Φάνηκε να νευριάζει, και επέμενε άρα του είπα μπορεί, αλλά αυτό είναι σε 100 χρόνια από τώρα.
_____________
Η ιστορία της όπως την ξεχώρισα σήμερα
Καλησπέρα, Ρένα!
Έχω ένα ξαδερφάκι με το οποίο μιλάω πολύ, και ενώ βλέπαμε μια φωτογραφία που ήταν μωρό κι έτρωγε στερεά τροφή πρώτη φορά, και με ρώτησε αν θα ξαναγεννηθεί όταν πεθάνει. Πάγωσα, μου πήρε λίγο χρόνο να συνέλθω και του είπα, δεν ξέρω. Φάνηκε να νευριάζει, και επέμενε άρα του είπα μπορεί, αλλά αυτό είναι σε 100 χρόνια από τώρα. Φάνηκε σαν να κάνει κάτι υπολογισμούς και αποφάσισε ότι θα πεθάνει στα 87.
Δεν ξέρω αν το χειρίστηκα καλά, δεν ξέρω καν πού του ήρθε τέτοια απορία στα 7. Πώς χειρίζεσαι τέτοιες ερωτήσεις από τόσο μικρά παιδιά;
ΑΠΟ ΤΗΝ – 
__________________
Ας οργανώσουμε τη συζήτηση
Αυτές είναι καλές ερωτήσεις για να σκέφτεται κανείς πόσο αλλάζει τον άνθρωπο η γονεϊκότητα (ή η στενή συνύπαρξη με παιδάκια). Προφανώς μπαίνει σε τελείως διαφορετική διάταξη το μυαλό μας αναρωτώμενοι από την αρχή για θεμελιώδη ερωτήματα που νομίζαμε πως τα απαντήσαμε για τον εαυτό μας.
Κάθε απάντηση που δεν κατηχεί ένα μικρό παιδί στη μία και μοναδική αλήθεια για υπαρξιακά ερωτήματα είναι καλή. Ο σκοπός είναι να βάλουμε το παιδί να σκεφτεί και να φανταστεί το ίδιο, να εξάγει τα δικά του συμπεράσματα ώστε μεγαλώνοντας να διαμορφώσει τη δική του προσωπικότητα. Αν είμαστε άθεοι δεν έχει νόημα να του πούμε ότι η ψυχή ταξιδεύει σε παραδείσια λιβάδια όπου παίζει πουσική ολημερίς, όπως αν είμαστε θρησκευόμενοι είναι κάπως αντιφατικό να πούμε ότι ο θάνατος είναι το απόλυτο τέρμα. Παίζει ρόλο κι ο παρατηρητής στο πείραμα δηλαδή.
Τα παιδιά στην ηλικία αυτή, αλλά και πιο πριν, από το νήπιο, παρατηρώντας την φύση, ότι τα πλάσματα πεθαίνουν, αναρωτιούνται και για την δική τους θνητότητα. Αν υπάρχουν αρρώστειες κι αγωνία στο οικογενειακό περιβάλλον τα περιβάλλει κι εκείνα το άγχος αυτό του θανάτου. Είναι όμως και γενικότερες πνευματικές ανησυχίες που είναι απόλυτα φυσιολογικές για την ηλικία τους., ακόμα κι αν δεν έχουν τέτοια άγχη στο κοντινό τους περιβάλλον. Μια καλή απάντηση είναι να απαντήσεις με ερώτηση. Εσύ τι θα ήθελες να συμβεί; Αυτό αποφορτίζει λίγη από την αγωνία του παιδιού, νιώθει ότι θα μπορούσε ίσως να αρθρώσει άποψη για το μέλλον του, ότι δεν είναι έρμαιο. Ήδη το παιδάκι της ερώτησης “αποφάσισε” για το δικό του μέλλον κι αυτό το ανακούφισε.
Επίσης καλή απάντηση είναι η απολύτως αληθινή, με κάπως πιο απαλυμένη βέβαια την διατύπωση. Ότι το σώμα στεγνώνει τελείως και δεν αντιδρά πια, κι ότι κανείς δεν ξέρει τι συμβαίνει μετά. Είναι ένα μυστήριο που καθένας ανακαλύπτει για τον εαυτό του όταν φτάσει η ώρα του.
