Μαρία Καρυστιανού: εναντίον του όρου γυναικοκτονία

Με την πλημμυρίδα από γυναικοκτονίες ιδιαίτερα μετά την πανδημία το φεμινιστικό ζητούμενο της νομικής αναγνώρισης του όρου «γυναικοκτονία» έχει κυριαρχήσει στον δημόσιο διάλογο. Η πρόσφατη δήλωση της Μαρίας Καρυστιανού, προέδρου του συλλόγου συγγενών θυμάτων του δυστυχήματος στα Τέμπη κι αρχηγού του πολιτικού κόμματος Ελπίδα για την Δημοκρατία, επομένως ξένισε.

«Ο όρος γυναικοκτονία τονίζει τη διάκριση μεταξύ των γυναικών και των ανδρών» μας είπε και προβληματιστήκαμε. Ιδιαίτερα επειδή βρισκόμαστε σε έναν χώρο ενδυνάμωσης των γυναικών, όπου συζητάμε για την ισότητα των φύλων και την απαλειφή των διακρίσεων. Συμφωνώντας με την άποψη της συμβούλου της κ. Γρατσία, η κ.Καρυστιανού δήλωσε πιο συγκεκριμένα πως «ο όρος “γυναικοκτονία” τοποθετεί τη γυναίκα στις ευάλωτες ομάδες, υπό το χαρακτηριστικό του αδύναμου φύλου. Δεν πιστεύω καθόλου ότι η γυναίκα είναι αδύναμο φύλο, ούτε έχει λάβει τη θέση που της αξίζει στην κοινωνία, κάτι που εύχομαι να συμβεί σύντομα», συμπλήρωσε η κ. Καρυστιανού. Και συνέχισε, «Για εμένα το θέμα δεν είναι η διαφορά στη σωματική δύναμη, είναι γιατί να συμβαίνει αυτό που συμβαίνει. Το θέμα είναι τι θα κάνω από πριν… εάν νομοθετηθεί η γυναικοκτονία, θα είναι σαν να λέω ότι η γυναίκα ανήκει στις ευάλωτες ομάδες»

Ας το πάρουμε από την αρχή. Στο πρόσωπο της κ.Καρυστιανού έχει αντικατοπτριστεί η πάνδημη επιθυμία για δικαιοσύνη, θεσμική συνέπεια, ανθρωπιά. Και φυσικά ο σεβασμός στο πένθος της. Είναι κάπως αναμενόμενο οι δηλώσεις της επομένως, ιδιαίτερα με την νέα πολιτική της ιδιότητα, να μπαίνουν κάτω από το μικροσκόπιο και να δημιουργούν ενδιαφέρον. Και δεν βιαζόμαστε, διαβάζουμε προσεκτικά και κρίνουμε με ψύχραιμο κεφάλι, όμως η δεύτερη δήλωση έρχεται να συμπληρώσει την πρώτη (μπερδεμένη) για τις αμβλώσεις και να μας αφήσει ενεές. Ούτε εμείς θεωρούμε την γυναίκα ευάλωτη κι αδύναμο φύλο. Η πραγματικότητα και τα αμείλικτα νούμερα ωστόσο δείχνουν ότι κάτι δεν πάει καλά. Αυτό δεν πρόκειται να υποχωρήσει με βάση ευχολόγια, ούτε με κουβέντες γύρω γύρω από το ζήτημα.

Η ανάλυση για την ευαλωτότητα είναι επομένως κάπως εκ του περισσού. Υπάρχουν έμφυλες διακρίσεις και πολύ αισθητά μάλιστα στην ζωή που ζούμε, οι γυναικοκτονίες είναι ένα αδιάψευστο στοιχείο. Οι γυναίκες και οι θηλυκότητες δεν είναι το “αδύναμο φύλο” όπως το εννοούμε συνήθως με την βιολογική έννοια, όμως η μειονεκτική μας θέση λόγω της αντιληπτής ταυτότητας φύλου μας παρά τις θεσμικές διαβεβαιώσεις παραμένει.

Η ανάλυση για την ευαλωτότητα είναι επομένως κάπως εκ του περισσού. Υπάρχουν έμφυλες διακρίσεις και πολύ αισθητά μάλιστα στην ζωή που ζούμε.

Η έμφυλη βία έχει ήδη προβλεφθεί στον ποινικό κώδικα:
Άρθρο 82Α – Ποινικός Κώδικας (Νόμος 4619/2019) – Έγκλημα με ρατσιστικά χαρακτηριστικά
«Εάν έχει τελεστεί έγκλημα κατά παθόντος, η επιλογή του οποίου έγινε λόγω των χαρακτηριστικών φυλής, χρώματος, εθνικής ή εθνοτικής καταγωγής, γενεαλογικών καταβολών, θρησκείας, αναπηρίας, γενετήσιου προσανατολισμού, ταυτότητας ή χαρακτηριστικών φύλου, το πλαίσιο ποινής διαμορφώνεται ως εξής:
α) Στην περίπτωση πλημμελήματος, που τιμωρείται με φυλάκιση έως ένα έτος, το ελάχιστο όριο της ποινής αυξάνεται κατά έξι μήνες. Στις λοιπές περιπτώσεις πλημμελημάτων, το ελάχιστο όριο αυτής αυξάνεται κατά ένα έτος.
β) Στην περίπτωση κακουργήματος το ελάχιστο όριο ποινής αυξάνεται κατά δύο έτη.»

