Η Ρένα απαντά: Πώς ερμηνεύουμε τις συμπεριφορές των άλλων στις ανθρώπινες σχέσεις;

Πώς ξεχωρίζεις πότε όντως χρειάζεται να προστατεύσεις τον εαυτό σου και πότε ίσως χρειάζεται περισσότερη κατανόηση απέναντι σε έναν άνθρωπο που δεν λειτουργεί με τον “νευροτυπικό” τρόπο επικοινωνίας;

_______

Η ιστορία της όπως την ξεχώρισα σήμερα

Αγαπητή Ρένα,

Έχω αρχίσει τελευταία να σκέφτομαι πολύ περισσότερο το πώς ερμηνεύουμε τις συμπεριφορές των άλλων στις ανθρώπινες σχέσεις, ειδικά όταν πρόκειται για επικοινωνία που διακόπτεται, καθυστερεί ή γίνεται ασυνεπής.

Διαβάζοντας περισσότερο για τη νευροδιαφορετικότητα, αλλά και για την κατάθλιψη, το burnout και γενικά τις δυσκολίες ψυχικής λειτουργικότητας, αναρωτιέμαι μήπως πολλές φορές βιαζόμαστε υπερβολικά να βγάλουμε συμπεράσματα του τύπου «δεν ενδιαφέρεται», «είναι αγενής», «είναι red flag» ή το κλασικό “he’s just not that into you”.

Και φυσικά καταλαβαίνω ότι υπάρχει και η άλλη πλευρά: ότι συχνά αυτές οι εξηγήσεις μπορεί να χρησιμοποιούνται σαν άμυνα για να δικαιολογούμε συμπεριφορές που μας πληγώνουν ή να αποφεύγουμε να δούμε μια δύσκολη αλήθεια, κοινώς εκλογίκευση. Ή από την άλλη, συμπεριφορές ανακόλουθες των άλλων μας κάνουν από θυμό να τους μπλοκάρουμε, διαγράφουμε, να μην τους ξαναμιλάμε επειδή πληγωθήκαμε. Δεν λέω ότι κάθε άνθρωπος που εξαφανίζεται ή δεν επικοινωνεί έχει απαραίτητα κάποιο νευρολογικό ή ψυχικό υπόβαθρο. Ούτε ότι πρέπει να ανεχόμαστε τα πάντα στο όνομα της κατανόησης.

Αλλά νιώθω πως κάπου έχουμε φτάσει και στο άλλο άκρο, όπου κάθε δυσκολία επικοινωνίας ερμηνεύεται αποκλειστικά ως έλλειψη ενδιαφέροντος ή κακού χαρακτήρα. Ενώ στην πραγματικότητα υπάρχουν άνθρωποι που όταν βρίσκονται σε καταθλιπτικό επεισόδιο, autistic burnout, emotional shutdown ή executive dysfunction, κυριολεκτικά δυσκολεύονται να ανταποκριθούν ακόμα και σε πράγματα που θέλουν.

Και αυτό που με προβληματίζει είναι το εξής: πώς ξεχωρίζεις πότε όντως χρειάζεται να προστατεύσεις τον εαυτό σου και πότε ίσως χρειάζεται περισσότερη κατανόηση απέναντι σε έναν άνθρωπο που δεν λειτουργεί με τον “νευροτυπικό” τρόπο επικοινωνίας;

ΑΠΟ ΤΗΝ – Ετερότητα

_________________

Ας οργανώσουμε τη συζήτηση 

Ο προβληματισμός σου είναι γόνιμος, καθώς αφενός η επικοινωνία είναι κάτι κομβικό στις ανθρώπινες σχέσεις ανέκαθεν, αφετέρου η διάγνωση ετερότητας γίνεται όλο και πιο διαδεδομένη -όχι επειδή αυξήθηκαν τα ποσοστά, όπως βυσσοδομούν οι συνωμοσιολόγοι, αλλά επειδή αυξήθηκε η ευαισθησία των διαγνωστικών τεστς.

