Η Ρένα απαντά: Είμαι θύμα των girl power σειρών;

Μήπως οι Girl Power σειρές σου πουλάνε κι αυτές κάτι και παραβλέπουν το δομικό πλαίσιο που βασίζεται αλλού;

_______________________

Η ιστορία της Zeitgeist όπως την ξεχώρισα σήμερα.

Αγαπητή μου Ρένα και σχολιαστές, πόσο ωραία αναλύεις τα ερωτήματα στη στήλη!

Ο δικός μου προβληματισμός είναι διττός, αρχικά θεωρητικός καταλήγοντας σε ένα θέμα πρακτικό. Όπως λοιπόν πολύ σωστά έχεις επισημάνει, το σύγχρονο πρόβλημα των σχέσεων, το οποίο υποκρύπτει μια μη ισοτιμία/συγκρουσιακή-εξουσιαστική σχέση ανάμεσα στα φύλα,με θύμα τη γυναίκα τις περισσότερες φορές-είναι μια έκφανση, όπως λες, του zeitgeist της εποχής. Αυτό ακριβώς αποτυπώνει στην έρευνα της η κοινωνιόλογος Eva Illouz.

Κάνοντας ψυχοθεραπεία πολλά χρόνια, είχα και έχω την τάση να ψυχολογικοποιώ τα πάντα. Για παράδειγμα, απέδιδα την αποφευκτικότητα των ανδρών (μαζί με άλλα δυσλειτουργικά στοιχεία) σε κάποια διαταραχή προσωπικότητας ή σε attachment style αποφευκτικότητας. Ωστόσο, το γεγονός ότι οι εμπειρίες μη δέσμευσης, ghosting,αποφευκτικότητας κλπ είναι -όπως βλέπουμε και μέσα στη στήλη- φοβερά κοινότυπες, με κάνουν να αναρωτιέμαι αν είναι τελικά καθαρά κοινωνιολογικό φαινόμενο και έχουμε πέσει στη λούπα της ψυχολογικοποίησης των πάντων, κάτι που μας μπερδεύει και δεν μας αφήνει να δούμε το πρόβλημα στις αληθινές,banale του διαστάσεις, βιώνοντας το σαν ένα ατομικό δράμα. Εσύ τι πιστεύεις πάνω σε αυτό;

Στο πρακτικό κομμάτι τώρα, στην περίπτωσή μου, νομίζω ότι έχω καταλάβει, έπειτα από πολλές απογοητεύσεις από σχέσεις/εμπειρίες, οτι οι γυναίκες έχουμε φάει το παραμύθι του να ορίζουμε την αξία μας μέσω μιας σχέσης. Kαι αυτό μας κάνει να προσκολλώμαστε και να μην έχουμε ζωή ή να κάνουμε τρομερές παραχωρήσεις εις βάρος της ψυχικής και σωματικής μας υγείας.

Στα 30 μου, childfree εκ πεποιθήσεως, αν ξανακάνω σχέση, θέλω να είναι ισότιμη, αν δεν συμβεί οκ. Με θλίβει όμως (και ελπίζω να μην φανώ pick me), ότι πλέον δεν υπάρχουν κοριτσίστικες παρέες που να κάνουν πράγματα μαζί, διακοπές, ποτά, δραστηριότητες. Πχ οι περισσότερες φίλες μου ακολουθούν το πρόγραμμα του boyfriend/συζύγου και κάνουν τα πάντα μέσα σε μια σχέση. Άλλες φορές όταν βγαίνουμε για ένα καφέ,οι σύντροφοι σπαμάρουν με τηλέφωνα, ή οι φίλες μου μού επικοινωνούν προσπάθειες χειραγώγησης/υποτίμησης εκ μέρους τους.Και ναι, όλες είναι σε μακροχρόνιες σχέσεις ή ετοιμάζονται να παντρευτούν.

Φυσικά και δεν μού πέφτει λόγος, ούτε κρίνω τις επιλογές τους, απλώς αναρωτιέμαι πόσο μπορείς ατομικά να δομήσεις μια ζωή που δεν ακολουθεί τις πατριαρχικές νόρμες, όταν οι περισσότεροι γύρω σου ακολουθούν αυτό το pattern; Μήπως είμαι τελικά θύμα των girl power σειρών;

ΑΠΟ ΤΗΝ – Zeitgeist

__________________

Aς οργανώσουμε τη συζήτηση.