Ακολουθήστε την Α,ΜΠΑ; στο Google News
Είναι πολύ σημαντικό τα παιδιά αυτής της ηλικίας να αρχίζουν σιγά σιγά να αντιλαμβάνονται την μονιμότητα του θανάτου. Αυτός είναι ο μόνος τρόπος να καταλάβουν πως πρέπει να προσέχουν για την ίδια τη ζωή. Πχ να μη προσπαθήσουν να κάνουν στον σουπερμαν από ύψος. Όταν ο γιος μου στα 5 του μου είπε πως δεν πειράζει αν πεθάνει κάποιος γιατί πηγαίνει στον ουρανό, τον φιλάει ο θεός, και μετά ξαναέρχεται στη γη…..(σπιτσλες) έπαθα σοκ!!! Τρόμαξα γιατί δεν ήξερα πως να το μαζέψω. Την πληροφορία την είχε πάρει από συμμαθητή του και παρόλο που είχαμε συζητήσει για τον θάνατο, η οπτική… Διαβάστε περισσότερα »
Θα σε στενοχωρήσω αλλά οι άνθρωποι δε συμβιβάζονται με την έννοια του θανάτου ακόμα και λίγο πριν το θάνατο .
Είναι το άγνωστο …
Και το άγνωστο δε μπορείς να το περιγράψεις ,να το δεχτείς …
Το τέλος δεν αφορά τα παιδιά ,που είναι στην αρχή …
(Ο φόβος που είναι έμφυτος είναι άλλο … )
Δεν αναφέρομαι σε συμβιβασμό αλλά στην αλήθεια.
Είναι ψέμα να πει κανείς ότι γνωρίζει την αλήθεια για το συγκεκριμένο θέμα.
Είναι ψέμα ότι όταν πεθαίνεις παύεις να υπάρχεις?
Δε μπορεί να εκτιμήσει ένα μικρό παιδί την “αλήθεια ” αυτή .
Σε κάθε περίπτωση ενώ γενικά θα πρέπει να μιλάμε στα παιδιά πραγματικά προσαρμοσμένα στην ηλικία τους, πρέπει να προσαρμόζεται και ανάλογα με το χαρακτήρα του κάθε παιδιού .
Το παιδάκι μπορεί να καταλάβει ότι αν κάνει τον Σούπερμαν μπορεί να πέσει και να χτυπήσει, να πονάει και να πάει νοσοκομείο. Είναι μέσα στην εμπειρία του. Αλλά κατά πόσο μπορεί να καταλάβει το “μην ανέβεις εδώ μπορεί να πεθάνεις?” Πέρα από ο,τι μπορεί να σημαίνει αυτό για την ψυχοσύνθεση του. Τι να πούμε δηλαδή στο 5χρονο, Α, μην νομίζεις ότι ο παππούς που πέθανε πήγε στον ουρανό, απλώς πέθανε, πάει και τελείωσε, καπουτ ?
Πριν λίγα χρόνια ένας μικρούλης απ’ το στενό μου περιβάλλον θα ντυνόταν αγγελος για τη Χριστουγεννιάτικη γιορτή του νηπιαγωγειου. Αντί να ντυθεί όμως, κομμάτιασε τη στολή φωνάζοντας πως δεν θέλει να γίνει άγγελος.
Μετά την αρχική παγωμαρα οι γονείς κατάλαβαν. Όταν πέθαναν διαδοχικά παππούς κ γιαγιά, του είχαν πει πως έγιναν άγγελοι, έκανε τη σύνδεση κ τρόμαξε !
Ένα αθώο παραμύθι με σκοπό να γλυκανει την απώλεια, έγινε πηγή αναστάτωσης.
Συμφωνώ να λέμε στα παιδιά την αλήθεια πάντως. Απλά, σε κάποια θέματα, δεν την γνωρίζουμε ούτε εμείς, άρα γίνεται πιο περίπλοκο.
