H Ρένα απαντά: Είναι φεμινιστική η Λοκαντιέρα;

Η πρωταγωνίστρια δεν θα παντρευτεί τον πρωταγωνιστή αλλά έναν (κατά δική της ομολογία) κατώτερο της.

____________

Η ιστορία της όπως την ξεχώρισα σήμερα

Χθες που γιορτάζαμε τη μέρα της γυναίκας πήγαμε να δούμε στο θέατρο τη «Λοκαντιερα» του Γκολντόνι . Επρόκειτο για διασκευή φυσικά ( πλέον είναι πολύ δύσκολο να βρεις κλασικό έργο σε κλασικό ανέβασμα), είχαν προστεθεί τραγούδια και μουσική , είχε μεταφερθεί σε ένα άχρονο περιβάλλον και είχε αλλαχθεί το τέλος .

Στην παλιά ιστορία η Λοκαντιερα αφού φλερτάρει με τους πελάτες της , ξελογιάζει έναν μισογύνη Ιππότη τον οποίο δεν μπορεί να ελέγξει τελικά και για να «σωθεί» παντρεύεται τον καμαριέρη του ξενοδοχείου , όπως της είχε ζητήσει ο πατέρας της πριν πεθάνει. Εδώ η Λοκαντιερα δεν παντρεύεται και ίσως σμίγει με τον Ιππότη .

Επειδή αυτό το έργο πάντα μου φαινόταν παράξενο , πόσες φορές το έχω δει , η πρωταγωνίστρια δεν παντρευτεί τον πρωταγωνιστή αλλά έναν ( κατά δική της ομολογία) κατώτερο της , έψαξα στο διαδύκτιο μήπως βρω καμιά ανάλυση που να με διαφωτίζει .

Μια που βρήκα έλεγε πώς η Λοκαντιέρα έχει μάθει να ξυπνάει τον πόθο των ανδρών αλλά προστατεύει τον εαυτό της από αυτόν , καθωσ δε δίνεται σε κανέναν. Ο Ιππότης είναι ο κακός Λύκος και στο πρόσωπο του η Λοκαντιερα μπερδεύει το φόβο που της προκαλεί με τον πόθο τον οποίο έχει μάθει να καταπνίγει. Ο καμαριέρης πάλι είναι ο λευκός άγγελος που τη στηρίζει και στέκεται πλάι της σε όλο το έργο και όταν εκείνη εκτιμά την αξία της συντροφικής αγάπης και καταλαβαίνει ότι με το γάμο δε χάνει τον εαυτό της αλλά προχωράει στο επόμενο στάδιο , τον παντρεύεται .

Αυτη ήταν πολύ ωραία ανάλυση αλλά κατά την γνώμη μου , δεν υποστηρίζεται από το κείμενο .
Έψαξα και βρήκα μια παλιά μετάφραση του έργου που φαινόταν ξεκάθαρα πως η Λοκαντιέρα διαλέγει τον Καμαριέρη γιατί καταφέρνει να τον κουμαντάρει όπως εκείνη θέλει .

Σκέφτηκα μήπως τελικά το θέμα είναι ταξικό , δε θα μπορούσε μια ξενοδόχα να παντρευτεί έναν ιππότη , ακόμα και στο θέατρο. Όχι μόνο είναι εργαζόμενη κοπέλα, έχει εκτεθεί ηθικά φλερτάροντας προκειμένου να βοηθήσει την επιχείρησή της, άρα ούτε η τάξη της ούτε η ηθική της της επιτρέπουν να κάνει έναν καλό γάμο , ούτε κι ο ιππότης της προτείνει κάτι τέτοιο. Με το να παντρευτεί τον καμαριέρη της σώζει την υπόληψη της .

Τελικά αυτό το έργο είναι λίγο θλιβερό , δεν υπάρχουν συναισθήματα , μόνο πόθοι, τεχνάσματα και στρατηγικές .

