπληκτική πηγή στην Λαογραφία. Άλλη μια ανθρωπιστική επιστήμη που μας ενδιαφέρει και που παρέχει στοιχεία. Όντως χρειάζεται διεπιστημονική προσέγγιση, δεν διαφωνώ.
ΥΓ. Αν θελήσεις οποτεδήποτε να μας βοηθήσεις pro bono σε τυχόν νομικά ερωτήματα αναγνωστριών για σοβαρά ζητήματα, μη διστάσεις να μας στείλεις επιστολή στο μέιλ!
Σας χάνω λίγο στο χρονικό σκέλος. Η λαογραφία και οι προφορικές παραδόσεις αφορούν τους τελευταίους αιώνες, πώς μπορούν αυτές οι αφηγήσεις να αποτελέσουν τεκμήριο για την κοινωνική δόμηση και την “αρχή” σε κοινωνίες χιλιάδων ετών πριν;
Πολύ ζουμί για την πάλη μητριαρχίας και πατριαρχίας θα βρεις και στις αρχαίες μας τραγωδίες. Υπέροχο και συγκλονιστικό και το Kontakthof στο εθνικό θέατρο (Pina Bausch) όπου κι εκεί τα μάτια μου αναγνώρισαν εκτός των άλλων την πολλαπλή καταπίεση, έλεγχο και κακοποίηση που έχει υποστεί το γυναικείο σώμα και πνεύμα ανά τους αιώνες. Υπέροχη, πιστή κι ακριβής εκτέλεση από την ομάδα του εθνικού. Αγαπάμε Pina γιατι έβλεπε κι ένιωθε το μακρινό παρελθόν, το σύντομο παρόν και το πολύ μακρινό μέλλον.
Μα οι αρχαίες τραγωδίες βασίζονται σε μύθους (γραμμένες απο άνδρες). Μπορεί να δείχνουν μια “τάση” ή τους προβληματισμούς της εποχής τους, αλλά δεν αποτελούν ρεαλιστική καταγραφή γεγονότων. Αισθάνομαι, μάλιστα, ότι η πάλη μεταξύ μητριαρχίας και πατριαρχίας στις αρχαίες τραγωδίες λειτουργούσε (πέρα από τη δραματουργία) κυρίως για να “νομιμοποιήσουν” ότι η πατριαρχική δομή ήταν ανώτερη και ότι η γυναικεία εξουσία θα οδηγούσε στο χάος. Ακόμη και στην Ορέστεια (αν έχεις αυτή στο μυαλό σου), όπου η Κλυταιμήστρα παίρνει την εξουσία σκοτώνοντας τον Αγαμέμνονα, η πράξη της παρουσιάζεται ως κάτι τρομακτικό και παράνομο που πρέπει τελικά να ηττηθεί από την Αθηνά και… Διαβάστε περισσότερα »
Ευτυχώς έχουμε και την φοβερή και τρομερή Μήδεια του Ευρυπίδη (όπου εξετάζεται η ισχύς και το πεδίο ελέγχου της γυναίκας και ως γυναίκα αλλά και ως ξένη και ΚΥΡΙΩΣ ολοκληρώνεται ατιμώρητη από θεούς κι ανθρώπους!), την Ελένη του ιδίου (η γυναίκα δίνει τη λύση έναντι του κάπως χαζούτσικου συζύγου), την Αντιγόνη του Σοφοκλή (όπου γυναίκα υψώνει παράστημα απέναντι στον αυταρχισμό), και τις Ικέτιδες του Ευρυπίδη όπου γυναίκες πρωτοστατούν στην αξίωση κι επιδίωξη δικαιοσύνης. Υπάρχει μέσα στο πατριαρχικό πλαίσιο μεγάλη βαρύτητα στον γυναικείο ρόλο. Ακόμα και στον Αγαμέμνονα του Αισχύλου (μιας κι αναφέρατε την Ορέστεια) η ανατροπή του πατριαρχικού πλαισίου τιμωρείται… Διαβάστε περισσότερα »
Αυτό είναι απο τα συναρπαστικά στην αρχαία τραγωδία: ότι ενώ το πλαίσιο είναι αυστηρά πατριαρχικό, οι γυναικείοι χαρακτήρες είναι συχνά οι πιο πολυδιάστατοι, οι πιο ισχυροί ηθικά και αυτοί που κινούν τα νήματα της πλοκής.
