Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι η Λολίτα είναι ένα κορυφαίας καλλιτεχνικής επιδεξιότητας βιβλίο, γραμμένο από τον αριστοτέχνη Vladimir Nabokov πολλές δεκαετίες πριν, με πρώτη έκδοση το 1955. Κι όμως ανάμεσα στις πανταχού παρούσες αναφορές για Λολίτες, η ποπ εμμονή με την Λολίτα μας ταλαιπωρεί ακόμα. Και δίνει έκφραση κι απόχρωση σε μια αρρωστημένη τάση μέρους της κοινωνίας να κανονικοποιεί την εφηβοφιλία ή και την παιδοφιλία ακόμη. Επειδή, ας μην ξεχνάμε, στο μυθιστόρημα η ηρωΐδα Dolores Haze είναι μόλις 12 χρονών όταν ο πρωταγωνιστής της πλοκής πρωτοεμπλέκεται στην ψυχοδυναμική σχέση που θα τον ταλανίσει (κι εμάς μαζί…) για το υπόλοιπο της αφήγησης. Δεν είναι λίγοι όσοι ουδέποτε διάβασαν το βιβλίο απομακρυσμένοι λόγω της θεματικής. Λες και πρέπει να πιάνουμε μόνο βιβλία της ηθικοπλαστικής αγωγής, μη τυχόν μας μπουν ιδέες. Όμως η Λολίτα εδώ και δεκαετίες έχει ξεφύγει από τον εκδοτικό κόσμο κι επηρεάζει την καθημερινότητα. Κι εκεί θέλω να εστιάσω.
Όμως η Λολίτα εδώ και δεκαετίες έχει ξεφύγει από τον εκδοτικό κόσμο κι επηρεάζει την καθημερινότητα. Κι εκεί θέλω να εστιάσω.
Τι είναι αυτό που μας κάνει να συνεχίζουμε να αναλύουμε τη Λολίτα τόσα χρόνια μετά; Και τι αυτό που έχει επηρεάσει τόσο την μόδα, την ποπ κουλτούρα, την εικονογράφηση των περιοδικών κι εταιρειών, τις τόσες κινηματογραφικές και τηλεοπτικές διασκευές, ώστε να βλέπουμε Λολίτες παντού κι η απλή αναφορά του ονόματος να ισοδυναμεί με ξεκάθαρο σημείο ερωτικής εμμονής και σύνδεσης στο υποσυνείδητο τόσων ανθρώπων; Είμαστε όλοι εν δυνάμει παιδόφιλοι;
Συνεχίζουμε να αναλύουμε τη Λολίτα επειδή η κοινωνία συνεχίζει να πέφτει στην παγίδα του αφηγητή, του αναξιόπιστου αφηγητή Humbert που ο Nabokov τον δημιουργεί ως καθηγητή λογοτεχνίας ώστε η αφήγηση να είναι ένα μνημείο αγγλικής γλώσσας και διηγηματικής δομής, με τα χρονικά μπρος-πίσω και την αφήγηση σε εξομολογητικό πρώτο ενικό. Ο πολιτισμικός μύθος του «προκλητικού νεαρού κοριτσιού» του νυμφιδίου όπως το ονοματίζει ο Humbert (nymphet στο πρωτότυπο) υπάρχει επειδή δεκαετίες μέσων ενημέρωσης έχουν ακολουθήσει το παράδειγμα του Humbert. Bλέποντας την Dolores Haze μέσα από την χειριστική, εμμονική του οπτική, αντί να την βλέπουν ως θύμα κακοποίησης, που πράγματι είναι, την βλέπουν ως ένα υποκείμενο πρόκλησης.
Συνεχίζουμε να αναλύουμε τη Λολίτα επειδή η κοινωνία συνεχίζει να πέφτει στην παγίδα του αναξιόπιστου αφηγητή, του Humbert.
Η φεμινιστική ιστοσελίδα πολιτιστικών δοκιμίων Fragmentary Girl στο Substack που υπογράφεται από την Bella Blue Bloss έχει αναλύσει διεξοδικά σε επίπεδο διατριβής το φαινόμενο της ποπ επιρροής της συγκεκριμένης θεματικής, αναφερόμενη και στην πρόσφατη έκθεση των φωτογραφιών της Kate Moss από όταν ήταν 15 ετών από την Corinne Day.