Ήθελα μια γνώμη από λίγο πιο ειδικούς σε αυτά τα θέματα . Τι συμβαίνει με αυτό το έργο; Είναι φεμινιστικό ή έστω φιλελεύθερο ; Μήπως το προσεγγίζω λάθος , αγνοώντας την εποχή του ; Και τότε γιατί από όλα τα έργα του Γκολντόνι είναι αυτό που παίζεται πιο συχνά , ίσως μαζί με τον «υπηρέτη δύο αφεντάδων»;

Θα το εκτιμούσα ιδιαίτερα αν είχα μια απάντηση .
Σας ευχαριστώ

ΑΠΟ ΤΗΝ – Θάλεια

_______________

Ας οργανώσουμε τη συζήτηση 

Αχ δεν κρατιέμαι, θα το πω, πολύ γουστάρω τέτοια ερωτήματα και το έβαλα άμεσα! Θεατρολόγος μπορεί να μην είμαι, μου θύμισε όμως τα φοιτητικά μου χρόνια όπου είχαμε αντίστοιχο μάθημα στον κύκλο γενικών μαθημάτων στο πανεπιστήμιο. Αλλά είναι γενικότερα καλό και να στοχαζόμαστε πάνω στο σύμπαν του πολιτιστικού γίγνεσθαι ανεξάρτητα από επίσημες σπουδές. Θέλω να πω δεν χρειάζεται να είμαστε ειδικοί για να το συζητήσουμε, μας εμπλουτίζει πνευματικά. Μάλιστα θα αναφέρω κι ένα άγνωστο trivia: το έργο έχει μεταγραφεί και σε όπερα από τον Αντόνιο Σαλιέρι (βάζω κλιπ στο τέλος, ολοκληρωμένη και με transcript)

Λοιπόν, η Λοκαντιέρα είναι εμβληματικό έργο και παίζεται πολύ, ισχύει αυτό που λες. Αυτό συμβαίνει αφενός επειδή θεωρείται το αριστούργημα του Γκολντόνι (το δικό του Πολύ Κακό για το Τίποτα όπως αναφέρουν οι θεατρολόγοι). Κι αφετέρου επειδή ανοίγει «τομή» στην κωμωδία να ασχοληθεί ακριβώς με τα θέματα που αναφέρεις: την κοινωνική ανάδειξη μια νέας τάξης που θα φέρει τις επαναστάσεις των επόμενων χρόνων (τη Γαλλική, την βιομηχανική…) Τα θέματα αυτά θα τα επεξεργαστεί κι ο Μολιέρος με ανάλογα σπαρταριστά αποτελέσματα και τονίζοντας την υποκρισία των κοινωνιών.

Προφανώς ένα κλασικό έργο υπόκειται μεν στον χρονισμό της εποχής του, αλλά έχει ψήγματα αιώνιων αναρωτήσεων. Γράφτηκε δηλαδή τον 18ο αιώνα, όταν μια γυναίκα επιχειρηματίας (πανδοχέας), η κεντρική ηρωίδα Μιραντολίνα, ήταν κάτι όχι τόσο συνηθισμένο. Ταυτόχρονα διαδραματίζεται όταν από ταξικής πλευράς η αστική μεσαία τάξη των εμπόρων κι επιχειρηματιών έπαιρνε το πάνω χέρι από την αριστοκρατία της γης. Ο ιππότης ειδικά είναι ένα κατάλοιπο της αριστοκρατίας, καθώς οι ιππότες ιστορικά ορκίζονται πίστη στον φεουδάρχη -είναι δηλαδή δεμένοι με ένα επικυρίαρχο της γης για τον οποίο πολεμάνε, όπως κι οι άλλοι αριστοκράτες στον ισχυρότερό τους (τελετή της περιβολής). Τον 18ο αιώνα η αριστοκρατία πλέον παραπέει. Στο τέλος αυτού του αιώνα η γαλλική επανάσταση (μια αστική επανάσταση) θα την ανατρέψει. Επομένως η επιλογή του Καμαριέρη φαίνεται χρονικά σωστή. Κατώτερος, με την παλιά εννοιοδότηση του κόσμου, όχι όμως με την νεωτερική.