Σε ευχαριστώ πολύ κι εγώ για την πρόταση σου και μελλοντικά θα ήθελα ευχαρίστως να εμπλακώ pro bono και pro kinder bueno καθώς ήταν και είναι στόχος μου να βρω τροπους να βοηθησω και να στηρίξω και ως νομικος άτομα που έχουν δει την σκοτεινή πλευρά του φεγγαριού αλλά διαπιστώνω ότι χρειάζομαι κι εγώ ως κακοποιημένο για χρόνια άτομο ακόμα αρκετό χώρο και χρόνο ώστε να φροντίσω τα πολλαπλά τραύματα που μου προκάλεσε ο πατριαρχικος συντροφικός κι έγγαμος βίος μου. Δλδ ακόμα κι όταν διαβάζω ιστορίες ή άρθρα ή αφηγήσεις σχετικά με κακοποίηση, ενδοοικογενειακή βία, γυναικοκτονιες, βιασμούς και άλλα το… Διαβάστε περισσότερα »
Σφιχτή αγκαλιά και 💝💝💝💝.
Συγχαρητήρια στη Ρένα για τον όγκο δουλειάς που βρίσκεται πίσω από την απάντηση και για την αντικειμενικότητα. Δεν φαίνεται να υπήρξε ποτέ μητριαρχική κοινωνία με τον τρόπο της αντίστροφης πατριαρχίας. Και δεν θα μπορούσε να υπάρξει γιατί κάθε έμβια ομάδα καθορίζεται από τη βία. Τη βία για δύο πράγματα, τον έλεγχο των πηγών τροφής και τον έλεγχο της αναπαραγωγής των γονιδίων. Και τον έλεγχο της βίας τον είχαν σχεδόν πάντα τα αρσενικά, λόγω σωματοδομής. Τις τελευταίες δεκαετίες λόγω εμβάθυνσης της φιλελεύθερης δημοκρατίας και της ενίσχυσης του θεσμού του κράτους απέναντι σε όλα τα κοινωνικά δίκτυα δόθηκαν τα περιθώρια για διεκδίκηση… Διαβάστε περισσότερα »
Εσείς πολλά arcade παίζατε όταν ήσασταν μικρούλης και βλέπετε παντού ξύλο. Εγω ως κοριτσάκι που έπαιζα επίσης arcade παιχνιδάκια είμαι πιο εγκρατής. Που να ήσασταν και θηλυκό να το τρώγατε (το ξύλο) κιόλας αλλά ως οπαδός των φυσικών χαρακτηριστικών ανδρών και γυναικών πάλι παπαρολογειτε κατά την αποψαρα μου και τα μπουτακια σας έχουν συγκαεί από το πολύ τρίψιμο με άλλα μπουτακια, δικά σας ή άλλων πατριαρχών. Το τζάμπα είναι χαρακτηριστικό των πατριαρχών και των συνδαιτυμόνων τους, εμείς οι αλλ@ δουλεύουμε για την αξιοπρέπεια και την επιβίωση μας, τζαμπατζήδες του πεου στην σπηλιά σας. Το τζάμπα ποτέ δεν πέθανε γιατί όσο… Διαβάστε περισσότερα »
👌👌
Μα πώς οι Αμαζόνες τι ήταν??🤭
Μυθολογία??
Θα κόπιαρα ΑΙ τώρα αλλά δεν θέλω να εκθέσω παραληρήματα εδώ μέσα.