Το στυλ φωτογραφίας της Day αντανακλούσε τον τρόπο με τον οποίο ανέπτυξε την πρακτική της, τραβώντας αυθόρμητες φωτογραφίες του συντρόφου της και των φίλων της «να ξαπλώνουν βαριεστημένοι και ατημέλητοι». Ένα ανεπίσημο στυλ, που αποτύπωνε τη φύση των φωτογραφιζόμενων. Αυτό το στυλ έγινε χαρακτηριστικό της δεκαετίας του ’90, με έμφαση στην νεανική κουλτούρα ειδικότερα (ας δούμε τις φωτογραφήσεις για το CK One), απορρίπτοντας την κομψή και πολυτελή εμφάνιση που πουλούσαν περιοδικά όπως η Vogue. Η «υποκουλτούρα» που προέκυψε από αυτό το στυλ φωτογραφίας που ονομάζεται «heroin chic», ευθυγραμμιζόταν με την προώθηση της ανορεξίας, της κατάχρησης ηρωίνης και γενικά της κακής υγείας. Προσωπικότητες όπως η Kate Moss και ο χαρακτήρας του Ewan McGregor από το Trainspotting έγιναν αρχέτυπα του κινήματος, ήταν όμως κυρίως η μόδα που καταπιανόταν με εικόνες ανηλικότητας και διεφθαρμένης αθωότητας. Eικόνες από τον Mario Sorrenti, ο οποίος συνεργαζόταν με τον agent provocateur από τα 1980s Calvin Klein, στοιχειώνουν το συλλογικό ασυνείδητο ακόμα και σήμερα.
Ο λόγος αυτός επιβιώνει και παραμένει εξαιρετικά επίκαιρος σε όλη τη σύγχρονη τέχνη, την αισθητική του διαδικτύου και την ανάλυση των μέσων ενημέρωσης. Σύμφωνα με τη μελέτη της Morna Laing για τη γυναίκα-παιδί στη φωτογραφία μόδας, αυτές οι εικόνες περιελάμβαναν σύμβολα και χαρακτηριστικά όπως «γλυκά και παιχνίδια· ευαλωτότητα· παιδικές συμπεριφορές, όπως ξεσπάσματα θυμού, παιχνίδι ή καβγάς με παιχνίδια, φροϋδική «πολύμορφη» σεξουαλικότητα· διακειμενικές αναφορές σε παραμύθια ή την Λολίτα· εκδοχές του «superwaif» ή της «Kinderwhore»· και ασάφεια ως προς την ηλικία». [Morna Laing, Picturing the Woman Child, 2021]
Δεν είναι πάρα πολλά χρόνια πριν που η mainstream διαφήμιση στα έντυπα του αρώματος Oh Lola! (μια όχι και τόσο κρυμμένη αναφορά στην μυθική ηρωΐδα) ενσαρκώθηκε από την τότε ανήλικη ηθοποιό Dakota Fanning. Ήταν το 2011. Φωτογραφημένη από τον φωτογράφο Juergen Teller, η έντυπη διαφήμιση παρουσίαζε την 17χρονη Dakota Fanning να φοράει ένα απαλό ροζ φόρεμα με πουά, μέχρι τους μηρούς, και να κρατάει ένα oversized μπουκάλι αρώματος Oh, Lola!, ακουμπισμένο σε όρθια θέση ανάμεσα στους μηρούς της. Ο ίδιος ο Marc Jacobs δήλωνε τότε δημόσια σε συνεντεύξεις ότι οραματιζόταν τη Fanning ως μια «σύγχρονη Λολίτα, σαγηνευτική αλλά και γλυκιά» για την καμπάνια του αρώματος.
