Η Ρένα απαντά: Μήπως είμαι πολύ εγωίστρια ή είμαι δυστυχισμένη και δεν το αντιλαμβάνομαι για να το πολεμήσω;

Μερικοί διαχωρισμοί, για να συνεννοούμαστε καλύτερα.

Η ιστορία της G όπως την ξεχώρισα σήμερα.

Αγαπητή Ρενα καλημέρα.

Διαβάζω ανελλιπώς την στήλη σου γιατί με βοηθάει να βλέπω ότι υπάρχουν κι άλλοι άνθρωποι με κοινούς προβληματισμούς με μένα.

Ετοιμάζομαι να παντρευτώ, δουλεύω, στην πραγματικότητα κάνω αυτό που αγαπώ, έχω φίλους που τους αγαπώ και με αγαπούν. Ωστόσο νιώθω συνέχεια κάτι να μου λείπει, χωρίς να ξέρω τι. Για κάποιον λόγο τίποτα πια από όπου κι αν προέρχεται δεν μπορεί να με κάνει πραγματικά χαρούμενη κι ευτυχισμένη. Σίγουρα θα χαμογελάσω και θα χαρώ, αλλά όλα αυτά επιφανειακά. Ουσιαστικά αισθάνομαι σα να μη με ικανοποιεί τίποτα. Έτσι λοιπόν μετα σκέφτομαι μήπως είμαι πολύ εγωίστρια ή μήπως είμαι δυστυχισμένη και δεν το αντιλαμβάνομαι για να το πολεμήσω. Γενικά μπερδεμένη.

– από την G

Ας οργανώσουμε τη συζήτηση.

Σε ευχαριστώ για τα καλά σου λόγια για τη στήλη μου, να’ σαι καλά κι εσύ.

Αυτό που περιγράφεις είναι πιο περίπλοκο απ’ότι φαίνεται.

Από τη μία πλευρά υπάρχει το λεγόμενο ennui, η αίσθηση ανικανοποίητου που κυριεύει ανθρώπους που η ζωή τους βαδίζει σε ένα μονοπάτι χωρίς ουσιαστικά εμπόδια. Έλεγα τις προάλλες ότι 70 χρόνια αδιάλλειπτης ειρήνης στο δυτικό κόσμο έχουν κάνει δυο γενιές κάπως “κακομαθημένες”, περιμένοντας να αυτοπραγματωθούμε με περικοκλάδες αιώνιας ευτυχίας, αλλά έλα που τα γεγονότα με πρόλαβαν και βιώνουμε ανατροπή αυτού του status quo.

Από την άλλη η ανηδονία, δηλαδή η απουσία ευχαρίστησης, απόλαυσης, από τα πράγματα που μας συμβαίνουν είναι ένα (αλλά όχι το μοναδικό) σύμπτωμα ψυχικών προβληματισμών που αναζητούν θεραπεία. Είναι από τις ερωτήσεις που κάνουν οι νευρολόγοι: ευχαριστιέστε το φαγητό; μια βόλτα; την λιακάδα;

Σκέψου ακόμα αν είσαι όντως ερωτευμένη, αν όντως θέλεις να παντρευτείς.

Επειδή εδώ δεν κάνουμε διαγνώσεις, θα σου παραθέσω ένα πολύ βοηθητικό άρθρο από το Mental Floss που διαχωρίζει τρεις κοινές καταστάσεις που αφορούν κι άλλους αναγνώστες: angst, ennui και Weltschmerz.

Mεταφράζω προχείρως αποσπάσματα για την διευκόλυνση των αναγνωστών.

Angst

O Δανός φιλόσοφος Søren Kierkegaard μίλησε για ένα είδος άγχους που προκύπτει ως απάντηση σε τίποτα συγκεκριμένο ή στην ίδια την αίσθηση του τίποτα. Δεν είναι ακριβώς φόβος, και δεν είναι το ίδιο με την ανησυχία, αλλά ένα απλό γεγονός της ανθρώπινης κατάστασης, ένα συναίσθημα που διαταράσσει την ειρήνη και την ικανοποίηση χωρίς καθορισμένο λόγο. Tο angst προβάλλει τη δυσαρέσκεια, ένα παράπονο για τον τρόπο που είναι ο κόσμος.