Εγώ πάντως όταν πέθανε ο πατέρας μου και η κόρη μου ήταν τριών χρονών της είπα την αλήθεια και αυτά που πιστεύω εγώ. Ότι ο παππούς ήταν πολύ πολύ άρρωστος και πέθανε. Ότι δεν μπορεί να τον ξαναδεί, να της μιλήσει, να την πάρει αγκαλιά. Αλλά ότι η αγάπη που νιώθει δεν σβήνει και μπορεί όποτε θέλει να τον θυμάται, να μιλάει για αυτόν και να βλέπει φωτογραφίες. Της είπα ότι δεν ξέρω τι γίνεται αν πεθάνεις αλλά ότι κάποιοι πιστεύουν πως η ψυχή σου ζει στον ουρανό. Είχε προβληματιστεί και για καιρό με ρωτούσε διάφορα. Πιστεύω ότι πρέπει να… Διαβάστε περισσότερα »
Πού να δεις να πρέπει να βρεις τι να απαντήσεις σε 4χρονο. Για μήνες επανερχόταν στο θέμα, ήταν και η πρώτη φορά που έπρεπε να το διαχειριστώ και ήμουν τελείως απροετοίμαστη, το περίμενα σε μεγαλύτερη ηλικία. Η δεύτερη κόρη μου άρχισε τις υπαρξιακές ερωτήσεις κάπου στα 6, αλλά το άγχος της ήταν ότι δεν θέλει να πεθάνει γιατί της αρέσει πολύ έτσι όπως είναι η ζωή της. Δεν ήξερα αν έπρεπε να κλάψω επειδή στενοχωριόμουν με τη στενοχώρια της ή να χαρώ που της αρέσει η ζωή της. Και στις δύο η απάντησή μου ήταν λίγο συμπαντική/φυσικής/βιολογίας, λίγο με τον… Διαβάστε περισσότερα »
Οι γονείς μου συνήθιζαν να μου λένε ότι ο θάνατος είναι κάτι τόσο μακρινό, η ζωή τόσο μεγάλη, που έτσι κι αλλιώς όταν θα έρθει η ώρα να πεθάνω θα έχω βαρεθεί. Αυτή η ιδέα μαλάκωνε πολύ το μέσα μου. Ευτυχώς δεν ήταν ακόμα διαδεδομένο το ίντερνετ ώστε να διαβάζω παντού φράσεις του τύπου “η ζωή είναι πολύ μικρή για να….” 😜
Ευχαριστώ πολύ, θα το δοκιμάσω, κι εμένα μου φαίνεται ανακουφιστικό.
Αν κρίνω από τον εαυτό μου, που με έπιασαν οι ίδιες ανησυχίες κάπου 7 χρόνων και πήγα να πάθω κατάθλιψη στην ιδέα ότι θα πεθάνω και θα εξαφανιστω, δεν νομίζω ότι οι απαισιόδοξες απαντήσεις είναι καλές για τέτοιες τρυφερές ηλικίες. Δεν είναι έτοιμα τα μικρά παιδιά να διαχειριστούν τέτοια πράγματα. Εμένα μόλις μου είπαν να μην ανησυχώ, γιατί υπάρχει μετά θάνατον ζωή, ηρέμησα και σε λίγο καιρό το ξέχασα. Πρέπει να είναι μεγαλύτερα και πιο ώριμα για να ακούσουν κι άλλες απόψεις, από τις οποίες μπορούν να επιλέξουν μετά κιόλας ποια θα υιοθετήσουν, αφού άλλωστε αυτό είναι ένα θέμα που… Διαβάστε περισσότερα »
Συμφωνώ μαζί σας, έχοντας αντίστοιχες εμπειριες.
Τον θάνατο ως έννοια δεν μπορούμε ούτε εμείς οι ενήλικες να τον διαχειριστούμε. Προφανώς θα είναι δύσκολο και για τα παιδιά, ωστόσο όμως πρέπει να γνωρίζουν την αλήθεια, για πολλούς λόγους. Το πως θα ειπωθεί ώστε να την επεξεργαστούν με τον καλύτερο δυνατό τρόπο είναι άλλο θέμα.
Δεν υπάρχει το αίσθημα του φόβου στην πλειοψηφία των παιδιών, αντιθέτως, σε αυτές τις ηλικίες υπάρχει η άγνοια. Δεν χρειάζεται να έχει κάποιο διαταραχή για να κάνει κάτι επικίνδυνο, παιδικό αυθορμητισμό χρειάζεται και άγνοια.
Εμένα μου άρεσε πολύ ο τρόπος που ένας πατέρας το εξήγησε στο παιδί του σε μία παλιά ταινία: Πήρε ένα γάντι, και του είπε ότι το γάντι είναι το σώμα, το χέρι η ψυχή. Όταν γεννιέται ο άνθρωπος, η ψυχή μπαίνει στο σώμα όπως το χέρι στο γάντι. Κι όταν πεθαίνει, βγαίνει όπως το χέρι. Το γάντι τσαλακώνεται και πετιέται, το χέρι όμως μένει. Βέβαια πολλούς ενήλικες που πιστεύουν άλλα θα τους ενοχλούσε προφανώς αυτή η προσέγγιση, εγώ πάντως το βρήκα πολύ έξυπνο.
