Trans ταυτότητα: η σημασία της μυρωδιάς

Ως διευθύντρια της ελληνικής Fragrantica αλλά και αρθρογράφος για την οσμή, το άρωμα και την ιστορία του επί δεκαετίες, είμαι πεπεισμένη ότι η μυρωδιά αποτελεί αόρατο σημείο ταυτότητας. Εντυπωσιάστηκα όμως πραγματικά διαβάζοντας πρόσφατα την βιωματική ιστορία μιας τρανς γυναίκας, της Eva Echo στο Refinery 29, που αναλύει ακριβώς αυτό. Με δικά της λόγια λοιπόν, ακολουθεί η μαρτυρία της.
__________________

“Τι κρύβεται μέσα σε ένα όνομα; Αυτό που αποκαλούμε τριαντάφυλλο με οποιοδήποτε άλλο όνομα θα μύριζε εξίσου γλυκά.”
Όταν αποκάλυψα ότι είμαι τρανς το 2017, αυτή η γνωστή ατάκα του Σαίξπηρ είχε πολύ νόημα καθώς επέλεξα το όνομά μου. Παρά το γεγονός ότι τόσοι πολλοί παραβλέπουν τα ονόματά μας, αυτά αποτελούν σημαντικό μέρος της ταυτότητάς μας, και ως τρανς γυναίκα, το να ακούω τους ανθρώπους να χρησιμοποιούν το δικό μου – σαν εξωτερική αποδοχή του αυθεντικού εαυτού μου – ήταν απίστευτα επιβεβαιωτικό. Αλλά εκ των υστέρων, μου διέφυγε κάτι σημαντικό σε αυτό το απόφθεγμα: η αίσθηση της όσφρησης.

Βλέπετε, τα αρώματα που επιλέγουμε είναι εξίσου αναπόσπαστα στοιχεία της ταυτότητάς μας με τα παρατσούκλια μας. Πατσουλί, υλάνγκ-υλάνγκ, κέδρος και τόσα άλλα ονόματα που ανήκουν σε νότες διαφορετικού τύπου από αυτές που αναγνώριζα ως μουσικός, τώρα μου έκαναν εντύπωση καθώς έβρισκα τρόπους να εκφραστώ.

Πριν το αποκαλύψω, τα αρώματα που αγόραζα ήταν όσο το δυνατόν πιο ουδέτερα ως προς το φύλο. Ήταν ο τρόπος μου να αποφύγω την αρρενωπότητα και να μπορέσω κρυφά να αγκαλιάσω αυτό που πραγματικά ήμουν. Αφού το έκανα, ξεκλειδώθηκε ένας εντελώς διαφορετικός κόσμος και γρήγορα συνειδητοποίησα ότι η αλλαγή του αρώματός μου ήταν εξίσου συναρπαστική, για να μην αναφέρω καθαρτική, με την ανανέωση της γκαρνταρόμπας μου.

Όπως αποδείχθηκε, δεν ήμουν η μόνη που ένιωθε την ανάγκη να εξισορροπήσει το κόστος με μια υπάρχουσα σχέση. Η δημοσιογράφος Sophie Layton, 23 ετών, μου λέει: «Το πρώτο μου άρωμα ήταν ένα σπρέι σώματος. Νομίζω ότι ήταν το Wild Berries. Είχα αποφασίσει ότι ήθελα να ξεκινήσω με αυτή τη μάρκα επειδή ήταν ένα που χρησιμοποιούσε η καλύτερή μου φίλη (και ουσιαστικά η μεγάλη μου αδερφή) και έπαιξε τόσο σημαντικό ρόλο στη μετάβασή μου, ειδικά στις πρώτες μέρες». Ήταν μια καλή ισορροπία διασκέδασης κι όχι υπερβολικής αξίας, λέει η Layton.