Είσαι δυσαρεστημένη και ανήσυχη με έναν ενδοσκοπικό, υπερβολικό “γερμανικό” τρόπο; Έχεις angst.

Ennui

Οι νέοι [στα τέλη του 18ου αιώνα], νιώθοντας ότι οι υποσχέσεις της Γαλλικής Επανάστασης είχαν μείνει ανεκπλήρωτες, πήραν μια στάση ληθαργικής απογοήτευσης, μια ενασχόληση με το θεμελιώδες κενό της ύπαρξης. Τίποτα δεν είχε σημασία, οπότε τίποτα δεν ξεσήκωσε τα πάθη. Στα μέσα του 19ου αιώνα, το ennui συνδέθηκε με την αποξένωση της εκβιομηχάνισης και της σύγχρονης ζωής. Οι καλλιτέχνες και οι ποιητές υπέφεραν από αυτό, και σύντομα η αξίωση αυτή ήταν ένα σημάδι πνευματικού βάθους και ευαισθησίας. Υπονοούσε αισθήματα ανωτερότητας και αυτοεκτίμησης, με την ιδέα ότι μόνο οι αστοί που ήταν πολύ παραπλανημένοι ή ηλίθιοι για να δουν τη βασική ματαιότητα οποιασδήποτε πράξης θα μπορούσαν να είναι χαρούμενοι. Τώρα, στα αγγλικά, αν και ορίζεται ως «ένα αίσθημα κούρασης και δυσαρέσκειας», το ennui έχει επίσης υποδηλώσεις αυτοεπιεικούς στάσης και της ευρωπαϊκής παρακμής.

Είσαι κουρασμένη, τόσο κουρασμένη από τα πάντα σχετικά με τον κόσμο και τον τρόπο που υπάρχει; Το διακηρύσσεις με έναν μακρύ, αργό αναστεναγμό, σε όλους γύρω; Έχεις ennui.

Weltschmerz

Το Weltschmerz, γερμανικά για τον «κοσμικό πόνο», επινοήθηκε επίσης κατά τη διάρκεια της ρομαντικής εποχής και είναι από πολλές απόψεις η γερμανική εκδοχή του ennui. Περιγράφει μια παγκόσμια κούραση που νιώθει κανείς από μια αντιληπτή αναντιστοιχία μεταξύ της ιδανικής εικόνας για το πώς πρέπει να είναι ο κόσμος με το πώς είναι πραγματικά. Στη γερμανική φιλοσοφία διακρίθηκε από την απαισιοδοξία (την ιδέα ότι υπάρχουν περισσότερα κακά παρά καλά στον κόσμο), γιατί ενώ η απαισιοδοξία ήταν το λογικό συμπέρασμα ενός ψύχραιμου, ορθολογικού φιλοσοφικού στοχασμού, το Weltschmerz ήταν μια συναισθηματική απάντηση. Αν και το weltschmerz και το ennui είναι αρκετά κοντινά συνώνυμα, το ennui προβάλλει την ατονία που προκαλεί η παγκόσμια κούραση (μπορεί επίσης να είναι ένας όρος για πιο απλή πλήξη) και το weltschmerz προβάλλει τον πόνο ή τη θλίψη.

Έχεις θλίψη στην καρδιά σου για τον κόσμο που δεν μπορεί ποτέ να υπάρξει και για τα  φρόνιμα παπούτσια; Έχεις weltschmerz.

Eγώ να συμπληρώσω εδώ ότι η ιδέα αυτή είναι πάρα πολύ παλιά, ήδη από τον Βιργίλιο και την Αινειάδα: sunt lacrimae rerum et mentem mortalia tangunt (“Υπάρχουν δάκρυα για τα πράγματα που παρακινούν το νου.”) H ίδια η αίσθηση της θνητότητας, της ματαιότητας εν τέλει, μας φέρνει μια κάποια θλίψη. “Tα δάκρυα για τον κόσμο” (lacrimae mundi). Είναι ανθρώπινο.

Ακολουθήστε την Α,ΜΠΑ; στο Google News