«Πού έμαθες αυτές τις λέξεις;». «Τις λένε τα παιδιά της έκτης στο ολοήμερο». Αυτή είναι μια τυπική συνομιλία της 45χρονης Μ.Σ. με τον 7χρονο γιο της, κάθε φορά που εκείνος «ξεστομίζει» κάποια βρισιά. «Η αλήθεια είναι ότι το ολοήμερο, στο δικό μας τουλάχιστον σχολείο, δεν είναι τίποτα παραπάνω από μια πλημμελής φύλαξη παιδιών».
Όλα επαφίενται σε όσους από το προσωπικό του σχολείου κάθονται αυτές τις επιπλέον ώρες μαζί με τους μαθητές. «Ο γιος μου χαίρεται γιατί είναι σε μια ηλικία, που του αρέσει απλώς να παίζει μπάλα» αναφέρει η ίδια, «ένας δάσκαλος τυχαίνει να τον έχει συμπαθήσει και βλέπω ότι συχνά κάνει υπό την επίβλεψη του την αντιγραφή».
Ωστόσο, δεν υπάρχει κάποιο οργανόγραμμα ούτε καθηκοντολόγιο μαθητών ή εκπαιδευτικών. «Ουσιαστικά είναι μια λύση ανάγκης για εμάς τους γονείς, που δεν μπορούμε να παραλάβουμε τα παιδιά μας στη μια η ώρα το μεσημέρι ούτε έχουμε την οικονομική δυνατότητα να έχουμε κάποιον άνθρωπο επί πληρωμή στο σπίτι μαζί τους αυτό το τρίωρο». Η κόρη της, που τώρα θα φοιτήσει στη Δ’ δημοτικού, ήδη διεκδικεί να αποκτήσει τα δικά της κλειδιά, ώστε από τον Σεπτέμβρη να επιστρέφει σπίτι μόνη της και να υποδέχεται τη μητέρα της εκεί. «Είμαι σε μεγάλο δίλημμα».
Από αυτή τη δύσκολη θέση φιλοδοξεί να βγάλει η κυβέρνηση χιλιάδες γονείς, εξ ου και προανήγγειλε την διεύρυνση του σχολικού ωραρίου έως τις έξι το απόγευμα. Η εξαγγελία, που θύμιζε περισσότερο προεκλογικό πυροτέχνημα παρά καλά σχεδιασμένο νομοθέτημα, προκάλεσε ακραίες αντιδράσεις στο ευρύ κοινό των γονέων. Τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης κατακλύστηκαν από κριτικές, θετικές και αρνητικές, ευχολόγια, δυσοίωνες προβλέψεις… Μιλήσαμε επ’ αυτού με γυναίκες στην Ελλάδα, που βλέπουν θετικά αλλά και με μεγάλη επιφύλαξη την υπό σχεδιασμό αλλαγή, αλλά και με γυναίκες στο εξωτερικό, όπου υφίστανται προγράμματα φύλαξης των παιδιών έως αργά το απόγευμα αλλά και πιο ευνοϊκές ρυθμίσεις για τους εργαζόμενους γονείς.
Η δική της παιδική ηλικία, αλλά και εκείνη των παιδιών της, θα ήταν τελείως διαφορετική, αν ένα τέτοιο μέτρο ίσχυε εξ αρχής στο ελληνικό εκπαιδευτικό σύστημα, επισημαίνει η κ. Μαρία Τοπάλη, ποιήτρια.
«Η μητέρα μου εργαζόταν, τα δε σχολεία τότε λειτουργούσαν εναλλάξ πρωί απόγευμα, έξι μέρες την εβδομάδα, η κάθε τάξη είχε 70 παιδιά», θυμάται. «Η μητέρα μου συνειδητοποίησε ότι αν εντασσόμουν στο εν λόγω σύστημα, τελικά δεν θα περνούσαμε καθόλου χρόνο μαζί». Με τη λογική αυτή έγραψε την κόρη της σε ιδιωτικό σχολείο, παρά που το κόστος του δεν ήταν για τον οικογενειακό προϋπολογισμό αμελητέο, «κάτι που αναγκάστηκα να κάνω και εγώ ως εργαζόμενη μητέρα αργότερα, καθώς δεν μπορούσα ούτε εγώ ούτε κάποιος άλλος από την οικογένεια να παραλαμβάνει τα παιδιά από το σχολείο στη μία το μεσημέρι».