Όμως το έμφυλο ζήτημα, η κοινωνική αναρρίχηση, η αντιπαλότητα μεταξύ συμφερόντων, είναι θέματα πάντοτε επίκαιρα. Και κυνικά, δεν χωράνε συναισθήματα γιατί ο σκοπός δεν είναι το ψυχόδραμα κι η διείσδυση στην συναισθηματική βαθύτητα, όπως στα έργα του Τσέχωφ ας πούμε, όσο η ανάδειξη ακριβώς των λιγότερο «ευγενών» κινήτρων σαν αυτά που περιγράφεις. Επιπλέον η κωμωδία αντίθετα από το δράμα, το μελόδραμα, ακόμα και το κωμειδύλλιο, εστιάζει περισσότερο στην έντονη κριτική και την σάτιρα, ήδη από την αρχαιότητα. Είναι η φύση της κωμωδίας τέτοια, τουλάχιστον με την ακαδημαϊκή έννοια.

Η ανάλυση που εσύ αναφέρεις ότι σου έκανε κλικ είναι επηρεασμένη από την ψυχανάλυση και τα Παιχνίδα που Παίζουν οι Άνθρωποι του ψυχιάτρου Έρικ Μπερν (ένα κλασικό βιβλίο της ψυχολογίας): «η Λοκαντιέρα έχει μάθει να ξυπνάει τον πόθο των ανδρών αλλά προστατεύει τον εαυτό της από αυτόν, καθως δε δίνεται σε κανέναν. Ο Ιππότης είναι ο κακός Λύκος και στο πρόσωπο του η Λοκαντιερα μπερδεύει το φόβο που της προκαλεί με τον πόθο τον οποίο έχει μάθει να καταπνίγει. Ο καμαριέρης πάλι είναι ο λευκός άγγελος που τη στηρίζει και στέκεται πλάι της σε όλο το έργο και όταν εκείνη εκτιμά την αξία της συντροφικής αγάπης.»

Θα έλεγα ότι η «ηθική» της Μιραντολίνας είναι στον πυρήνα της φεμινιστικής αναρώτησης, μαζί με την ανάδειξη του μισογυνισμού και της αντρικής αλαζονείας των ηρώων, καθώς η ίδια είναι επαγγελματίας, που παρουσιάζεται ως coquette. O γαλλικός αυτός όρος έχει πολύ συγκεκριμένη έννοια που ξεφεύγει από τον δικό μας περιορισμένο ελληνικοποιημένο «κοκέτα» (το οποίο συνήθως χρησιμοποιούμε για μια γυναίκα που περιποιείται). Μάλιστα εισήλθε στην αγγλόφωνη λογοτεχνία περίπου έναν αιώνα πριν το έργο του Γκολντόνι. Είναι η γυναίκα που φλερτάρει, που χρησιμοποιεί δηλαδή την θηλυκή της υπόσταση με αυτεπίγνωση και προσωπική επιθυμία αλλά ταυτόχρονα για προσωπικό όφελος. Μάλιστα η λέξη προέρχεται από τη θηλυκοποίηση του γαλλικού coq (πετεινός, κόκκορας), επομένως είναι το θηλυκό που προσεταιρίζεται το «κόρδωμα» του αρσενικού για να τραβήξει την προσοχή. Είναι, θα λέγαμε, όπως η Κοκκινοσκουφίτσα στους ψυχαναλυτικούς μύθους, μια καυλοανάφτρα! Επομένως το καναλιζάρισμα της σεξουαλικότητάς της και η υπολογιστική συναλλακτικότητα των σχέσεων κάνει το έργο αντικείμενο έμφυλης έρευνας και την επιλογή της αντικείμενο βούλησης. Ελπίζω να σου απάντησα όσο το δυνατόν ολοκληρωμένα.

Ακολουθήστε την Α,ΜΠΑ; στο Google News