Princess treatment: μια επικίνδυνη τάση για τις γυναίκες

Στην εποχή μας παλιά πράγματα παίρνουν νέα ονόματα για να επανασερβιριστούν στο νεαρόκοσμο σε περιτύλιγμα μοδάτο και σύγχρονο. Έτσι και το princess treatment, μια επικίνδυνη τάση για τις νέες γυναίκες που γιγαντώθηκε στα social media (που αλλού;) και μας έρχεται κι εδώ από τις ΗΠΑ όπως όλα τα πολιτιστικά φαινόμενα της ποπ κουλτούρας. Ένα επιχειρούμενο πισωγύρισμα που κινδυνεύει να αλλοτριώσει δεκαετίες γυναικείας χειραφέτησης και που σύμφωνα με το BBC επηρεάζει ιδιαίτερα έντονα την genZ μέσω και του TikTok.

Τι είναι το princess treatment

To princess treatment (ή ελληνικά να σε αντιμετωπίζει ο σύντροφος σαν πριγκίπισσα) είναι μια δημοφιλής τάση στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης που περιγράφει μια -υποτίθεται- ρομαντική δυναμική όπου ένας σύντροφος κατακλύζεται από εξαιρετική φροντίδα και στοργή, που συχνά περιλαμβάνει χειρονομίες όπως πλούσια δώρα και περιποίηση, αλλά και πιο διακριτικές πράξεις συναισθηματικής υποστήριξης και προσφοράς. Αντιπαρατίθεται συχνά διαδικτυακά προς το λεγόμενο bare minimum (το ελάχιστο δυνατό). «Η μεταχείριση πριγκίπισσας αναφέρεται σε διάφορες υποτιθέμενα παραμυθένιες χειρονομίες που κάνουν οι σύντροφοι των γυναικών, όπως (αλλά όχι μόνο) πρωινό στο κρεβάτι, λουλούδια κάθε Παρασκευή, πεντικιούρ που χρηματοδοτείται από τον σύντροφο και άνοιγμα θυρών για εσάς», όπως εξηγεί το BBC. «Σε μια εποχή όπου τα ραντεβού μπορεί να φαίνονται συναλλακτικά και συχνά μπερδεμένα, ο ρομαντισμός της παλιάς σχολής δίνει την αίσθηση μιας ξεχωριστής προσωπικότητας», λέει η Myka Meier, μία από τις μεγαλύτερες influencers στο Instagram.

Ενώ κάποιοι το βλέπουν ως έναν τρόπο να νιώθουν ότι αγαπούν και αγαπιούνται, πολλοί επικρίνουν την πιθανότητα να δημιουργεί εξάρτηση ή να είναι επιτελεστικό. Ορισμένες ερμηνείες του princess treatment επικεντρώνονται σε πράξεις προσφοράς, όπως η αγορά ακριβών δώρων (πανάκριβες τσάντες, αστραφτερά αληθινά κοσμήματα, υπηρεσίες πλαστικής χειρουργικής, πολυτελή ταξίδια) ή το δείπνο με καλό φαγητό σε καλά εστιατόρια, ενώ άλλες δίνουν έμφαση στη συναισθηματική υποστήριξη, όπως η προσεκτική ακρόαση και η παροχή παρηγοριάς σε δύσκολες στιγμές. Θυμίζει λίγο το αντίστοιχο κίνημα των trad wives, μια παρανόηση της δυναμικής των σχέσεων των δυο φύλων σε έναν κόσμο εξαιρετικά αλλαγμένο σε σχέση με το πλαίσιο της δεκαετίας του ΄50 που ευαγγελίζονται. Όπως πάρα πολλά πολιτιστικά φαινόμενα της τελευταίας δεκαετίας, αποτελούν και τα δυο έκφανση της ανάδειξης της alt-right. Αποτελούν πολιτιστικές επικαλύψεις πολιτικών αντιλήψεων και επηρεάζουν ένα κοινό απολιτίκ και αποστασιοποιημένο από την ανάλυση της κουλτούρας, εστιασμένο αντίθετα στην κατανάλωση.