Στο άκουσμα της αλλαγής των ωρών λειτουργίας των δημόσιων σχολείων η ίδια ένιωσε ανακούφιση. «Είναι σημαντικό να δίνουμε στους εργαζόμενους γονείς, που διανύουν την πιο παραγωγική τους ηλικία, τη δυνατότητα να εργαστούν το 8ωρο τους απρόσκοπτα». Αν το υφιστάμενο ολοήμερο έως τις 16.00 λαμβάνει υπόψη τις ανάγκες των δημοσίων υπαλλήλων, ένα νέο ολοήμερο έως τις 18.00, φαίνεται να ανταποκρίνεται και στην καθημερινότητα των ιδιωτικών υπαλλήλων, οι οποίοι νιώθουν κατά κανόνα σαν τα «αποπαίδια» της ελληνικής πολιτείας.
«Είναι υποκριτικό να λέμε ότι στη μία η ώρα το μεσημέρι ο εργαζόμενος γονιός επιστρέφει σπίτι», σημειώνει η ίδια, «ουσιαστικά κλείνουμε το μάτι στους παππούδες, εξαναγκάζουμε την οικογένεια να προσλάβει μια νταντά ή (ακόμα χειρότερα) εξωθούμε τη μητέρα, ως χαμηλότερα αμειβόμενη (σ.σ. βάσει μελέτης του ΕΛΙΑΜΕΠ, το 2018 το pay gap στην Ελλάδα προσδιοριζόταν σε 10.4%) να παραμείνει στο σπίτι.
«Σε όλη την Ευρώπη τα σχολεία είναι ανοιχτά για τα παιδιά αντίστοιχες ώρες», τονίζει. «Τα παιδιά μου είχε χρειαστεί να φοιτήσουν στο δημόσιο σχολείο της Οξφόρδης, το οποίο διαρκούσε έως τις 4 μ.μ. και με μία συμβολική συμβολή των γονέων έως τις 5 μ.μ.» θυμάται, «δίναμε στα παιδιά μαζί τους lunchbox». Το ωράριο των δημοσίων σχολείων στην Ελλάδα συμπαρασύρει σε αυτόν τον «παραλογισμό» και τα ιδιωτικά, τα οποία ζητούν επιπλέον δίδακτρα για να τα κρατήσουν έως τις 5 μ.μ.. «Το δημόσιο δίνει κατά κάποιον τρόπο το κακό παράδειγμα στο ιδιωτικό», σχολιάζει η ίδια. «Χαμένοι» βγαίνουν πάντα οι γονείς.
Η αυθόρμητα αρνητική αντίδραση έναντι του νέου ωραρίου «φέρνει στην επιφάνεια την καλά κρυμμένη καχυποψία μας έναντι των θεσμών, όπως και στοιχεία της οικογενειοκρατίας και πατριαρχίας». Σύμφωνα με την ίδια, «είμαστε πεπεισμένοι ότι αν το παιδί περνάει περισσότερο χρόνο μαζί μας, θα γίνει πιο καλό και τρυφερό, στο τέλος όμως καταλήγει να περνάει πολλές ώρες μπροστά σε μια τηλεόραση ή ένα τάμπλετ».
Αντίστοιχη είναι η στάση πολλών και στο θέμα της φροντίδας ηλικιωμένων. «Θέλουν να αναλαμβάνουν στο ακέραιο την ευθύνη τους, θεωρώντας ότι οι ίδιοι θα τα καταφέρουν καλύτερα». Τελικά, όμως, όλο αυτό μπορεί να οδηγήσει σε burnout ιδίως των γυναικών, που φέρουν αυτούς τους ρόλους στην οικογένεια. «Είμαι καταρχήν υπέρ αυτής της αλλαγής, θέλω όμως να γίνει με τους καλύτερους δυνατούς όρους», καταλήγει η κ. Τοπάλη, «θα το παρακολουθώ».
«Η σχέση με την οικογένεια δεν μπορεί να περιορίζεται σε μια ημερήσια επαφή τριών ωρών και μάλιστα όχι ποιοτικών» σχολιάζει από την πλευρά της η κ. Εύη Αγουρζενιτζιδου, που εκφράζει τη διαφωνία της με το υπό σχεδιασμό νομοσχέδιο. «Εγώ παίρνω τα τρία μας παιδιά από το σχολείο στις 13.00 και από τις 15.00 έως τις 19.00 τρέχουμε γύρω γύρω σε εξωτερικές δραστηριότητες, μετά μπάνιο και φαγητό» περιγράφει, «χωρίς να το καταλάβουμε φτάνει η ώρα του ύπνου». Οπως αναφέρει, «όσα παιδιά μένουν στο τωρινό ολοήμερο, έως τις 16.00, επιστρέφουν τόσο κουρασμένα που μετά δεν έχουν δυνάμεις για εξωσχολικές δραστηριότητες».