Η Advertising Standards Authority του Ηνωμένου Βασιλείου έλαβε καταγγελίες και έκρινε ότι η Fanning φαινόταν νεότερη των 16 ετών (επίσημη ηλικία συναίνεσης) και ότι η τοποθέτηση του μπουκαλιού έστρεφε την προσοχή στη σεξουαλικότητά της, καθιστώντας τη διαφήμιση ανεύθυνη και πιθανή να προκαλέσει σοβαρή προσβολή στα θύματα αποπλάνησης ανηλίκων. Η Coty UK (ο διανομέας του αρώματος του Jacobs στο Ηνωμένο Βασίλειο) υπερασπίστηκε την εικόνα, υποστηρίζοντας ότι ήταν «προκλητική αλλά όχι άσεμνη» και δεν εμφάνιζε κανένα απόκρυφο σημείο του σώματος, εντούτοις η απόφαση της ASA ανάγκασε την απόσυρση της καμπάνιας στο Ηνωμένο Βασίλειο. Τα χρόνια πέρασαν, το κράξιμο σταμάτησε κι ο Marc Jacobs κατά την διάρκεια του κινήματος Black Lives Matter υπερασπίστηκε τους διαδηλωτές που βανδάλισαν ένα κατάστημά του λέγοντας ότι δεν πειράζει, το κίνημα είναι σημαντικό. Που ήταν, βέβαια, αλλά ας έκανε και διαφορετικά, δεν τον «έπαιρνε». Και ταυτόχρονα η ασφαλιστική κάλυψη δημιουργούσε μια ανέξοδη «ευαισθησία» που χρόνια πριν φαίνεται να εξέλιπε.
Φυσικά η αναγωγή στο 2011 είναι τουλάχιστον ελλιπής. Ανάμεσα σε δεκάδες άλλες μαζικές εικόνες, δεν θα έπρεπε να παραλείψουμε να καταθέσουμε την εμβληματικά προβληματική διαφήμιση του προϊόντος Love Baby Soft με την εξώφθαλμη εργαλειοποίηση των κωδικών «Λολίτα» σε ένα μήνυμα που μοιάζει τουλάχιστον εγκληματικό. Στα νήματα αφιερωμένα σε παραφερνάλια της ποπ συλλογικής μνήμης στο Reddit κάποιος εύστοχα αναφέρει πως η εικόνα θα έπρεπε να φέρει το σλόγκαν «με κάποιο τρόπο η διαφημιστική μας παραμένει εκτός φυλακής»…
Η εικόνα θα έπρεπε να φέρει το σλόγκαν «με κάποιο τρόπο η διαφημιστική μας παραμένει εκτός φυλακής»…
Η σύγχρονη φωτογραφία μόδας και οι ποπ τάσεις χρησιμοποιούν συνεχώς ως όπλο την αισθητική της αθώας κοριτσίστικης φύσης σε συνδυασμό με την ενήλικη σεξουαλικότητα.
Η αντιπαράθεση της αγνότητας με την σεξουαλικότητα δημιουργεί ένα εκρηκτικό παράδοξο.
Η οπτική κουλτούρα χρησιμοποιεί συχνά παιδαριώδεις οπτικούς δείκτες – όπως τα κολιέ με μαργαρίτες που αναλύθηκαν από το Fragmentary Girl – για να προβάλει την αύρα της αγνής, ανέγγιχτης αθωότητας, ενώ ταυτόχρονα πλαισιώνει το μοντέλο ως σεξουαλικό αντικείμενο. Οι ανατρεπτικές μάρκες ρούχων εμπορευματοποιούν την αισθητική του “νυμφιδίου”, πουλώντας μια εξαιρετικά χύδην εκδοχή ευαλωτότητας που στοχεύει στις νεαρές γυναίκες, ενώ παράλληλα προσελκύει το αρπακτικό ανδρικό βλέμμα.
To ακόμη πιο παράδοξο είναι πως ορδές νεαρών γυναικών (κι εφήβων) παθιάζονται με τις εικόνες της Λολίτας της ποπ κουλτούρας.
To ακόμη πιο παράδοξο είναι πως ορδές νεαρών γυναικών (κι εφήβων) παθιάζονται με τις εικόνες της Λολίτας της ποπ κουλτούρας. Η εικονοποιία του βιβλίου έχει αποσυνδεθεί πλήρως από το φρικτό αφηγηματικό του πλαίσιο χάρη στην αλγοριθμική αισθητική του τώρα. Πλατφόρμες όπως το TikTok και το Pinterest έχουν ανασυσκευάσει τα κοινωνιολογικά στοιχεία της Λολίτα σε οπτικές υποκουλτούρες: γυαλιά ηλίου σε σχήμα καρδιάς (από την αρχική αφίσα προώθησης της ταινίας του Κιούμπρικ), λεπτεπίλεπτες δαντέλες και πουά και ροζ lip gloss. Οι νεαρές γυναίκες στο διαδίκτυο συμμετέχουν συχνά σε μια διελκυστίνδα αυτοεκμετάλλευσης. Κάποιες εξ αυτών ρομαντικοποιούν την τοξική αισθητική, ενώ άλλες τη χρησιμοποιούν ως ένα εργαλείο αυτοαναγνώρισης. Για να ανακτήσουν agency και να διαχειριστούν τα ίδια τα άγχη της πλοήγησης τους σε έναν κόσμο που τις υπερσεξουαλικοποιεί νωρίς, εξερευνούν το πώς όλο αυτό κωδικοποιείται μέσα από ποπ κώδικες σε μια φρούδα ελπίδα να προστατευτούν. Πόσο κρίμα που αυτό προσφέρει μια κλειδαρότρυπα για μια συγκεκριμένη αντρική ματιά.
