Για το body shaming στην Ηλιάνα Παπαγεωργίου του Love Island

Καθόλου πρωτότυπο το body shaming, ήτοι η σωματοκριτική και διαπόμπευση ανθρώπων στα ελληνικά media και γενικότερα στην κοινωνία μας. Συμβαίνει παντού. Η Ηλιάνα Παπαγεωργίου ήταν απλώς η πιο πρόσφατη περίπτωση, με την παρουσιάστρια του Love Island να λαμβάνει μετά την πρεμιέρα του παιχνιδιού στις 29 Σεπτεμβρίου βιτριολικό σχολιασμό από χρήστες των κοινωνικών δικτύων επειδή “είναι πολύ αδύνατη”. Δεν το είπαν έτσι, το είπαν πολύ πιο σκληρά και περίεργα.

Έχουμε συνηθίσει να ταυτίζουμε το body positivity με την πληθώρα κιλών, με τις στρουμπουλές κοπέλες που έχουν το αναφαίρετο δικαίωμα να μην έχουν κριτή και δαμόκλειο σπάθη πάνω από το κεφάλι τους την κοινωνική αποδοχή της αστυνομίας της μεζούρας. Έχουμε αποφασίσει, και ορθώς, ότι δεν θα όφειλαν να ακούν συμβουλές, νουθεσίες και ξεκάθαρα αγενείς συμπεριφορές από αγνώστους που (δήθεν) νοιάζονται για την…υγεία τους. Όμως ξεχνάμε ότι και τα λιγοστά κιλά, αν και σπανιότερα, επισύρουν και αυτά πολύ περίεργα κι αμφιλεγόμενα σχόλια, τα οποία κυμαίνονται από την κατηγορία της ματαιοδοξίας και της ψυχαναγκαστικής εμμονής της ανορεξίας ως εικασίες για ψυχολογικά προβλήματα και κατανάλωση ναρκωτικών!

Ίσως υπάρχει μια παρανόηση που δρα ως θρυαλλίδα στο body policing, αυτή την αστυνόμευση σώματος.

Η λέξη “μοντέλο” όπως έχει χρησιμοποιηθεί στα ελληνικά ήδη από τη δεκαετία του ’90, όταν μεσουράνησαν τα glossies, περιοδικά lifestyle που προέβαλαν κατά κόρον τις λεγόμενες “μοντέλες” σε εξώφυλλα και “σαλόνια” τους μέσα στο τεύχος ως φετιχοποιημένα αντικείμενα της αντρικής ματιάς, αποτελεί μια στρέβλωση. Αν κανονικά ο όρος μοντέλο/model αποτέλεσε απλώς την μεταγραφή του γαλλικού mannequin (το παλιότερο δικό μας μανεκέν), την ψεύτικη κούκλα βιτρίνας πάνω στην οποία προβάλλονται τα ρούχα, ενείχε τον κίνδυνο -σε μια ταχέως αμερικανοποιημένη κοινωνία σαν την δική μας στα 90s- να παρερμηνευθεί ως role model, ήτοι πρότυπο. Όπερ κι εγένετο.

Η παρανόηση είναι πανίσχυρη. Αν το μοντέλο αποτελεί επομένως πρότυπο για την κοινωνία, κι έτσι κάπως φαίνεται ότι το αντιλαμβάνονται οι περισσότεροι, τότε προβάλλουμε πάνω στα μοντέλα το πώς εμείς αντιλαμβανόμαστε την ωραιότητα, δηλαδή τον χωροχρονικό συντονισμό με το περιβάλλον (ωραίο με ετυμολόγηση από το “ώρα”, στην ώρα του δηλαδή). Όμως η δουλειά των μοντέλων-μανεκέν δεν είναι να αποτελούν κτήματα ες αεί σαν γραπτό του Θουκυδίδη, ούτε καν αέναα πρότυπα ομορφιάς σαν το προφίλ της Νεφερτίτης. Αντανακλούν ένα εμπορικό ζητούμενο, να προβάλλουν τα προϊόντα στους καταναλωτές. Κι εκεί είναι που έρχεται και κουμπώνει το diverse, που τόσο συζητήθηκε εξ αφορμής άλλου τηλεριάλιτυ, του GNTM και της Σοφίας Χατζηπαντελή. Όσο με προσβάλλει να μου διαφημίζει μια αντιρυτιδική κρέμα μια κοπέλα 16 ετών, η οποία ρυτίδες δεν βλέπει παρά μόνον στον ύπνο της, αξιώνοντας με την εικόνα-πρότυπο από εμένα το αδύνατον, έτσι και τα σώματα διαφόρων μεγεθών χρήζουν εκπροσώπησης σε ένα κόσμο ποικιλομορφίας όπου καταναλώνονται ρούχα.

Είναι απλή καπιταλιστική λογική: απευθύνεσαι κάθε φορά στο κοινό σου.

Τα μοντέλα πασαρέλας υπήρξαν πάντοτε πολύ αδύνατα, αν αναλογιστούμε πόσα κιλά ήταν πχ. η Dovima όταν φωτογραφιζόταν το 1955 με το New Look του Dior. Kυριολεκτικά κρεμάστες πάνω στις οποίες θα κρεμαστούν ρούχα δειγματισμού, ώστε να τα δουν οι μεγάλοι προμηθευτές καταστημάτων ανά τον κόσμο κι οι μεγαλοπελάτες τους και να ψωνίσουν για τις μπουτίκ τους. Η αναγκαιότητα για κάτι τέτοιο είναι πολύ προφανής και συγγνωστή σε όσους έχουν έστω κι ελάχιστα ασχοληθεί με το ρούχο και δεν έχει καμμία σχέση με το οποιοδήποτε αισθητικό πρότυπο. Τα ρούχα πασαρέλας δεν θα φορεθούν, είναι φτιαγμένα για να πεταχτούν. Η χρήση τους είναι μόνο για λίγες στιγμές που θα περπατηθούν στην πασαρέλα και θα φωτογραφηθούν, είναι παντελώς εφήμερα. Ας είναι λοιπόν φτιαγμένα από τα λιγότερα δυνατά τόπια υφάσματος. Τόσο απλά.