Η αυθόρμητα αρνητική αντίδραση έναντι του νέου ωραρίου «φέρνει στην επιφάνεια την καλά κρυμμένη καχυποψία μας έναντι των θεσμών, όπως και στοιχεία της οικογενειοκρατίας και πατριαρχίας». Σύμφωνα με την ίδια, «είμαστε πεπεισμένοι ότι αν το παιδί περνάει περισσότερο χρόνο μαζί μας, θα γίνει πιο καλό και τρυφερό, στο τέλος όμως καταλήγει να περνάει πολλές ώρες μπροστά σε μια τηλεόραση ή ένα τάμπλετ».
Τις επιφυλάξεις της έχει συζητήσει με παιδαγωγούς και παιδοψυχίατρο. «Στο ολοήμερο γίνεται μελέτη, ωστόσο από τη γ’ δημοτικού και μετά χρειάζεται και στο σπίτι διάβασμα, οπότε είναι δώρον άδωρον» επισημαίνει. «Οι περισσότερες ώρες διευκολύνουν πραγματικά τους γονείς, ωστόσο δεν είναι απαραίτητα το καλύτερο για τα παιδιά και την ανάπτυξη τους» υποστηρίζει. «Έχω πολλούς φίλους που δεν έχουν βοήθεια από παππούδες ούτε τη δυνατότητα να πληρώσουν έξτρα γυναίκα, αντιλαμβάνομαι το αδιέξοδο» διευκρινίζει η ίδια, που ως ελεύθερος επαγγελματίας, έχει ευελιξία ωραρίου. «Ακούγοντας, όμως, αυτή την εξαγγελία, ένιωσα ότι αντί να διορθώνει η πολιτεία τα λάθη της, πάει απλώς να τα καλύψει» καταλήγει, «αν θέλεις να στηρίξεις την οικογένεια, δώσε την ευκαιρία σε έναν από τους δύο γονείς να μπορεί να μένει επιπλέον χρόνο μαζί με το παιδί του στην ηλικία του δημοτικού».
Ολλανδία: κανόνας η δημιουργική απασχόληση μετά το σχολείο
«Η κόρη μου φοιτά σε δημόσιο δημοτικό του Ρόττερνταμ», λέει από την Ολλανδία η κ. Λίζα Πιξοπούλου, «το ωράριο είναι από τις 08.30 έως τις 15.15 εκτός από την Τετάρτη που τελειώνει στις 12.15». Όπως διευκρινίζει, «κάθε δημοτικό σχολείο έχει το δικό του ωράριο, πρόγραμμα διδασκαλίας και βιβλία, ενώ όλοι οι παιδικοί σταθμοί είναι ιδιωτικοί». Μετά το σχόλασμα η 5χρονη κόρη της μεταφέρεται μαζί με άλλα παιδιά από συνοδούς στον χώρο του κέντρου απογευματινής απασχόλησης.
«Το κέντρο είναι ιδιωτικό, πληρώνουμε 1.200 ευρώ τον μήνα, εκ των οποίων τα 600 τα παίρνουμε πίσω από το κράτος». Το κόστος δεν είναι υψηλό για τα ολλανδικά δεδομένα. «Αν θέλεις οι εργαζόμενοι να έχουν έναν αξιοπρεπή μισθό και ασφάλιση», προσθέτει η ίδια. Το συγκεκριμένο κέντρο δημιουργικής απασχόλησης προσφέρει καθημερινό ζεστό γεύμα στα παιδιά. Οι οικογένειες ενημερώνονται κάθε Δευτέρα μέσω email για το μενού της εβδομάδας.
«Κρατούν τα παιδιά έως τις 19.00, εγώ προσπαθώ να την παίρνω κατά τις 17.00-17.30». Κάποιες φορές, βέβαια, η κόρη της βλέποντας την, διαμαρτύρεται, «δεν έχω προλάβει να τελειώσω τις ζωγραφιές μου, μαμά!». «Όσοι γονείς δουλεύουμε και οι δύο full time τα αφήνουμε συνήθως έως εκείνη την ώρα, οι υπόλοιποι τα αφήνουν 2-3 φορές την εβδομάδα στην απογευματινή απασχόληση και τις άλλες μέρες αναλαμβάνουν εναλλάξ γονείς και παππούδες». Η ίδια δεν κρύβει την ικανοποίησή της από το εν λόγω σύστημα. «Ξέρω πως παίζει σε μια αυλή με συνομήλικά της παιδιά, κάποιες φορές πάνε στο μουσείο ή στο πάρκο, εγώ στο σπίτι δεν θα μπορούσα να της προσφέρω τόσες εναλλαγές σε δραστηριότητες», καταλήγει η κ. Πιξοπούλου.