Τελικά, η Λολίτα παραμένει ένα ακλόνητο σημείο αναφοράς επειδή θίγει άμεσα ένα από τα τελευταία ταμπού στη σύγχρονη κοινωνία: την εργαλειοποίηση της δυναμικής της ηλικιακής εξουσίας του μεγαλύτερου πάνω στον νεότερο και ιδιαίτερα την κλεμμένη αυτονομία των νεαρών κοριτσιών.
Ακολουθήστε την Α,ΜΠΑ; στο Google News
Πάρα πολλοί άντρες είναι παιδόφιλοι. Και φαίνεται και στον δρόμο πως κοιτάζουν έφηβες ειδικά τώρα το καλοκαίρι.
ΣΙΧΑΜΑΤΑ. Και όταν τους την πεις λένε πως δεν φταίνε αυτοί !
– μα η άλλη είναι τούμπανο! Φαίνεται 20 plus ! Κλπ κλπ παπαριες 🤮🤮
Καθαρή μετατόπιση ευθύνης στο εφηβάκι,στο παιδάκι, στο κοριτσάκι αλλά ποτέ στον ενήλικο άνδρα.
Σε όποιο αρωματικό και πολύχρωμο χαρτί τυλίξεις την παιδοφιλία και την εφηβοφιλία, έγκλημα παραμένουν.
Και αν μεγάλο ποσοστό φρικάρει στην ιδέα του 12χρονου, πόσοι ενήλικες Έλληνες άνδρες δεν έχουν κανένα πρόβλημα να “έχουν” φιλεναδιτσες κορίτσια 15-16 χρονών;
1. Ξεχάσαμε τις Λολίτες της Ιαπωνικής κουλτούρας.
2. Πόσοι εμετικοί γεροντολιγούρηδες δεν πάνε στα μέρη που συχνάζουν τα εφηβάκια απλά για οφθαλμόλουτρο; και μετά φταίνε τα κοριτσάκια που φοράνε κοντές φούστες και σορτσάκια μέσα στο καλοκάιρι…
Για το #1 έχω βάλει λινκ προς το τέλος. 😉
Απολογίες τότε! Δεν το άνοιξα! 😅
Σε μια απ’ τις πρώτες μου δουλειές, θυμάμαι τον εργοδότη μου να μου λέει οτι όταν έρχοντε τα 14-16χρονα να βάλουν εμβόλιο ερεθίζεται. Μάλλον επειδή έχασκα με έκπληξη πρόσθεσε οτι μοιάζουν με 20χρονα. Δεν το ξεχνάω ποτέ μα ποτέ στη ζωή μου. Ήταν από τα πρώτα ανώμαλα πράγματα που άκουσα από έναν |ευυπόλυπτο εργοδότη|. Κάθε φορά που έρχεται στην μνήμη μου, με διαπερνάει το ίδιο κύμα αηδίας. Ήταν και η αφορμή να αρχίσω να ψάχνω για δουλειά στο εξωτερικό. Αυτός ακόμη δουλεύει. Σκέφτομαι καμιά φορά αν θα μπορούσα να κάνω κάτι περισσότερο. Αλλά δεν μπορούσα. Απλά ενημέρωσα όλους τους γνωστούς… Διαβάστε περισσότερα »
Λεπτομέρεια ασήμαντη, για την Dakota πρόκειται, όχι για την Elle , νομίζω.
Πω πω, έχεις δίκιο. Έγραφα από μνήμης και δεν τσέκαρα καν. Το διορθώνω άμεσα, σ’ευχαριστώ. 👍🏻