Η μέση κοπέλα της μικρομεσαίας τάξης λοιπόν ονειρεύεται την ζωή που δεν έζησε -κι ούτε θα ζήσει.

Δεν θα ακυρώσουμε εμείς την αξία μικρών φροντιστικών πράξεων στο ερωτικό πλαίσιο δυο συντρόφων. Το να σε βοηθούν με ένα βαρύ φορτίο, να σου προσφέρουν το παλτό σου για να το φορέσεις ή να σου λένε μια γλυκιά κουβέντα όταν είσαι σκασμένη είναι ευγένεια, ενσυναίσθηση, καλοί τρόποι, νοιάξιμο. Όμως εδώ με το princess treatment έχουμε κάτι άλλο, κάτι αρκετά διαφορετικό που σηματοδοτεί ένα υπερσυντηρητικό πισωγύρισμα.

Γιατί το princess treatment είναι διαφορετικό από τους καλούς τρόπους

H λέξη ευγένεια η ίδια προέρχεται από το πρόθεμα ευ (καλό) και το γένος, δηλαδή τη γενιά, την οικογενειακή καταγωγή. Θέλει να δείξει, στην σύγχρονη εκδοχή της, ότι κάποιος μεγάλωσε με ένα υπόβαθρο κοινωνικών τρόπων επειδή κινείται ανάμεσα σε πολιτισμένους ανθρώπους, όπου κάτι τέτοιο είναι αναμενόμενο. Δεν έχει οικονομική υφή κι ένας μεροκαματιάρης μπορεί να είναι ευγενικός. Εξ ου κι ο εκλαϊκευμένος όρος gentleman για τους άντρες. Kι επειδή αρχή παιδεύσεως (ή σοφίας) η των ονομάτων επίσκεψις, ας δούμε κι αυτή τη λέξη γιατί θα μας βγάλει σε ένα ενδιαφέρον λιμάνι σημασιοδότησης.

Η λέξη gentleman (o γνωστός τζέντλμαν της καθομιλουμένης) προέρχεται από την παλαιά γαλλική λέξη gentilhomme (όπως αυτός του Μολιέρου στο Le bourgeois gentilhomme) η οποία κυριολεκτικά σημαίνει «ευγενής άνθρωπος» και αρχικά ήταν όρος για έναν άνδρα ευγενούς καταγωγής. Αυτή άλλωστε είναι κι η κωμική χροιά στο θεατρικό του Μολιέρου, περιγράφει μια αρσενική μαντάμ Σουσού, ένα μικροαστό που καμώνεται τον αριστοκράτη. Με την πάροδο του χρόνου, η έννοια εξελίχθηκε ώστε να αναφέρεται σε έναν άνδρα οποιασδήποτε κοινωνικής τάξης που είναι ευγενικός, προσηνής και με καλούς τρόπους, αυτό που λέγαμε παραπάνω. Ο όρος ιστορικά υποδήλωνε επιπλέον μια τάξη της γαιοκτημονικής αριστοκρατίας στην Αγγλία. Ήταν δηλαδή ταξικός τίτλος.

Κι έρχομαι σε αυτό που ήθελα να τονίσω για να κάνω την κριτική μου στο σύγχρονο φαινόμενο.

Οι τηλεοπτικές σειρές Bridgerton, The Buccaneers και The Gilded Age, όπως και το The Crown για την βασιλική οικογένεια της Μεγάλης Βρετανίας, έχουν αναβιώσει το ενδιαφέρον για το παλιομοδίτικο φλερτ και έχουν κάνει μια ρομαντικοποιημένη εκδοχή του ιστορικού φλερτ της υψηλής κοινωνίας προσβάσιμη στο κοινό του streaming. Ας μην ξεχνάμε άλλωστε την ιδιαίτερη…εμμονή του Donald Trump με τη βασιλεία και τις βασιλικές οικογένειες, όπως κι αρκετών αμερικανών, καθώς αποτελεί φαντασίωση κι όχι ιστορικό παρελθόν.