Αφού έκανε coming out, η Summer Healey, 37 ετών, δεχόταν τακτικά οποιεσδήποτε προσφορές για δείγματα αρωμάτων για να ανακαλύψει και να πειραματιστεί με νότες που της άρεσαν, πριν καταλήξει στο Prada Paradoxe Eau de Parfum – ένα μεθυστικό μπουκέτο από νερολί, γιασεμί και άνθη πορτοκαλιάς. «Θυμάμαι την Prada να είναι μια μάρκα με την οποία πάντα αντηχούσα οπτικά, αλλά μυρίζοντας εκείνο το πρώτο δείγμα Paradoxe, με γοήτευσαν οι απαλοί λουλουδάτοι τόνοι που ένιωθα σαν σπίτι μου», θυμάται. Η Healey συνεχίζει: «Η πρώιμη μετάβαση — ακόμη και πριν αποκαλυφθώ κοινωνικά — με έκανε κι ένιωθα σαν να φορούσα πανοπλία και το να το μυρίζω στους καρπούς μου με έκανε να νιώθω μεγαλύτερη αυτοπεποίθηση».
Σε μια κοινωνία που μας δαιμονοποιεί περισσότερο από όσο προσπαθεί να μας καταλάβει, η αυτοπεποίθηση είναι το παν όταν κάνουμε αυτά τα βήματα έξω. Άλλωστε, πηγαίνουμε στη δουλειά, συναντάμε φίλους και βγάζουμε βόλτα τα σκυλιά μας όπως όλοι οι άλλοι, αλλά με μια επιπλέον προσοχή. Ακόμα και ως κάποια που έχει κάνει coming out εδώ κι εννέα χρόνια, πάντα κοιτάζω πίσω από τον ώμο μου όταν είμαι έξω σε δημόσιο χώρο, πάντα έτοιμη για κακοποίηση — ή να τρέξω. Δεν αποτελεί έκπληξη το γεγονός ότι ο τρόπος που εκφραζόμαστε επηρεάζεται επίσης από την ανάγκη για ασφάλεια. Για μένα, είναι ο τρόπος που παρουσιάζομαι και ο τρόπος που μυρίζω, ελπίζοντας ότι αν ένας περαστικός πιάσει τη μυρωδιά του αρώματός μου, δεν σταματά να αναρωτιέται ποιος μόλις πέρασε. Φαίνεται ότι η Layton συμφωνεί: «Το να σε βλέπουν να βάζεις σπρέι σώματος σίγουρα βοηθάει [με] την αντίληψη των άλλων», μου λέει.

Στο ταξίδι μου στην αυτοέκφραση, δεν έμαθα πολλά μόνο για την τρανς φύση μου. Ως κάποια που έχει διαγνωστεί με αυτισμό και διαταραχή ελλειμματικής προσοχής/υπερκινητικότητας (AuDHD), ανακάλυψα ότι η αίσθηση της όσφρησης ήταν ένας ακούσιος συνοδηγός στην τρανς φύση μου και την αυτοέκφρασή μου από την αρχή. Μια μυρωδιά είναι είτε απαίσια και προσβλητική, είτε είναι εκπληκτική και διεγείρει τον εγκέφαλό μου. Δεν υπάρχει ενδιάμεσο, μόνο πλήρης ένταση. Το αποτέλεσμα είναι η επιμέλεια μιας προσεκτικής ισορροπίας εκφραστικών αρωμάτων που θα με βοηθήσουν επίσης να γειώσω και να ρυθμίσω τη διάθεση και τα συναισθήματά μου.

Δεν μπορώ να αγνοήσω πόσο έντονα μπορούν να είναι τα αρώματα με βάση το φύλο. Μας λένε πρακτικά τι μπορούμε ή τι δεν μπορούμε να αγοράσουμε, και όλα εξαρτώνται από τη γλώσσα που χρησιμοποιούν οι μάρκες για να τα προωθήσουν.

Τα τελευταία μου αρώματα είναι το Versace Dylan Purple Eau de Parfum (σκεφτείτε ζουμερό αχλάδι, αφρώδες περγαμόντο και Iso E Super – ένα συνθετικό μόριο που μυρίζει διαφορετικά σε όλους) και το  YSL Black Opium Eau de ParfumYSL Black Opium Eau de Parfum (με γλυκιά βανίλια, πικρό καφέ και αέρινο άνθος πορτοκαλιάς). Και τα δύο είναι γλυκά και χαρούμενα, αλλά με πιο ξεχωριστές, γεμάτες αυτοπεποίθηση νότες και πιο άμεση παρουσία. Από το πρώτο μου άρωμα Katy Perry, πολλά έχουν αλλάξει. Έχω μεγαλώσει και αυτά τα αρώματα είναι ο τελευταίος σελιδοδείκτης στο τρέχον κεφάλαιο της ζωής μου.
Αλλά να το θέμα: Δεν μπορώ να αγνοήσω πόσο έντονα μπορούν να είναι τα αρώματα με βάση το φύλο. Μας λένε πρακτικά τι μπορούμε ή τι δεν μπορούμε να αγοράσουμε, και όλα εξαρτώνται από τη γλώσσα που χρησιμοποιούν οι μάρκες για να τα προωθήσουν. «Daisy, από τον Marc Jacobs. Το άρωμα για γυναίκες» ή «Boss Bottled. Ο Άνδρας του Σήμερα». Αλλά γιατί οι άνδρες δεν μπορούν να φορούν γλυκά, λουλουδάτα αρώματα; Η ​​απάντηση βρίσκεται στο ίδιο πλαίσιο με το γιατί ένας άντρας δεν θα ονειρευόταν να παραγγείλει ένα πονηρό ποτήρι ροζέ όταν βγαίνει έξω με τα αγόρια.