Όταν η π@υτσούλα ερμηνεύει αβασάνιστα την παγκόσμια ιστορία, χωρίς γνώση, μελέτη και ορθολογική σκέψη καταλήγει σε συμπεράσματα σαν το δικό σου
Υπάρχουν κάποιες μητρογραμμικές κοινωνίες. Όπως οι Μοσούο στην Κίνα που έγιναν γνωστοί γιατί ήταν η μόνη περιοχή που δεν ακολούθησε την πολιτική της Κίνας για το ένα παιδί (η οποία οδήγησε σε εκατομμύρια βρεφοκτονίες κυρίως θηλυκών). Αριθμεί 40.000 κατοίκους και έχουν τις γυναίκες αρχηγούς. Οι γυναίκες αυτές επιτρέπεται να έχουν όσους συντρόφους επιθυμούν ενώ οι πατεράδες δεν ασχολούνται καθόλου με το μεγάλωμα των παιδιών. Πολλοί κοινωνιολόγοι βέβαια, αμφισβητούν αν όντως έχουν οι γυναίκες τον έλεγχο σ’ αυτήν την κοινωνία. Επίσης στο Μιναγκαμπάου στην Ινδονησία (περίπου 4.000.000 άνθρωποι) η μητέρα είναι το πιο σημαντικό άτομο στην κοινωνία. Η περιουσία και το όνομα περνάει… Διαβάστε περισσότερα »
Ναι.
Κι εμένα μου άρεσε η απάντησή σου (όπως πάντα) και έσπευσα αμέσως να σηκώσω αντίχειρα.
Μητρογραμμικές κοινωνίες ναι, όχι μητριαρχικές.
Οι Μοσούο θεωρούνται και δηλώνονται από όλους του κοινωνιολόγους ως μία μητριαρχική κοινωνία. Έγραψα το “μητρογραμμικό” επειδή συμπεριέλαβα και το Μιναγκαμπάου που υπάρχουν οι ενστάσεις, (όπως και από σένα) ότι δεν είναι ξεκάθαρα μία μητριαρχική κοινωνία επειδή οι άντρες αναλαμβάνουν συχνά την πολιτική εξουσία. Όμως για αναρωτήσου. Ποιος πραγματικά έχει την εξουσία; Αυτός που κατέχει το χρήμα φυσικά.
Το επιχείρημα ότι “όποιος έχει το χρήμα έχει την εξουσία” είναι μια σημερινή δική μας λογική, που δεν ισχύει απαραίτητα σε αυτές τις κοινωνίες. Στους Μοσούο, οι γυναίκες πράγματι διαχειρίζονται το σπίτι και το ταμείο της οικογένειας, αλλά οι ανθρωπολόγοι που έζησαν μαζί τους (όπως ο Cai Hua) εξηγούν ότι η πολιτική εξουσία και οι σχέσεις με το κράτος παρέμεναν πάντα ανδρική υπόθεση. Το ότι μια κοινωνία δίνει οικονομική ελευθερία στις γυναίκες είναι σημεντικό, αλλά δεν την κάνει μητριαρχική . Στην Ανθρωπολογία, ο όρος “μητριαρχία” σημαίνει ότι οι γυναίκες ελέγχουν τους άνδρες, όπως συμβαίνει αντίστροφα στην πατριαρχία. Στους Μοσούο δεν… Διαβάστε περισσότερα »
Μητριαρχία (και ετυμολογικά) δεν σημαίνει επ’ ουδενί ότι οι γυναίκες ελέγχουν τους άντρες. Η μητριαρχία είναι ένα κοινωνικό σύστημα , στο οποίο οι γυναίκες κατέχουν την κυρίαρχη θέση στην οικογένεια και στην κοινωνία. Δεν ξέρω σε ποιους ανθρωπολόγους αναφέρεσαι. Σ’ αυτές τις κοινωνίες λοιπόν αν και γνωρίζουμε πολύ λίγα, οι άντρες δεν νοούνται κατώτεροι , αναλαμβάνουν θέσεις χωρίς όμως αυτό να αφαιρεί την αρχή της γυναίκας. Ας πούμε λοιπόν ότι είναι πιο ισότιμες ως κοινωνίες σε σχέση με την πατριαρχία που γνωρίζουμε εμείς. Είχα διαβάσει παλιά το βιβλίο του Cai Hua που αναφέρεις “A society without fathers or husbands” και… Διαβάστε περισσότερα »
Ετυμολογικά, η κατάληξη -αρχία (από το ρήμα άρχω) σημαίνει ακριβώς την εξουσία και την κυριαρχία του ενός πάνω στον άλλον (όπως στην πατριαρχία ή τη μοναρχία). Αν η Μητριαρχία δεν σήμαινε την υπεροχή του ενός φύλου έναντι του άλλου, θα χρησιμοποιούσαμε άλλους όρους. Και αν τελικά δεν εννοούμε αυτό, θα πρέπει να χρησιμοποιήσουμε όντως άλλον όρο με σκοπο να συννενοουμαστε. Αναφέρομαι σε ανθρωπολόγους όπως ο Cai Hua (που ανέφερες κι εσύ) ή η Joan Bamberger, οι οποίοι εξηγούν ότι η διαχείριση του οίκου δεν σημαίνει αυτόματα πολιτική εξουσία. Όσο για το Υ.Γ. σου, ο έλεγχος των μέσων παραγωγής (το σπίτι και η… Διαβάστε περισσότερα »
Ρε Daria μερικές φορές μου φαίνεται ότι δεν διαβάζεις σωστά. Γράφεις και μετά τα παίρνεις πίσω, πιάνεσαι από λέξεις που γράφω και βγάζεις δικά σου συμπεράσματα, παρουσιάζοντας τα σαν δικά μου και κάνεις κριτική σ’ αυτά. Εγώ έτσι δε μπορώ να συζητήσω.