Η μέση κοπέλα της μικρομεσαίας τάξης λοιπόν ονειρεύεται την ζωή που δεν έζησε -κι ούτε θα ζήσει.

Το ερευνητικό σκέλος

Προηγούμενη έρευνα έχει δείξει ότι άτομα με υψηλό ποσοστό καλοπροαίρετου σεξισμού αξιολογούν θετικά τις γυναίκες που συμμορφώνονται με τους παραδοσιακούς ρόλους των φύλων (Glick, Diebold, Bailey-Warner, & Zhu, 1997). Στην μελέτη The True Romantic, άνδρες και γυναίκες συμμετέχοντες συμπλήρωσαν το Ambivalent Sexism Inventory (Glick & Fiske, 1996) και ένα νέο ερωτηματολόγιο πατερναλιστικού ιπποτισμού, δηλαδή συμπεριφορές που είναι ταυτόχρονα ευγενικές και διακριτικές προς τις γυναίκες, αλλά θέτουν περιορισμούς στη συμπεριφορά που θεωρείται κατάλληλη για τις γυναίκες κατά τη διάρκεια του φλερτ. Σύμφωνα με τις υποθέσεις της μελέτης, ο «καλοπροαίρετος» σεξισμός σχετιζόταν σημαντικά με τον πατερναλιστικό ιπποτισμό.

To πολιτιστικό υπόβαθρο του princess treatment πάει πίσω

Σε μια εποχή, αλλά και σε μια κουλτούρα όπως η αμερικανική, όπου εκλείπει το ταξικό κριτήριο της αριστοκρατίας, η αναφορά σε μια ευγένεια με πολύ συγκεκριμένο ταξικό χαρακτηρισμό, και δη μοναρχικό (πριγκίπισσα) στο princess treatment, μοχλεύει μια ιδιότυπη επιθυμία. Να ζήσει μια κοπέλα αυτό που δεν δύναται να ζήσει αλλιώς, επειδή δεν έχουμε πια βασιλιάδες, βασίλισσες και πριγκίπισσες -τουλάχιστον όχι εκτός λίγων βασιλικών οίκων σε ορισμένες δυτικοευρωπαϊκές χώρες. Ταυτόχρονα πρέπει να εντοπίσουμε την επιθυμία και σε έναν άλλον πανίσχυρο παράγοντα πολιτιστικής κατήχησης. Τις «πριγκίπισσες της Disney» με τις οποίες γαλουχήθηκε μια ολόκληρη γενιά. Μπορεί εμείς της δικής μου της γενιάς να παίζαμε με κούκλες σε ρόλο αστροναύτη, επιστήμονα ή βιβλιοθηκάριου, όμως στη δεκαετία του ’90 ξεκίνησε μια πλύση εγκεφάλου για την ομαλοποίηση της έμφυλης συμπεριφοράς, δίνοντας ιδιαίτερη έμφαση στα μη ρεαλιστικά πρότυπα ομορφιάς και στον επικεντρωμένο στόχο της απόκτησης ενός πρίγκιπα που θα εκπληρώσει την ευτυχία τους για πάντα. Aυτό ονοματίστηκε «ρομαντισμός». Πήρε δεκαετίες μέχρι η Disney να αναβαθμίσει τους γυναικείους χαρακτήρες της σε πιο αυτόνομες, δυναμικές, φιλοπερίεργες ηρωϊδες που δεν περιμένουν παθητικά ως αλλοτινές damsel-in-distress (έναν παλιό κινηματογραφικό και λογοτεχνικό τροπισμό όπου την ηρωΐδα σώζει ο ήρωας, κατανικώντας τους όποιους «δράκους» της πλοκής, δηλαδή οι γυναίκες αποτελούν απλώς όχημα για την ανάδειξη του αρσενικού ήρωα!). Οι πριγκίπισσες της Disney σε συνδυασμό με τις υπερδημοφιλείς rom com την κρίσιμη περίοδο 1990-2010 δημιούργησαν αυτό που βλέπουμε σήμερα. Η σειρά βιβλίων και ταινιών Twilight είναι χαρακτηριστικό παράδειγμα. Η Μπέλα είναι ένας αντιφεμινιστικός χαρακτήρας λόγω της εξάρτησής της, της παθητικότητάς της και της απόλυτης εστίασής της σε έναν ρομαντικό σύντροφο, γεγονός που ενισχύει τους παραδοσιακούς έμφυλους ρόλους.