Ξετυλίγοντας τη δική μου ταυτότητα, ξετυλίγω επίσης το κουτί των έμφυλων κατασκευών. Ιστορικά, οι άνδρες θεωρούνταν σκληροί και δυνατοί, ενώ οι γυναίκες ήταν ευαίσθητες και στοργικές, δημιουργώντας τα σύγχρονα στερεότυπα που μας κρατούν πίσω σήμερα. Παρά τις συντονισμένες προσπάθειες ως κοινωνία να αφήσουμε πίσω αυτά τα στερεότυπα, η βιομηχανία αρωμάτων εξακολουθεί να βασίζεται σε έμφυλα στοιχεία για να μας προσελκύσει για έναν απλό λόγο: τον καταναλωτισμό. Ο Douglas Little, Διευθύνων Σύμβουλος και ιδρυτής της Heretic Parfum, μιας μάρκας που διευρύνει τα όρια και τις αντιλήψεις για τα αρώματα, μου λέει: «Για αιώνες, τα αρώματα δεν χωρίζονταν σε «για αυτόν» και «για εκείνη». Το άρωμα ήταν τελετουργικό, φάρμακο, αποπλάνηση, δύναμη, κοινωνική θέση». Πάρτε για παράδειγμα την αρχαία Αίγυπτο, όπου τα αρωματικά έλαια χρησιμοποιούνταν σε θρησκευτικές πρακτικές, καθώς και φοριόντουσαν για ομορφιά από όλα τα φύλα. Ομοίως, στην αρχαία Ρώμη, το άρωμα ήταν συχνά δείκτης πλούτου και κοινωνικής θέσης.

Μόλις το άρωμα έγινε ένα εμπόρευμα μαζικής αγοράς, έγινε ευκολότερο να πουληθεί αν όλα ήταν χωρισμένα σε δύο διαδρόμους στα καταστήματα.

Η Little προσθέτει: «Η ιδέα ότι ένα τριαντάφυλλο ανήκει στις γυναίκες ή το εφέ δερμάτινου ανήκει στους άνδρες είναι μια αξιοσημείωτα σύγχρονη εφεύρεση, που γεννήθηκε λιγότερο από την τέχνη και περισσότερο από το μάρκετινγκ. Μόλις το άρωμα έγινε ένα εμπόρευμα μαζικής αγοράς, έγινε ευκολότερο να πουληθεί αν όλα ήταν χωρισμένα σε δύο διαδρόμους στα καταστήματα». Η ειρωνεία, λέει η Little, είναι ότι το άρωμα δεν έχει φύλο: «Το βετιβέρ δεν ξέρει ποιος το φοράει· το γιασεμί δεν είναι θηλυκό· το ουντ δεν είναι αρρενωπό. Αυτές είναι ιστορίες που έχουμε αποδώσει σε πρώτες ύλες και, αφού τις ακούσαμε για αρκετή ώρα, τις έχουμε μπερδέψει με την αλήθεια».

Αλλά σε κάποιο βαθμό, τα τρανς άτομα ασπάζονται τα έμφυλα συνθήματα, κι όχι μόνο για προστασία. Η Layton λέει: «Πολλοί άνθρωποι έχουν περάσει ένα σημαντικό μέρος της ζωής τους λέγοντας: “Δεν μπορείς να κάνεις x, να φοράς y ή να χρησιμοποιείς z, επειδή είναι για κορίτσια”, οπότε όταν βγαίνουν έξω, κάνουν όλα αυτά τα πράγματα που μπορούν να είναι έντονα εκθηλυντικά ώστε να το ανακτήσουν κατά κάποιο τρόπο».