Και φυσικά η ανθρωποκτονία από πρόθεση επιφέρει την ποινή των ισοβίων (εκτίσιμα 25 έτη με βάση την ευρωπαϊκή οδηγία). Ωστόσο η απαξία του εγκλήματος της γυναικοκτονίας δεν είναι έτσι απόλυτα σαφής.

Η ανατροφή του έλληνα άντρα με το προνόμιο της «μαγκιάς» και με το νταηλίκι που του επιτρέπει το κοινωνικό συγκείμενο είναι κάτι που θα πάρει γενιές για να εξαλειφθεί. Η εκδήλωση αυτής της βίας γίνεται στις συντρόφους και στις γυναίκες του οικογενειακού τους περιβάλλοντος, όχι οπουδήποτε. Αυτό κάτι δείχνει. Η ορολογία λοιπόν που εστιάζει στο ότι ασκείται εξουσία από τον άντρα πάνω στο γυναικείο σώμα, καθώς το θεωρεί δικό του, κτήμα του, πεδίο βολής του, δημιουργεί απαξία. Το κίνητρό της δηλαδή συνδέεται με το πατριαρχικό πλαίσιο και το κοινωνικά κατασκευασμένο αφήγημα των γυναικών ως κτήματα των αντρών και της οικογενείας τους, καθώς γυναικοκτονία μπορεί να τελέσει κι ο πατριάρχης πατέρας ή ο αδερφός ή ακόμα κι ο γιός. Με τον τρόπο αυτό οι γυναίκες αναδεικνύονται ρητορικά και δομικά σε δευτερεύοντες υπάρξεις που συμπληρώνουν τη ζωή των αντρών και δεν αποτελούν αυτόνομα υποκείμενα που ενεργούν ανεξάρτητα από τους έμφυλους ρόλους. Ταυτόχρονα η σεξουαλικότητά τους υπόκειται σε ελεγκτικές συνθήκες, όπου η εκδήλωσή της κρίνεται ως βρόμικη, ως μιαρή. Τα δημόσια σχόλια κάτω από κάθε γυναικοκτονία το αποδεικνύουν: τι φόραγε, τι έλεγε, πού έβγαινε, αν είχε άλλον υποψήφιο στα σκαριά, αν ήταν πιστη Πηνελόπη ή όχι, αν έκανε χόμπι που ξεφεύγουν από την πεπατημένη κι ενεργοποιούν το σώμα… Η σεξουαλικότητα παρουσιάζεται ως συνθήκη που πρέπει να ελεγχθεί πάση θυσία, κι αν ο λεκτικός τρόπος δεν επαρκεί, ακόμα κι η βία «δικαιολογείται» με βάση αυτό το αφήγημα.

Η ορολογία λοιπόν που εστιάζει στο ότι ασκείται εξουσία από τον άντρα πάνω στο γυναικείο σώμα, καθώς το θεωρεί δικό του, κτήμα του, πεδίο βολής του, δημιουργεί απαξία.

Όπως σχολιάζει κάποιος σχολιαστής στο Reddit, «Κάποιοι μπερδεύουν το έγκλημα (γενικά) με τα πιο ακραία μισογύνικα εγκλήματα, δηλαδή τις γυναικοκτονίες, που δεν θα εκλείψουν αν δεν αποδεχτούμε ότι ζούμε σε μια πατριαρχική κοινωνία που εκπαιδεύει τοξικές αρρενωπότητες που μπορούν να φτάσουν ακόμα και στο φόνο για να “τιμωρήσουν” μια γυναίκα. Στη γυναικοκτονία δεν χάνει κάποιος τον έλεγχο αλλά τη σκοτώνει για να ασκήσει έλεγχο μέχρι θανάτου πάνω στο σώμα της και τη ζωή της γιατί ο θύτης ξέρει πολύ καλά πως μια σεξιστική συνένοχη κοινωνία, ακόμα και την ύστατη στιγμή, θα ψάξει να βρει ελαφρυντικά για την πράξη του. Θα μπορούσε και μια γυναίκα να διαπράξει γυναικοκτονία πχ σκοτώνοντας την κόρη της επειδή “ατίμασε” την οικογένεια της με κάποια σεξουαλική σχέση της (τυχαίο παράδειγμα). Επειδή όμως η πατριαρχία κατασκευάζει τον άντρα ως το κατεξοχήν βίαιο υποκείμενο, είναι συνήθως ο άντρας που έπαιρνε (και ακομα παίρνει) αυτό το ρόλο.» Κι αυτό είναι που πρέπει να κρατήσουμε στο κάτω κάτω της γραφής.

Ακολουθήστε την Α,ΜΠΑ; στο Google News