Aγαπητή zeitgeist, σ’ευχαριστώ για τα καλά σου λόγια. Διατυπώνεις ενδιαφέρον ερώτημα, καθώς θέτει μια παράμετρο που δεν ομολογείται συχνά: Μήπως παραμυθιάζουμε τον κόσμο ότι μπορεί να καταφέρει τα πάντα αρκεί να το θέλει πολύ;

Ασφαλώς αυτή είναι μια -αμερικανικής κοπής- θεώρηση η οποία επιτρέπει σε μια πληθώρα επαγγελματιών και προϊόντων να θησαυρίσουν. Από ταινίες του Hollywood, σε λογοτεχνικά έργα τύπου Αλχημιστή ως τα συμπληρώματα “ευτυχίας” και τα βιβλία αυτοβοήθειας, όλος ο δυτικός κόσμος τα τελευταία χρόνια (μέχρι την πανδημία και τον πόλεμο στην Ουκρανία τουλάχιστον) λειτουργεί στους ρυθμούς της επιδίωξης της αυτοπραγμάτωσης -ακριβώς επειδή είχε λυμένο το πρόβλημα της επιβίωσης. Οι Girl Power σειρές είναι κι αυτές ένα προϊόν. Βάζουν κι αυτές αποθεματικό στο ταμείο στο τέλος της μέρας. Κάποιος βγάζει χρήμα με Girl Power σειρές κι όχι πια με το Μικρό Σπίτι στο Λιβάδι, ακριβώς επειδή καβαλάει το κύμα, απευθύνεται στο zeitgeist.

Η ψυχολογοποίηση των πάντων οφείλεται εν μέρει εκεί. Στην πίστη ότι όλα μπορούν να γίνουν και να αποφέρουν κι ένα καλό ποσό.

Αρχικά ξεκίνησε να εφαρμόζεται στην μεσαία τάξη μέσω της ατομικής θεραπείας εν είδει “πολυτέλειας” (Εξυπακούεται ότι για όσ@ όντως το χρειάζονταν δεν ήταν καθόλου πολυτέλεια αλλά αναγκαιότητα) και μέσω της εφαρμογής της στην διαφήμιση. Αυτό αποτυπώνεται πολύ καλά σε ένα προϊόν ακριβώς της ποπ κουλτούρας με θέμα τη διαφήμιση και το σχετίζεσθαι, την τηλεοπτική σειρά Mad Men και τον κεντρικό χαρακτήρα της Betty. Κάνει ψυχοθεραπεία επειδή κάτι της φταίει (κι έχει 100% δίκιο!), αλλά ταυτόχρονα κάνει ψυχοθεραπεία επειδή κάνουν κι όλες οι καλές κυρίες της τάξης της. Στο μεταξύ ο χαρακτήρας που όντως έχει την μεγαλύτερη αναγκαιότητα ψυχοθεραπείας, δεν την κάνει για το μεγαλύτερο μέρος της ζωής του!

Όμως πώς να ψυχολογοποιήσεις ένα φαινόμενο που παίρνει διαστάσεις επιδημίας; Ούτε η απόδοση στο συλλογικό ασυνείδητο, ούτε η εξελικτική βιολογία κι ανθρωπολογία δεν αποδίδουν στο ακέραιο τις κοινωνικές πραγματικότητες που διαμορφώνει η εκάστοτε πατριαρχία στα πλαίσια του σχετίζεσθαι. Στη δεκαετία του ’60 (το context της σειράς) η ματαίωση των νοικοκυρών των προαστίων αποτυπώνεται ανάγλυφα στο Revolutionary Road. Εκεί η ένταση μεταξύ του κεντρικού ζευγαριού φαίνεται σαν να απορρέει από την μεταξύ τους δυναμική και τα όσα τους συμβαίνουν, όμως η “φυλάκιση” της γυναίκας στο πλαίσιο να απεμπολίσει τα προσωπικά όνειρά της για να γίνει σύζυγος και μητέρα (ένα πατριαρχικό ιδανικό) είναι ακριβώς αυτή που φέρνει την πτώση και το δράμα. Κι αυτό είναι συστημικό, δεν είναι η μόνη. Δεν συνέβαινε μόνο για τους δυο τους, συνέβαινε παντού στις ΗΠΑ όπως φαίνεται στο Γυναίκα Ευνούχος της Greer: η «παραδοσιακή» προαστιακή, καταναλωτική, πυρηνική οικογένεια καταστέλλει τις γυναίκες σεξουαλικά, και αυτό τις εξουθενώνει, καθιστώντας τις ευνούχους. Κελύφη γυναικών, όχι γυναίκες.

Στο σήμερα, που στο μεταξύ η σεξουαλική απελεθεύρωση έχει μεσολαβήσει κι η γυναικεία σεξουαλικότητα αναδεικνύεται πιο άπλετα, πάλι υπάρχει συστημικό πρόβλημα.

Στις μέρες μας συμβαίνει το εξής αντιφατικό.

Οι άντρες -στην πλειονότητα των περιπτώσεων, καθώς υπάρχουν εξαιρέσεις- δεν έχουν κάτι να τους λείπει στο παρόν πλαίσιο: λαμβάνουν όλα τα perks της σχέσης και μπόλικο σεξ χωρίς τις υποχρεώσεις της αν αυτό θέλουν. Ως φύλο απολαμβάνουν διαχρονικά μεγαλύτερη σεξουαλική ελευθερία, δεν απολογούνται σε κανέναν για τις ορμές τους και τις επιθυμίες τους. Βασικά το σεξ τους απασχολεί πρωτίστως, άπαξ και το εξασφαλίσουν αυτό, καθώς δεν είναι και δεδομένο, πιστεύω δεν πολυασχολούνται με τα υπόλοιπα. Εκτός όταν θελήσουν να αναλάβουν οι ίδιοι ευθύνες, πράγμα που συμβαίνει κι αυτό. Βλέπουν δηλαδή το σχετίζεσθαι ως βουτιά σε πισίνα.