Η 39χρονη υπερασπιστής των τρανς, Ρόμπιν Νιούαρκ, μου λέει: «Είχα στο παρελθόν εμπειρίες απέχθειας για αρρενωπά αρωματικά προϊόντα όπως το αφρόλουτρο και η κρέμα ξυρίσματος, οπότε η αλλαγή τους σε θηλυκά μου δίνει μια πιο επιβεβαιωτική και απελευθερωτική αίσθηση, ειδικά όταν στο παρελθόν ένιωθες ότι υπάρχεις σε μια φυλακή αναμενόμενης παρουσίασης φύλου – συμπεριλαμβανομένου του αρώματος». Σίγουρα, τα ρούχα ή το μήκος των μαλλιών μου είναι μια προφανής μορφή εξωτερικής έκφρασης, αλλά πιστεύω ότι είναι πιο συμβολικά και δεν αποτυπώνουν πλήρως πόσο απίστευτα προσωπική είναι αυτή η διαδικασία ανάκτησης.
Προσωπικά, το άρωμα είναι το κλειδί – ένα συναίσθημα που μπορεί να εφαρμοστεί σε οποιοδήποτε ντύσιμο, δίνοντάς του βάθος και νόημα. «Για μένα, η χρήση αρώματος είναι μια από τις πιο οικείες πράξεις αυτοέκφρασης που έχουμε», λέει η Λιτλ. «Είναι αόρατο, βαθιά προσωπικό και αδύνατο να εξηγηθεί πλήρως». Η Λιτλ προσθέτει: «Το πιο αιρετικό πράγμα που μπορούμε να κάνουμε δεν είναι να δημιουργήσουμε ένα άλλο άρωμα. Απελευθερώνουμε τους ανθρώπους από την ιδέα ότι το άρωμα χρειάζεται άδεια για να τους ανήκει». Ένα άρωμα όχι μόνο μπορεί να προσθέσει κάτι στα ρούχα μας και στο πώς νιώθουμε, αλλά μπορεί επίσης να προσφερθεί για να βιώσουμε στιγμές. «Η μυρωδιά είναι σίγουρα κάτι περισσότερο για μένα από οποιονδήποτε άλλον», λέει η Νιούαρκ. «Την απολαμβάνω επίσης όταν συμμετέχω σε παιχνίδια οικειότητας με άλλους, μερικές φορές επιλέγοντας να ψεκάζω την κάτω πλάτη ή το κάτω μέρος της κοιλιάς μου».

Ενώ το άρωμα είναι πιθανό να παραμείνει παρουσιασμένο με βάση το φύλο για αρκετό καιρό, η σχέση αγάπης/μίσους μας με αυτό δεν χρειάζεται να είναι τόσο τοξική.

Ενώ το άρωμα είναι πιθανό να παραμείνει παρουσιασμένο με βάση το φύλο για αρκετό καιρό, η σχέση αγάπης/μίσους μας με αυτό δεν χρειάζεται να είναι τόσο τοξική. Άλλωστε, είναι πιο εύκολο να βρεις την ταυτότητά σου όταν ξέρεις ποιος δεν είσαι ή τι δεν σου αρέσει, σωστά; Αυτό που κάποιοι βλέπουν ως προτίμηση, εγώ το βλέπω ως νόημα. Τα έμφυλα σημάδια είναι απλώς το σημείο εκκίνησής μου. Μια μη νομοθετική καθοδήγηση που μπορώ να επιλέξω να υιοθετήσω ή όχι. Η Λίτλ συμφωνεί: «Πάντα πίστευα ότι το άρωμα πρέπει να εκφράζει ποιος είσαι, όχι ποιος η κοινωνία περιμένει να είσαι. Στην Heretic, δεν συνθέτουμε αρώματα με βάση το φύλο. συνθέτουμε με βάση το συναίσθημα, την ατμόσφαιρα και την επιθυμία. Θέλω κάποιος να επιλέξει ένα άρωμα επειδή τον κάνει να νιώθει στοιχειωμένος, επικίνδυνος, ευφορικός, νοσταλγικός ή μεταμορφωμένος, όχι επειδή τοποθετήθηκε στο «σωστό» ράφι».
Καθώς κοιτάζω το ράφι μου και τη συλλογή αρωμάτων που έχω συσσωρεύσει τα τελευταία εννέα χρόνια, βλέπω πολύ περισσότερα από κάτι που ολοκληρώνει ένα ντύσιμο. Επιμελημένη από τη νευροποικιλομορφία μου και την τρανς ταυτότητά μου, βλέπω ένα χρονοδιάγραμμα. Μια οπτική και βαθιά προσωπική αναπαράσταση του πόσο μακριά έχω φτάσει, με το καθένα να ξεκλειδώνει προσωπικά συναισθήματα και βασικές αναμνήσεις της αυτογνωσίας μου. Κάθε ψεκασμός είναι ένα μέρος του ταξιδιού μου που επιλέγω να μοιραστώ με άλλους, υπενθυμίζοντας παράλληλα στον εαυτό μου ότι δεν είμαστε στατικά όντα, αλλά άτομα που μπορούν να επαναπροσδιορίσουν τα όρια καθώς συνεχίζουμε να αναπτυσσόμαστε.

Άρωμα και Συμβάσεις: Πέρα από το Φύλο

Ακολουθήστε την Α,ΜΠΑ; στο Google News