Σίγουρα ένας μη νευροτυπικός άνθρωπος έχει ένα διαφορετικό τρόπο συμπεριφοράς από το τυπικό. Δεν θα πω φυσιολογικό επειδή κι η νευροδιαφορετικότητα φυσιολογική είναι με την έννοια της βιοποικιλότητας του ανθρώπινου γονιδιώματος. Θυμήθηκα ένα απλό παράδειγμα, από μια ποπ αναφορά. Στην αστυνομική τηλεοπτική σειρά Sherlock του BBC σε ένα επεισόδιο αναφέρει ο πρωταγωνιστής Shelock που πάντοτε προτιμά να στέλνει γραπτά μηνύματα (και σκιαγραφείται ως νευροδιαφορετικός από τους συγγραφείς, τουλάχιστον αυτό επικαλείται το συλλογικό διαδίκτυο) ότι ο αδερφός του Mycroft πρέπει να έχει επισκεφτεί οδοντίατρο για να στέλνει γραπτό μήνυμα κι όχι να καλεί φωνητικά. Επειδή υποτίθεται το στυλ επικοινωνίας υπαγορεύεται από τον εκάστοτε ανθρωπότυπο. Μάλιστα η κατηγοριοποίηση κατά Myers-Briggs παρά το ότι δεν είναι ακαδημαϊκά αποδεκτή προβαίνει σε ανάλογες διαφοροποιήσεις στην επικοινωνία. Έχει το ενδιαφέρον του κι αυτό.

Οι αντιδράσεις τύπου «δεν ενδιαφέρεται, πήγαινε παρακάτω» όπως και οι προτροπές «χώρισε» χωρίς άλλο χρωματισμό προκύπτουν από άμυνα. Είναι διάθεση προστασίας ή αυτοπροστασίας, ελλείψει άλλων μηχανισμών, η ολοκληρωτική διακοπή μοιάζει πιο επώδυνη βραχυπρόθεσμα αλλά καλύτερη μακροπρόθεσμα. Μην το παίρνεις δηλαδή προσωπικά, υπάρχει λόγος που λέγονται αυτά. Κάθε άνθρωπος άλλωστε έχει άλλα όρια κι άλλες αντοχές. Αυτό είναι κάτι που προκύπτει από την αυτογνωσία. Όταν γνωρίζεις ότι δεν αντέχεις, για Χ λόγους (προηγούμενο ιστορικό πολλών αποτυχιών, τεταμένη προσωπική περίοδος, βαθύ ερωτικό συναίσθημα) το να ξεκόψεις δεν είναι ρατσισμός προς την ετερότητα, είναι κυρίως αυτοπροστασία. Ταυτόχρονα δεν έχουν όλοι οι άνθρωποι τα διαγνωστικά εργαλεία ώστε να πουν «α, είναι αυτιστικός, γι’αυτό επικοινωνεί έτσι, ας μην το πάρω προσωπικά». Καλά θα ήταν να μπορούσαμε, αλλά ακόμα κι έμπειροι άνθρωποι δεν μπορούμε να κάνουμε διάγνωση από δέκα γραμμές. Επομένως ενώ είμαι με τα χίλια υπέρ του να έχουμε την πιθανότητα στο πίσω μέρος του μυαλού, δεν κατηγορώ κι όσους κι όσες απορούν κι απομακρύνονται. Μέχρι εκεί μπορούν κι αυτό είναι ΟΚ.

Πάντως επειδή οι νευροδιαφορετικοί σπανίως ψεύδονται, τους είναι εξαιρετικά δύσκολο, θα έλεγα ότι οι άμεσες ερωτήσεις σχετικά με το όποιο κενό επικοινωνίας έχουν περισσότερες πιθανότητες να απαντηθούν με ειλικρίνεια κι όχι με χειρισμό. Επίσης πέραν της όποια ετερότητας θα έλεγα ότι δεν είναι όλοι οι άνθρωποι πάνω από το κινητό (πχ. φαντάζεστε νοσηλευτή να τσεκάρει συνεχώς κινητό; δεν νομίζω!), δεν έχουν ρυθμισμένες τις ειδοποιήσεις με ήχο ή προεπισκόπηση, επομένως μπορεί να πρέπει να ασχοληθούν επισταμένως και με πρόθεση ώστε να δουν ότι κάποιος στέλνει μηνύματα. Μην το θεωρούμε αυτόματο και δεδομένο.

Ακολουθήστε την Α,ΜΠΑ; στο Google News