Τις ίδιες ερωτήσεις έκανα στα 3 ή 4 δεν θυμάμαι είχε πεθάνει η προγιαγιά μου και έβλεπα όλη τη διαδικασία. Την είχαν στο σπίτι της γιαγιάς. Οι μεγάλοι ήξεραν ότι ήταν το τέλος της. Μου έλεγαν ότι θα “κοιμηθεί” όταν έμπαινα κρυφά στο δωμάτιο της και θυμάμαι είχα καταλάβει ότι είχε την έννοια του θανάτου. Δεν θυμάμαι αν μου είπαν κάτι και έκανα τη σύνδεση. Πάντως, μου είχαν πει ότι θα πάει στον θεουλη και θα έχει δάσος και θα γίνει νέα κτλ κτλ. Μετά από χρόνια όταν πέθανε ο παππούς μου στα 9 πήγαν να μου πουν το παραμύθι… Διαβάστε περισσότερα »
Eγω με τη γιαγιά μου έπαθα τραύμα. Εκείνη με φρόντιζε μικρή όταν οι γονείς μου δούλευαν, με υπεραγαπούσε και την υπεραγαπούσα. Την έχασα όμως αρκετά νέα, κι εγώ ήμουν μόλις 6 χρονών. Όταν πέθανε οι μεγάλοι αποφάσισαν ότι έπρεπε να μου πουν εντελώς ψέματα, μιας και την είχα αδυναμία και δεν ήξεραν πως να μου το πουν. Με είχαν λοιπόν φλομωσει στο ψέμα ότι η γιαγιά ήταν βαριά άρρωστη στο νοσοκομείο. Κι εγώ να απορώ γιατί δεν με αφήνουν να την επισκεφτώ, αφού ήξερα ότι στα νοσοκομεία επιτρέπονταν οι επισκέψεις. Και απορούσα πως είναι δυνατόν να παραμένει τόσο καιρό στο… Διαβάστε περισσότερα »
Σε ερωτήσεις μικρών παιδιών τύπου “τι συμβαίνει όταν πεθάνουμε”, απαντάμε με ειλικρίνεια:
“Δεν ξέρω.”
Πιο σημαντική από την απάντηση, όμως, θεωρώ τη “μετα-απάντηση”:
“Βλέπεις λοιπόν πως, αν και ενήλικας, ούτε εγώ τα γνωρίζω όλα.”
Τα παιδιά έχουν έναν τρόπο να σε φέρουν σε δύσκολη θέση … Μπορείς να απαντήσεις με ερώτηση ,τύπου Τί εννοείς πεθάνει ; Θυμάσαι εκείνη την εποχή,πού ήσουν μωρό; Κατάλαβες τη γέννησή σου από τη μαμά; Συνήθως με τις ερωτήσεις βλέπουμε πώς τα έχει το παιδί στο μυαλό του . Τις περισσότερες φορές δεν έχει καμία σχέση με τη δική μας πραγματικότητα . Κάτι ,κάπου ,άκουσε ,θέλει να ακούσει κάτι να το βάλει τώρα σε ένα κουτάκι ή και όχι και να ξεχαστεί . Δεν έχουν αίσθηση του χρόνου τόσο συγκεκριμμένα . Πες του θα ξαναγεννηθείς σε έναν άλλο, ωραίο ,μυστικό… Διαβάστε περισσότερα »
Ίσως θυμήθηκε ότι έχει ζήσει και άλλη ζωή
Μεταξία ,ασχολείσαι με μεταφυσική;
Ξαναδιάβασα την ερώτηση του μικρού .
Πραγματικά ,ήταν περίεργα διατυπωμένη .
Πόσο πίσω με πήγε αυτή η ιστορία! Ακόμη θυμάμαι να τρέμω από την αγωνία όταν πεθάνω και η ψυχή μου αρχίσει να ανεβαίνει στον ουρανό μη τυχόν και την αρπάξουν οι διάβολοι…!! Άρα συμφωνώ, μόνο αλήθεια αλλά με ωραίο τρόπο.
Άστο το έχω να σε ξελασπωσω…σου κάνει την ερώτηση και απαντάς το εξής…
Δεν ξέρω να σου πω γιατί σε καμιά δεκαριά χρόνια θα υπάρχει το χάπι που σε κρατάει για πάντα νέο. Η παγκόσμια οικονομία δεν θέλει συνταξιούχους αλλά νέους σκληρά εργαζόμενους φορολογούμενους.
Εκεί το παιδί με γουρλωμενα μάτια θα σε ρωτήσει τα εξής:
– τι είναι συνταξιούχοι?
– τι είναι σκληρά εργαζόμενοι φορολογούμενοι?
Ξεμπερδεψες 😁