TΗΣ ΝΙΚΗΣ ΚΟΥΤΟΥΛΟΥΛΗ
«Ας μας αφήσουν ήσυχες όλοι οι άντρες που θορυβήθηκαν μήπως μέσα από φεμινιστικές παρεκτροπές χάσουμε τον πολύτιμο εαυτό μας, την άμωμη γυναικεία “φύση” μας. Και τι σημαίνει στο κάτω κάτω να μιλάει ένας άντρας για τη χαμένη ή την υπάρχουσα γυναικεία φύση; Πού την ξέρει; Εμείς νομίζουμε πως η γυναικεία “φύση” μας είναι ιστορική και κοινωνική κατασκευή». Το ριζοσπαστικό απόσπασμα αποτελεί ένα από τα πολλά κείμενα που δημοσιεύτηκαν στο περιοδικό «Σκούπα» το 1979. Ένα πρωτοπόρο περιοδικό που δημιουργήθηκε από γυναίκες για γυναίκες.
Η Ελλάδα την δεκαετία του 70 έως τις αρχές του 80, λόγω της ένταξής της στην ΕΟΚ βρισκόταν σε μια περίοδο όπου ήταν απαραίτητο να ενσωματώσει στο σύνταγμά της και στους νόμους της την εξισωτική ιδεολογία της Δύσης. Μια ιδεολογία που βασίζεται στην αρχή της ανθρώπινης ισότητας. Πολιτικά κόμματα, οργανώσεις και κινήματα κοινωνικής κριτικής υιοθετούσαν ιδέες της κοινωνικής ισότητας και της ισότητας των φύλων. Ο αέρας ριζοσπαστικοποίησης εκείνης της περιόδου αποτυπώθηκε και στην έκδοση φεμινιστικών εντύπων. Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, εννέα γυναίκες αποφάσισαν να δημιουργήσουν το φεμινιστικό περιοδικό η «Σκούπα». Ένα από τα πρώτα φεμινιστικά περιοδικά της Ελλάδας.
«Tι χρώμα και τι υφή έχει το απελευθερωμένο άτομο; Δεν ξέρεις ακριβώς, υποψιάζεσαι και διαισθάνεσαι κι επιθυμείς», αναρωτιέται μια ανώνυμη συντάκτης του τρίτου τεύχους.
Όλες οι συντάκτριες του περιοδικού μεγάλωσαν στην Αθήνα και είχαν φοιτήσει σε ιδιωτικά ή δημόσια πρότυπα σχολεία, ακολουθώντας έπειτα πανεπιστημιακές σπουδές στις ανθρωπιστικές επιστήμες στην Αθήνα , το Παρίσι και την Φλωρεντία. Η εμπλοκή τους σε πολιτικές οργανώσεις είχε ξεκινήσει από τα νεανικά τους χρόνια. Νεολαία Λαμπράκη, Πατριωτικό Αντιδικτατορικό Μέτωπο, ΚΝΕ, Κίνηση για την Απελευθέρωση των Γυναικών, ήταν μερικές από αυτές. Χωρίς, λοιπόν, να γνωρίζονται όλες μεταξύ τους από πριν, οι γυναίκες προχώρησαν στη συγκρότηση της συγκεκριμένης φεμινιστικής συντακτικής ομάδας.
Κυκλοφόρησαν πέντε συνολικά τεύχη: τρία το 1979, ένα το 1980 και ένα το 1981.Κάθε τεύχος είχε συγκεκριμένη δομή, παρουσιάζοντας στις πρώτες σελίδες τα κείμενα που αφορούσαν στην ιστορία των γυναικών και των γυναικείων κινημάτων. Ακολουθούσε συνήθως ένα αφιέρωμα και ύστερα παρουσιαζόταν τα άρθρα σχολιασμού ανάμικτα με λογοτεχνικά κείμενα. Στις τελευταίες σελίδες δημοσιευόταν υλικό που αποτύπωνε πρόσφατες γυναικείες κινήσεις και κινητοποιήσεις στην Ελλάδα και στο εξωτερικό. Θέματα που είχαν σχέση με την ενδοικογενιακή βία, την άμβλωση, τη γυναικεία σεξουαλικότητα, εμφανίζονται για πρώτη φορά συνοδευμένα από την κριτική ματιά των συντακτριών.