Δανία: ευνοϊκά ωράρια και ποιοτική δημιουργική απασχόληση
Σε ηλικία ενός έτους εγγράφουν τα παιδιά τους οι Δανοί στον βρεφονηπιακό σταθμό. «Υπάρχει η δυνατότητα να ξεκινήσουν από έξι μηνών, ωστόσο το σύνηθες είναι στους 11- 12 μήνες, δεδομένου ότι έχουμε γενναιόδωρες άδειες ανατροφής», λέει η κ. Άννα Κατερινοπούλου, μητέρα δύο παιδιών, που ζει και εργάζεται στην Κοπεγχάγη.
Οι δύο γονείς έχουν στη διάθεσή 26 εβδομάδες άδειας μετ’ αποδοχών (αν δεν το προσφέρει ο εργοδότης, βάζει ‘πλάτη’ το κράτος), επίσης έκαστος γονιός έχει άλλες 11 εβδομάδες μετ’ αποδοχών, μια πρόσφατη νομοθετική ρύθμιση που βασίζεται στην αρχή της ισότητας. Σε αυτές τις μέρες πολλοί προσθέτουν και τη θερινή άδεια, με αποτέλεσμα τελικά το παιδί να πλησιάζει τους 12 μήνες, μένοντας σπίτι με τη μαμά ή τον μπαμπά. Υπάρχουν δημόσιοι και ιδιωτικοί παιδικοί σταθμοί, και οι μεν και οι δε επιδοτούνται από το κράτος- σε διαφορετικό ποσοστό. «Και στους δημόσιους οι γονείς καλούνται να πληρώσουν ένα μέρος των τροφείων» διευκρινίζει η ίδια.
Τον Μάιο που το παιδί έχει κλείσει τα έξι του χρόνια, παρακολουθεί ένα μεταβατικό τμήμα στον χώρο του δημοτικού σχολείου, ώστε να είναι επαρκώς προετοιμασμένο για τη νέα σχολική χρονιά. «Το μάθημα διαρκεί έως τις 13.30 και μετά αρχίζει στον ίδιο χώρο του σχολείου η δημιουργική απασχόληση» περιγράφει, «το προσωπικό, όμως, δεν είναι το ίδιο πρωί και απόγευμα, οι παιδαγωγοί αλλάζουν».
Η αδυναμία της προηγούμενης γενιάς να συμβάλει στην καθημερινότητα των νηπίων δεν προβληματίζει κανέναν, γιατί υπάρχει ένα οργανωμένο σύστημα προσχολικής αγωγής
Οι επιλογές που έχουν τα παιδιά είναι άπειρες: δωμάτια με lego, εργαστήρια με πηλό, χάντρες, πέρλες, αίθουσα γυμναστικής και πολλές αθλητικές δραστηριότητες. «Μια μέρα την εβδομάδα οι δραστηριότητες γίνονται σχεδόν εξ ολοκλήρου σε εξωτερικό χώρο, ανεξάρτητα από τον καιρό» διηγείται, «αν δεν έχεις δώσει στο παιδί αδιάβροχο, σε καλούν για να του το πας». Οι περισσότεροι γονείς παραλαμβάνουν τα παιδιά γύρω στις 3.30 μ.μ.
«Οι Δανοί εργάζονται 37 ώρες την εβδομάδα, συνήθως λοιπόν την Παρασκευή σχολάνε πιο νωρίς», διευκρινίζει η ίδια. «Το συνηθέστερο είναι ο ένας γονιός να τα πηγαίνει το πρωί, ο άλλος να τα παραλαμβάνει το απόγευμα, ώστε να είναι όλοι συνεπείς στις υποχρεώσεις τους». Πιο δύσκολος είναι ο συγχρονισμός για τις μονογονεϊκές οικογένειες, που αποτελούν μεγάλη μερίδα της γονεϊκής κοινότητας.