Η Παπαγεωργίου υπακούει σε αυτή την διαχρονική προϋπόθεση λεπτότητας των μοντέλων. Δεν κάνει κάτι λάθος. Δεν είναι άρρωστη ή εμμονική.

Η προϋπόθεση επομένως της πλειοψηφικής εκπροσώπησης -καθώς υπάρχουν κι οι απαραίτητες εξαιρέσεις, που και θέση έχουν κι αναγκαιότητα- είναι για μοντέλα αδύνατα, ολιγόσαρκα, ελλιποβαρή. Η Παπαγεωργίου υπακούει σε αυτή την διαχρονική προϋπόθεση λεπτότητας των μοντέλων. Δεν κάνει κάτι λάθος. Δεν είναι άρρωστη ή εμμονική.

Η Έλενα Χριστοπούλου σχολίασε εις υπεράσπισή της Ηλιάνας σε εκπομπή σχετικά, «Γράφτηκαν πολλά, περίεργα και δυσνόητα. Το συζήτησα λίγο χθες με την Ηλιάνα, έτρωγε ένα burger εκείνη τη στιγμή και γελούσε. Δεν γελάω εγώ όμως. Αυτό το body shaming που λέμε, ένα κορίτσι που μπορεί να έχει λιγότερα κιλά απ’ όσο έχουμε συνηθίσει να το βλέπουμε δημιούργησε αυτά τα σχόλια. Μιλάμε για ένα κορίτσι που είναι μοντέλο, ήταν έτσι πάντα. Έτσι ζούσε στην Νέα Υόρκη, έτσι περπατούσε στις πασαρέλες, έτσι ξεκίνησε το GNTM. Μετά πήρε κάποια κιλά για κάποιους δικούς της λόγους. Δεν ήταν καλά ψυχολογικά. Τότε έλεγαν ότι είναι έγκυος. Είναι ωραίο να κοιτάξουμε τους εαυτούς μας στον καθρέφτη και να πούμε εγώ ποιος είμαι που κρίνω την εμφάνιση και τα κιλά ενός ανθρώπου; Αρνούμαι την κακή συμπεριφορά και το body shaming/bullying στον κόσμο, όποιος είναι και αυτός. Τώρα είναι υγιέστατη, είναι στα κιλά της και είναι μια χαρά».

Το θέμα όμως δεν είναι ακόμη και τότε να βγούμε και να πούμε “είναι μια χαρά”. Ούτε να το διανθίσουμε με το ότι τρώει ένα burger. (Δηλαδή εγώ που όταν τρώω burger βάζω πόντους ν’ ανησυχήσω;) Γιατί δεν μας αφορά ούτε το αν κάποι@ είναι “μια χαρά”, ούτε αν τρώει ή όχι, και τι τρώει. Μας αφορά μόνον στο μέτρο που μπορούμε να απλώσουμε χέρι και να βοηθήσουμε στοχευμένα, αν κι εφόσον υπάρχει όντως θέμα. Κι αυτό αφορά στους ανθρώπους που είναι κοντά, είτε από άποψης φυσικής απόστασης, είτε από άποψης καταλληλότητας -το ιατρικό προσωπικό, οι φροντιστές. Όταν κάποιος σχολιάζει στα κοινωνικά δίκτυα, ασφαλώς δεν πληροί ούτε την μία, ούτε την άλλη προϋπόθεση, επομένως ποιά η στοχοθέτησή του; Ποιά η σκοπιμότητα του κακεντρεχούς σχολίου του σε δημόσια προβολή που θα διαβαστεί και από το πρόσωπο που διαπομπεύεται;

Η ανθρωποφαγία στα κοινωνικά δίκτυα δείχνει άκομψη, ανούσια κι αυτοαναφορική. Κι ίσως αυτό το τελευταίο είναι στην ρίζα του ζητήματος: η αυτοαναφορικότητα.

Το δικαίωμα της ελεύθερης έκφρασης είναι δεδομένο σε μια αστική δημοκρατία, το κρινόμενο όμως πρόσωπο δεν είναι ούτε εκλεγμένο θεσμικό πρόσωπο, ούτε πληρώνεται από την τσέπη του σχολιαστή. Στην συγκεκριμένη περίπτωση πρόκειται για παρουσιάστρια ιδιωτικού καναλιού, κι όχι της κρατικής ΕΡΤ, που ανάλογα με το κοινό που θα μαζέψει στην τηλεθέαση θα ανανεώσει ή όχι τα συμβόλαιά της. Όταν κάτι δεν μας αρέσει, επομένως, κι εφόσον εμπίπτει στον τομέα της ελεύθερης έκφρασης, γράφουμε απευθείας στο αρμόδιο φορέα εκφράζοντας την όποια αντίρρησή μας ή ψηφίζουμε με το τηλεκοντρόλ μας, κλείνοντας το πρόγραμμα ή επιλέγοντας κάτι άλλο. Η ανθρωποφαγία στα κοινωνικά δίκτυα δείχνει άκομψη, ανούσια κι αυτοαναφορική. Κι ίσως αυτό το τελευταίο είναι στην ρίζα του ζητήματος: η αυτοαναφορικότητα.

Ακολουθήστε την Α,ΜΠΑ; στο Google News