Εν πάση περιπτώσει δεν θα μπω καν σε αντιπαράθεση και ειδικά μαζί σου. Επέτρεψε μου να έχω την άποψη μου (που την έγραψα σαφώς πιο πάνω) και εσύ πίστευε ό,τι θέλεις.
Λυπάμαι που η συζήτηση κατέληξε σε προσωπικούς χαρακτηρισμούς περί “λανθασμένης ανάγνωσης”. Είναι μάλλον εύκολο να κατηγορούμε τον άλλον για παρερμηνεία όταν οι ορισμοί και τα δεδομένα δεν ταυτίζονται με την άποψή μας. Όμως αυτό που συζητάμε δεν ειναι θέμα “πίστης” ή προσωπικής άποψης, αλλά εξέτασης των δεδομένων.
Εφόσον όμως η παράθεση πηγών και η ετυμολογική ανάλυση εκλαμβάνονται ως αντιπαράθεση, ας το αφήσουμε εδώ.
Η κληρονομική διαδοχή με βάση την μητρική γραμμή αποτελεί ισχυρή ένδειξη για την ύπαρξη μητριαρχικών κοινωνικών δομών. Είναι σαν να βρίσκουμε ματωμένες σερβιέτες, μπορούμε να αντιληφθούμε ότι κάποιο θηλυκό έχει περίοδο.
Η παρομοίωση είναι ατυχής γιατί η περίοδος είναι βιολογία, ενώ η εξουσία είναι κοινωνική οργάνωση.
Αν η κληρονομιά μέσω της μητέρας σήμαινε “μητριαρχία”, τότε οι Εβραίοι (που ορίζουν την καταγωγή μόνο μέσω της μητέρας) θα έπρεπε να είναι μητριαρχική κοινωνία. Όλοι ξέρουμε ότι δεν είναι.
Το να ξέρεις από ποιον γεννήθηκες (όνομα/κληρονομιά) είναι το ένα. Το ποιος νομοθετεί και ποιος διοικεί (εξουσία) είναι το άλλο
Η παρομοίωση έγινε για να δείξω ότι εκεί που υπάρχει καπνός υπάρχει και φωτιά, μικρή ή μεγάλη. Η κληρονομική διαδοχή σύμφωνα με την μητρική γραμμή αποτελεί ισχυρή ένδειξη ύπαρξης μητριαρχικών δομών στο παρελθόν. Για την εβραϊκή περίπτωση είχα διαβάσει ότι κι εκεί παρά την πατριαρχίλα υπάρχουν ίχνη μητριαρχικών πρακτικών και ιστοριας, τα οποία από όσο θυμάμαι διακρίνονται και στην δομή κι εξέλιξη της εβραικης γλωσσας. Το κληρονομικό δίκαιο πάντως αποτελεί βασικό εργαλείο διανομής περιουσίας, δικαιωμάτων κι εξουσίας και διαμορφώνει την δομή και τις δυναμικές μιας κοινωνίας. Κάποιοι λοιπόν στο μακρινό παρελθόν είχαν την έμπνευση τα θηλυκά να έχουν αυτό το… Διαβάστε περισσότερα »
Οι πληροφορίες μου από Εβραία γυναίκα λένε ότι η μητρογραμμική καταγωγή καθιερώθηκε μετά τις Σταυροφορίες, λόγω των βιασμών που συνέβαιναν τότε…με αποτέλεσμα να χάνεται η πατρογραμμική καταγωγή.
