Η Ρένα απαντά: Ποιός έχει τον έλεγχο τελικά;

Ο έλεγχος είναι στη βάση της ζωής μας, ποιός τον έχει, ποιός τον δίνει, ποιός τον παίρνει και όλα τα ενδιάμεσα στάδια, όμως σημασία έχει να αναγνωρίζουμε γιατί μας απασχολεί.

_______________

Η ιστορία του Θοδωρή όπως την ξεχώρισα σήμερα.

Καλησπερα, Ρενα.
Λεμε συνεχως σε αυτην τη στηλη οτι δεν εχουμε τον ελεγχο σε παρα πολλα πραγματα/ γεγονοτα, αν οχι στα περισσοτερα.
Τοτε ποιος ασκει αυτον τον ελεγχο; Τον εχει καποιος;
Δεν ακουγεται καπως μοιρολατρικο αυτο;
Θα χαρω πολυ να γινει συζητηση επ αυτου.

ΑΠΟ ΤΟΝ – Θοδωρή

______________

Ας οργανώσουμε τη συζήτηση.

Το ζήτημα που θέτεις το επικαλούμαστε συχνά σε θέματα σχέσεων, καθώς και αγοράς, υγείας, γενικότερης διαβίωσης μέσα σε μια κοινωνία.

Αυτό συμβαίνει επειδή ναι μεν έχουμε ευθύνη των ατομικών πράξεών μας (αν είμαστε θιασώτες της μετανεωτερικότητας, τουλάχιστον), αλλά δεν μπορούμε να έχουμε ευθύνη και λόγο στο τι κάνουν οι υπόλοιποι. Μπορεί εγώ να διαλέγω να μείνω σε μια σχέση που με βασανίζει, αλλά αυτό είναι το μόνο μέτρο ελέγχου που έχω: να μείνω ή να φύγω τελικά, καθώς το αν θα αλλάξει ο άλλος είναι ζήτημα δικό του, δεν μπορώ με κάποιον μαγικό τρόπο να τον αλλάξω, ώστε να κάνει αυτό που εγώ θέλω ή που με βολεύει.

Με τον ίδιο τρόπο μπορεί να έχω κληρονομική επιβάρυνση για ζητήματα υγείας, στα οποία μόνον διαχείριση μπορώ να κάνω, δεν μπορώ να αλλάξω τα γονίδιά μου. Όποιος υποστηρίζει το αντίθετο είναι σχετικά νέος κι υγιής. Κι ολίγον άσχετος από βιολογία, να προσθέσω. Η αγορά κι η κοινωνία, επιπλέον, διαμορφώνονται από σύνθετους κανόνες και συσχετισμούς, που αποτελούν τομείς για την Κοινωνιολογία, τα Οικονομικά, τη Στατιστική κι άλλες επιστήμες. Το άτομο έχει συγκεκριμένα περιθώρια ελιγμών, αλλά δεν μπορεί να υπερβεί κάποια όρια. (Παράδειγμα, σε μια οικονομική κρίση πλήττονται βαρύτερα οι οικονομικά ασθενέστεροι, αναγκαστικά, καθώς οι πιο άνετοι έχουν το περιθώριο να την αντιμετωπίσουν ως ένα σημείο.) Στην επιστήμη της Ιστορίας, υπάρχουν διάφορες προσεγγίσεις για τον έλεγχο επί των γεγονότων, από την απόδοση ηγετικών χαρακτηριστικών σε προσωπικότητες που κινούν τα νήματα, μέχρι την longue durée των κοινωνικών αλλαγών κι αγώνων και/ή του ιστορικού υλισμού.

Το ζήτημα που ανοίγεις όμως είναι ευρύτερο, είναι φιλοσοφικό. Αν δεν έχουμε εμείς τον έλεγχο, τον έχει άραγε κάποιος άλλος; Ποιός; Υπάρχει ελεύθερη βούληση;

Στο ερώτημα αυτό ομάδα ανθρώπων απαντά με τις θρησκείες. Οι θρησκείες είναι αποκαλυπτικές, δηλαδή μια ανώτερη γνώση αποκαλύπτεται μέσω των διαύλων που αυτή επιλέγει, των λεγόμενων προφητών, των σημείων, των συμβόλων, κ.ο.κ. Σε αυτό το σύστημα τον απώτερο έλεγχο τον έχει η Ανώτερη Δύναμη. Είναι μια κοσμοθεωρία ανακουφιστική, γι’αυτό και τόσο διαχρονικά δημοφιλής, καθώς επιτρέπει φράσεις όπως “όλα για κάποιο λόγο γίνονται” ή “κανείς δεν μπορεί να ξεφύγει από το πεπρωμένο του”. Η μετάθεση ευθύνσης από το άτομο στο θείο έχει χαρακτηριστικά που επιτρέπουν να συνεχίζει κάποιος τη ζωή μετά από μεγάλες απώλειες και καταστροφές. Τον 13ο αιώνα ο μεγάλος χριστιανός φιλόσοφος Θωμάς ο Ακινάτης επέμενε ότι ένα τέλειο Σύμπαν θα πρέπει να περιέχει την τυχαιότητα για να επιτρέπει στους ανθρώπους την αυτονομία τους. Αυτή όμως υπήρχε εκεί επίσης για να τους περιορίζει.

Άλλη ομάδα ατόμων απαντά στο ερώτημα με τη θεωρία του Χάους (το φαινόμενο της πεταλούδας του Λόρεντς, διατυπωμένο το 1972) και αυτή της τυχαιότητας. Σε ένα μη Νευτώνιο σύμπαν, χωρίς νόμους του Λαπλάς, οι κανόνες πρόβλεψης της κοσμικής δυναμικής εκπίπτουν. Η κβαντική φυσικά μάλιστα επιβεβαιώνει την τυχαιότητα, αποδίδοντας την δημιουργία του Σύμπαντος σε ενεργειακή διακύμανση. Μάλιστα μιας κι η θέση του παρατηρητή επηρεάζει το αποτέλεσμα, είναι αυτό που ζούμε άραγε όλο μια ψευδαίσθηση; Δεν μπορούμε να το αποδείξουμε. Ίσως ποτέ να μην μπορέσουμε.

Το κατεξοχήν χαοτικό σύστημα είναι η ανθρώπινη κοινωνία, για τον απλούστατο λόγο ότι αποτελείται από αστάθμητους παράγοντες, τους ανθρώπους. Μπορεί να προβλεφτεί η συμπεριφορά τους, όμως δεν μπορεί να υποτεθεί με απόλυτη βεβαιότητα.

Κι έτσι γυρνάμε στην αρχική σκέψη. Αν δεν μπορούμε να ελέγξουμε παρά μόνον τον εαυτό μας, κι αυτόν όχι απόλυτα, τότε τι κάνουμε εδώ πέρα;

Αν θες να “κάψεις” τον εγκέφαλο, παρακολούθησε (ή διάβασε) πλάτη-με-πλάτη τους αρχαίους τραγικούς, και δες το Inception. Έτσι κι αλλιώς η ανθρωπότητα από αρχαιοτάτων με τέτοια ασχολείται. Νιώσε τυχερός, σημαίνει έχεις λύσει τα επείγοντα βιοτικά σου προβλήματα.

Ακολουθήστε την Α,ΜΠΑ; στο Google News