Οι περισσότερες γυναίκες, που αναθρέφονται με όνειρο πότε θα βρουν τον πρίγκηπα, ή έστω πότε θα “βάλουν σε σειρά τη ζωή τους” (με απώτερο στόχο την δημιουργία οικογένειας, ένα κοινωνικό προαπαιτούμενο που παρά την σεξουαλική απελευθέρωση δεν έχει καταπέσει κι αυτό θα το δεις γύρω σου μεγαλώνοντας) είναι απόλυτα φυσικό να αντιλαμβάνονται το σχετίζεσθαι ως χτίσιμο πολυκατοικίας. Χρειάζονται τα θεμέλια, τα μπετά, οι όροφοι, η εξωτερική πρόσοψη, η εσωτερική διακόσμηση, η οικοσκευή… Είναι εργασία πλήρους απασχόλησης!

Η παραφιλολογία γύρω από αυτή την εργασία βάζει πάρα πολλά λεφτά στον κορβανά όσων δουλεύουν γι’αυτό. Ταινίες, βιβλία αυτοβοήθειας από ποπ life coaches, βιντεάκια στο youtube, ρούχα, μακιγιάζ, τα πάντα όλα όσα είπαμε. Έχεις σκεφτεί ποτέ πόσες επιχειρήσεις εν Ελλάδι βασίζονται στα νυφικά και τα βαπτιστικά; Το γυναικείο κοινό είναι μεγάλο και πρόθυμο να καταναλώσει περιεχόμενο και προϊόντα. “Γιατί της αξίζει”. Εκεί στοχεύει ο παγκόσμιος καπιταλισμός.

Κι επομένως ακόμη, για ανάγκες οικονομικής ισχύος των κινούντων τα νήματα στο βάθος, ακριβώς για να δουλεύει ο μύλος, λέμε στα κορίτσια μας με χίλιους έμμεσους τρόπους ότι η αξία τους είναι στο πώς θα αποτιμηθεί το σεξ τους: για κάτι παραπάνω ή μέχρις εκεί; Μέχρι τη σχέση; Μέχρι το γάμο; Τους εντυπώνουμε ένα ιουδοχριστιανικό “εμετρήθης, εζυγίσθης, και ευρέθης ελλιπής” (Δανιήλ, κ.5). Με τον τρόπο αυτό υποτιμούμε το σεξ και την δική τους ηδονή. Τους μαθαίνουμε να είναι σεμνότυφες και ανηδονικές. Να έχουν κόμπλεξ με το σώμα τους, αν θα ικανοποιήσει τους άντρες για να τις διαλέξουν για το κάτι παραπάνω. Τους μαθαίνουμε να κρίνουν ποιός είναι ο κατάλληλος, λες και παίρνουμε συνέντευξη για θέση εργασίας, κι όχι για ποιόν σπαράζει το λιμπικό τους σύστημα στον εγκέφαλο.

Οι γυναικοπαρέες δεν βοηθούν στην ευόδωση της σχέσης, επειδή αποστερούν από αυτήν και τον άνδρα -τον κριτή με την τιάρα της “άξιας για σχέση”- ένα δομικό συστατικό: την εξουσία να ορίζει ποιός ορίζει τη σχέση. Προσοχή: άλλο το έχω το πάνω χέρι, κι άλλο το έχω την εξουσία να ορίζω ποιός έχει το πάνω χέρι. Μπορεί να φαίνονται υποτακτικοί κι υπογείως να κινούν τα νήματα, να είναι χειριστικοί. Δεν είναι ένας και δύο…Μια γυναίκα που δεν ακολουθεί επαρκώς επομένως εξοστρακίζεται από την αξιοσύνη αυτή. Πίπτει στο “καλή για περιστασιακές συνευρέσεις”, επειδή δεν προβάλλει πλέον κάποιο δέλεαρ για τον άνδρα να μπει σε “μπελάδες” -όπως οι περισσότεροι πλέον αντιλαμβάνονται τις σχέσεις, προϊούσης και της οικονομικής κρίσης.

Επομένως η γυναίκα που αποφασίζει να ζήσει εκτός πλαισίου δεν βρίσκει τοίχο στα ψυχολογικά του καθενός. Βρίσκει τοίχο στην παγκόσμια οικονομία που κινείται στο ρυθμό να βρει εκείνη εραστή και γαμπρό! Κι αυτό είναι οικονομικοκοινωνικό και πολύ δύσκολα αλλάζει. Πρέπει να βρεθεί μια εναλλακτική πηγή οικονομικής δραστηριότητας που να αποθησαυρίζει μέσω άλλων διόδων κι άλλων στόχων για να αλλάζει άρδην το κοινωνικό σκηνικό.

Καλή δύναμη στον δρόμο σου!

Η Ρένα απαντά: Γιατί είναι οι γυναίκες που θέλουν το κάτι παραπάνω;

Ακολουθήστε την Α,ΜΠΑ; στο Google News