Είχα την εντύπωση οτι η αλλαγή αυτή τοποθετείται στην ελληνιστική/ρωμαική περίοδο λόγω μεικτών γάμων, αλλά δεν ορκίζομαι κιολας.
Στην ρωμαϊκή υποτίθεται οι νύφες κρατούσαν την πατρική περιουσία κατά το ρωμαϊκό δίκαιο, οπότε καταπίπτει το επιχείρημα του Engels για την ιδιοκτησία (ως βασικό θεμέλιο της πατριαρχίας), αλλά πραγματικά δεν έχω εντρυφήσει ειδικά στην εβραϊκή ιστορία ώστε να σου πω με σιγουριά. Άλλωστε παίζει ρόλο αν θεωρούνταν Ρωμαίες πολίτισσες αν και εβραϊκής καταγωγής, δεν ήταν ενιαίο το δικαίωμα, είναι μπερδεμένο.
Μου φαίνεται πιο πιθανό να ισχύει αυτό που λες εσύ πάντως.
Εντάξει, τι να πω, αν θέλεις να ερμηνεύεις έτσι τα ιστορικά στοιχεία, είναι δικαίωμά σου. Όμως η επιστήμη δεν λειτουργεί με το “όπου υπάρχει καπνός υπάρχει φωτιά”, αλλά με αποδείξεις. Η μητρογραμμικότητα (το όνομα) και η μητριαρχία (η εξουσία) είναι δύο τελείως διαφορετικά πράγματα. Το να βαφτίζουμε την κληρονομιά ως “εξουσία” είναι μια ωραία θεωρία, αλλά αρχαιολογικά δεν έχει βρεθεί κάτι να την επιβεβαιώνει.
Πάντα υπάρχει διαβάθμιση. Δεν υπαρχει υπηρξε καπου πατριαρχια ή μητριαρχια. Υπαρχει περισσοτερη ή λιγότερη. Αν θεωρειτε σκληρη την πατριαρχια του 1950 στην Ελλαδα, να το πειτε στη μανα καλογρια του Καραισκακη το 1800, που πρακτικα ηταν μοναχή -πόρνη των αρματολων και οπλαρχηγων . Κι αν σημερα σας ζοριζει , σκεφτειτε το ΙΡΑΝ. Ετσι και τα επίπεδα μητριαρχίας κυμαίνονταν πάντα. Στην Κρητη και σημερα την πραγματικη εξουσια στις οικογένειες την έχουν οι γυναίκες (ειναι και το βασικο αιτιο της βεντετας, βλ Ι.Καρυστιάνη-Κουστούμι στο χώμα). Στον ελληνικο χωρο η μεγαλυτερη τομη έγινε με την είσοδο των Ινδοευρωπαιων Αχαιων – ιωνων και Δωριεων… Διαβάστε περισσότερα »
Εγώ δε θα επεκταθω στο αν υπήρχαν δεν υπήρχαν μητριαρχικες κοινωνίες στα προϊστορικά χρόνια. Έχω την αίσθηση ότι όταν μιλάς για μητριαρχικες κοινωνίες έχεις στο μυαλό σου κάτι σαν αντίστροφη πατριαρχία , επηρεασμένη ίσως απο την ποπ κουλτούρα και τις ταινίες. Εκεί που λες … “Οι άντρες κάτω μόνο δουλειά” με κάνει να το πιστέυω ότι το βλέπεις έτσι. Εγώ θα σου πρότεινα να διαβάσεις διάφορα βιβλία και όχι μόνο όσα βολεύουν αυτό που σκεφτεσαι. Το έτσι και το αλλιώς. Εγώ έτσι έκανα που δεν είμαι ιστορικός. Πχ διάβασα το Σαπιενς και μετά ένα ” The Dawn of everything” να… Διαβάστε περισσότερα »