Πού καταλήγουμε λοιπόν; Νέες γυναίκες που μεγάλωσαν τότε ως παιδιά κι έφηβες να έλκονται σήμερα από αυτό που τους προβάλλουν στα μέσα οι διάφορες lifestyle influencers ως τo princess treatment. Και ενίοτε να αναρωτιώνται αν δεν διαθέτουν την αναγκαία εξωτερική εμφάνιση για να ασκούν την εξουσία της ομορφιάς.

Το influencing του princess treatment

Στο διαδίκτυο μια χορεία lifestyle influencers, όπως η Shera Seven, με μανδύα γυναικείας «καπατσοσύνης» (αυτή η άθλια λέξη…) προτρέπουν τις νέες κοπέλες να ζητούν να τους πληρώνουν στα ραντεβού όλους τους λογαριασμούς τους, να τους προσφέρουν πανάκριβα δώρα από επώνυμες πανάκριβες τσάντες ως πολύτιμα χρυσαφικά, να τους περιποιούνται ώστε να ζουν μια ζωή βολεμένη και τρυφηλή, χωρίς οι ίδιες να κάνουν τίποτα. Ει δυνατόν να βρουν έναν πλούσιο γαμπρό που θα τους δίνει τα πάντα έτοιμα στο πιάτο ώστε να μην ξανακουραστούν ποτέ. Οι κοπέλες αυτές, αμερικανίδες influencers αλλά συχνότατα κι ανατολικοευρωπαίες στην καταγωγή, οι οποίες έχουν μια παράδοση «επιβίωσης» μέσα σε άγριες συνθήκες, προβάλλουν με χρυσόσκονη την φενάκη της άκοπης ζωής, του εύκολου χρήματος, της κατεργάρας γυναίκας που «τους άντρες σαν τις χάντρες τους μπεγλέρισε». Συχνά οι influencers αυτές είναι γυναίκες όμορφες, ελκυστικές, που προβάλλουν ένα καλογυαλισμένο τρόπο ζωής ώστε να εξαργυρώσουν το glossy περιεχόμενο σε ακολούθους, διαφημιστικά έσοδα, δικές τους επιχειρήσεις, επηρεάζοντας στο μεταξύ χιλιάδες κοπέλες. Είναι business women, θα έλεγε κανείς. Το πρόβλημα είναι ότι τις πιστεύουν κοπέλες χωρίς κατανόηση της αγοράς.

Πού είναι η παγίδα για τις δεύτερες; Δεν υπάρχουν δωρεάν γεύματα! Ακούγεται πολύ καλό για να είναι αληθινό και πράγματι δεν είναι.

Yπάρχει μια επώδυνη ανταλλαγή: υψηλή φροντίδα για να έχεις ένα κατοικίδιο για επίδειξη!

Οι παροχές αυτές δεν έρχονται δωρεάν, οι κοπέλες πληρώνουν σε είδος.