«Το πρόγραμμα απασχόλησης που έχουν τα κέντρα είναι τόσο ποιοτικό, που ακόμα και μαμάδες που δεν εργάζονται το επιλέγουν για τα παιδιά τους» υπογραμμίζει. «Οι γιαγιάδες θέλουν να έχουν ενεργό ρόλο στη ζωή των εγγονιών, όμως οι περισσότερες δουλεύουν ακόμα», μεταφέρει τη δανέζικη πραγματικότητα η κ. Κατερινοπούλου, «συνταξιοδοτούνται στα 68-70 τους χρόνια, όμως οι Δανοί τεκνοποιούν νωρίς, γύρω στα 25, στη διάρκεια δηλαδή των φοιτητικών τους χρόνων, γιατί όπως ισχυρίζονται ‘τότε έχουν ελεύθερο χρόνο!’».
Την εποχή εκείνη, επομένως, οι γονείς των φοιτητών γονέων μπορούν να βοηθήσουν ελάχιστα… «Όμως η αδυναμία της προηγούμενης γενιάς να συμβάλει στην καθημερινότητα των νηπίων δεν προβληματίζει κανέναν, γιατί υπάρχει ένα οργανωμένο σύστημα προσχολικής αγωγής». Έχουν, άραγε, επίγνωση οι Δανοί πόσο τυχεροί είναι; «Δεν ξέρω, γιατί εκείνοι συγκρίνουν το δικό τους σύστημα με εκείνο της Σουηδίας, που είναι ακόμα καλύτερο!», απαντά γελώντας η κ. Κατερινοπούλου.
Ακολουθήστε την Α,ΜΠΑ; στο Google News
Οι αντιδράσεις δεν έχουν να κάνουν με την διεύρυνση του ωραρίου, αλλά με την απουσία σχεδίου οργάνωσης, την ανυπαρξία υποδομών, την έλλειψη προσωπικού, την μηδενική επιμόρφωση – εκπαίδευση του υπάρχοντος προσωπικού, ώστε οι επιπλέον ώρες να μην είναι πάρκινγκ παιδιών, αλλά δημιουργική και επωφελής παραμονή των παιδιών στο χώρο του σχολείου.
Γενικά στην Ελλάδα υπάρχει έντονη αντίδραση σε οποιαδήποτε αλλαγή. Αυτό είναι ένα ιστορικό γεγονός. Και ενώ η αντίδραση στην αλλαγή είναι κάτι απόλυτα φυσιολογικό και αναμενόμενο, η ένταση με την οποία συμβαίνει στην Ελλάδα είναι ένα φαινόμενο. Για το συγκεκριμένο ζήτημα τώρα, θα πω ότι εν πρώτοις είμαι υπέρ. Φυσικά και είναι θετικό βήμα. Όσον αφορά το σκεπτικισμό μου πάνω στον τρόπο με τον οποίο θα πραγματοποιηθεί είναι έντονος, θα περιμένω ομως να το δω στην πράξη για να εχω άποψη. Στο κάτω κάτω αν δω ότι τελικά κάνει περισσότερο κακό απο καλό καταρχάς θα απομακρύνω το παιδί και θα… Διαβάστε περισσότερα »
Διάβασα με προσοχή τόσο το κείμενο όσο και τα σχόλια και συνδεθηκα μετά από αιώνες για να καταγράψω τις σκέψεις μου. Ως αδιόριστη νηπιαγωγός, αν και έχω δουλέψει μόνο στον ιδιωτικό τομέα, έχω αρκετά καλή εικόνα για το δημόσιο νηπιαγωγείο, καθώς συναδέλφισσες αλλά και συμφοιτητριες έχουν απορροφηθεί στα δημόσια νηπιαγωγεία της χώρας. Κατ’ αρχάς διαφωνώ με την πρώτη μητέρα του άρθρου στο σημείο “Το ωράριο των δημοσίων σχολείων στην Ελλάδα συμπαρασύρει σε αυτόν τον «παραλογισμό» και τα ιδιωτικά, τα οποία ζητούν επιπλέον δίδακτρα για να τα κρατήσουν έως τις 5 μ.μ.. «Το δημόσιο δίνει κατά κάποιον τρόπο το κακό παράδειγμα… Διαβάστε περισσότερα »
Δίκοπο μαχαίρι όλο αυτό βρε παιδιά! Από τη μία διευκολύνει γονείς (ιδίως τις μητέρες) να μπορέσουν να ξαναβγούν στην αγορά εργασίας ή να μην αντιμετωπίζουν καθημερινά το πρόβλημα του “ποιος θα πάρει το παιδί σήμερα?”, από την άλλη παιδιά μικρής ηλικίας (5, 6, 7..) παραμένουν περισσότερες ώρες μακριά από το σπίτι τους με αποτέλεσμα όλο αυτό να επιβαρύνει κάποια ψυχολογικά.