Το πρώτο κιόλας τεύχος, ξεκινά με ένα αφιέρωμα στο θέμα της έκτρωσης λέγοντας πως: «Η παράνομη έκτρωση αποτελεί σημαντικό στοιχείο της ιστορίας των γυναικών και της εξέγερσης τους». Λέξεις όπως η «σεξουαλικότητα» εμφανίζονται για πρώτη φορά, ενώ το αφιέρωμα ακολουθεί ένα άτιτλο ποίημα που κάθε στροφή του άρχιζε με τη φράση «το σώμα μας».
Το δεύτερο τεύχος, επικεντρώνεται στην βία κατά των γυναικών. Παρουσιάζει άρθρο της Jalna Hanmer «Βία και κοινωνικός έλεγχος των γυναικών», μεταφρασμένο από το γαλλικό περιοδικό Questions feminists που αναλύει θεωρητικά τη λειτουργία της βίας κατά των γυναικών σε κοινωνικό επίπεδο. Στο κείμενο «Ο Δρόμος» καταγράφονται περιστατικά βίας και σεξουαλικής παρενόχλησης που μπορεί να δεχθεί μια γυναίκα σε δημόσιο χώρο.
Κυρίαρχο θέμα του τρίτου τεύχους ήταν το ζήτημα όλης της φιλολογίας που έχει δημιουργηθεί στους αιώνες περί γυναικείας φύσης. Αναλύει την υποτίμηση που υφίστανται οι γυναίκες σε αντιδιαστολή προς τους άντρες μέσω της γλώσσας αλλά και της λεξικογραφίας ενώ ταυτόχρονα εξετάζει τα τιμήματα που αναγκάζεται να καταβάλλει μια γυναίκα εάν θέλει να ξεφύγει από το επιβεβλημένο «γυναικείο πρότυπο». Παράλληλα καταρρίπτει τον μύθο πως δεν υπάρχει αλληλεγγύη μεταξύ των γυναικών.
Οι συντάκτριες ενημέρωναν ακόμα και για την κατάσταση των γυναικών στο Ιράν. Με αφορμή τις τότε διαδηλώσεις γυναικών στο Ιράν κατά της επιβολής του τσαντόρ, οι γυναίκες της «Σκούπας» έγραφαν «το αίτημα της επιστροφής στην παράδοση, αποτελεί συχνά την ‘επαναστατική απάντηση’ στις επιρροές του Δυτικού κόσμου, τις ξενόφερτες συνήθειες, την αλλοίωση κάποιων εθνικών χαρακτηριστικών. Έτσι και η επιβολή του τσαντόρ δικαιολογήθηκε ως επαναφορά της παράδοσης που καταπατήθηκε. Όμως το τσαντόρ συμβολίζει την εικόνα που έχει το Ισλάμ για τη γυναίκα. Γυναίκες ομοιόμορφες, μαυροντυμένες, περιορισμένες, σιωπηλές, παρούσες-απούσες».
Τα άρθρα συνεχίζουν σε αυτή τη θεματολογία ενώ ταυτόχρονα ασκείται έντονη κριτική στον τύπο και γενικά στα μέσα ενημέρωσης τα οποία οι συντάκτριες του περιοδικού θεωρούσαν υπεύθυνα για τον «αέρα» αμφισβήτησης που υπήρχε στην Ελλάδα για τις γυναίκες και τις δυνατότητές τους. Στο άρθρο τους «Το ιδεολογικό περιεχόμενο του “γυναικείου” τύπου. Μια πρώτη προσέγγιση», που δημοσιεύθηκε στο πρώτο τεύχος του περιοδικού, η Μ. Μητσού εντοπίζει τους τρόπους με τους οποίους τα ευρείας κυκλοφορίας έντυπα που απευθύνονται σε γυναικείο κοινό, παρά τις μεταξύ τους διαφορές, συμμετέχουν από κοινού «στη διατήρηση και διαμόρφωση μιας ορισμένης ιδεολογίας» για τις γυναίκες.
Η «Σκούπα» βοήθησε τις γυναίκες μέσα από τα κείμενά της να διευρύνουν το πεδίο ορατότητας των δικαιωμάτων τους και να αναζητήσουν την ταυτότητά τους σε ένα κόσμο που άρχιζε να γίνεται πιο απελευθερωτικός για εκείνες, κάνοντας τον φεμινισμό την κοσμοθεωρία τους. «Tι χρώμα και τι υφή έχει το απελευθερωμένο άτομο; Δεν ξέρεις ακριβώς, υποψιάζεσαι και διαισθάνεσαι κι επιθυμείς», αναρωτιέται μια ανώνυμη συντάκτης του τρίτου τεύχους.
Ακολουθήστε την Α,ΜΠΑ; στο Google News