Κάπως το λέγαμε αυτό παλιότερα. Και δεν διαφέρει ιδιαίτερα ούτε σήμερα. Πρόκειται για μια επικίνδυνη πολιτικά τάση. Το princess treatment μπορεί να προωθήσει μια ανθυγιεινή δυναμική σχέσης, όπου το ένα άτομο εξαρτάται υπερβολικά από το άλλο, απεμπολώντας την ελευθερία της, καθώς όποιος πληρώνει έχει και την εξουσία στη σχέση, ή όπου η εκτέλεση του ρόλου είναι πιο σημαντική από την γνήσια σύνδεση. Ορισμένες ερμηνείες, ειδικά εκείνες που επικεντρώνονται στη σιωπή και την υποταγή ενός συντρόφου δημόσια, είναι ελεγκτικές και δυνητικά επιβλαβείς για τις γυναίκες. Ή μήπως το να σου πληρώσει ένας σύντροφος μια (λίγο πολύ επιβεβλημένη) αυξητική στήθους ή αιδοιπλαστική είναι μια ελεύθερη επιλογή σου;

Επί δεκαετίες η οικονομική ανεξαρτησία, το να έχει μια γυναίκα δικά της λεφτά, υπήρξε το θεμέλιο της φεμινιστικής χειραφέτησης. Η ανεξαρτησία της σε όρους χρήματος της επέτρεψε να αποχωρήσει από κακοποιητικούς γάμους, να προσφέρει εκεί που η ίδια κρίνει καλύτερα, να μπορεί να αρθρώσει ανεξάρτητο λόγο. Εν συντομία να αυτοπραγματωθεί. Χωρίς την ικανότητα, την δυνατότητα, την πραγματικότητα του να μπορείς να επιβιώσεις μόνη σου, δεν είσαι πριγκίπισσα, είσαι φυλακισμένη!

Η βαθύτερη αιτία που το princess treatment μοιάζει ελκυστικό

Στο σήμερα, σε μια εποχή τεράστιας απογοήτευσης με τα τρέχοντα μοτίβα συσχετισμού με το άλλο φύλο, το προβληματικό dating και την ψυχική κούραση από τις αποτυχημένες σχέσεις και τα one night stands, υπάρχουν αρκετές γυναίκες που παρακολουθούν αυτό το περιεχόμενο στενά. Σκέφτονται (χωρίς τον ξενοδόχο) μήπως το να γίνουν trad wives ή, ακόμη πιο ξεκούραστα, princesses, είναι το αντίδοτο σε έναν κόσμο κυνικό και κουρασμένο.

Το να βάζεις όμως κάποιον σε βάθρο και να τον κακομαθαίνεις ΔΕΝ είναι ουσιαστική σχέση, αλλά ένας μη βιώσιμος τεχνητός τρόπος για να τον κρατήσεις κοντά σου, συχνά για να του κάνεις grooming με σκοπό να τον ελέγξεις. Τις περισσότερες φορές, διαρκεί μόνο όσο χρειάζεται και ακολουθείται από gaslighting, δηλαδή να βγάζουν το άλλο άτομο τρελό για οποιαδήποτε αμφιβολία, μόλις η κοπέλα εθιστεί.
Όταν μια τέτοια σχέση διαρκεί, οφείλεται σε ένα εναλλακτικό κίνητρο, όπως το να κρατάς τη γυναίκα ως τρόπαιο σύζυγο/ερωμένη. Σε αυτήν την περίπτωση, υπάρχει μια επώδυνη ανταλλαγή: υψηλή φροντίδα για να έχεις ένα κατοικίδιο για επίδειξη! Όμως οι άνθρωποι ψάχνουν για ειλικρίνεια και μοίρασμα στις σχέσεις τους, επιθυμούν να επιλέγονται για το ποιές και ποιοί είναι, όχι για την οικονομική και κοινωνική συνδιαλλαγή μεταξύ τους. Αν έχουμε κουραστεί να καταβάλουμε προσπάθειες για να ζήσουμε ικανοποιητικά, μήπως πρέπει να το πάρουμε τελείως αλλιώς;

Ακολουθήστε την Α,ΜΠΑ; στο Google News