“Καλώς ήρθατε, θέλετε να μας πείτε την αντωνυμία σας;”
Έχετε βρεθεί ποτέ σε παρέες ή σε επαγγελματικές συναντήσεις που ξεκινάνε με αυτή την ερώτηση; Αν όχι, μπορείτε να είστε εσείς το άτομο που θα ξεκινάει τις συζητήσεις με αυτή την ερώτηση. Αν ναι, είστε πολύ τυχερό, τι ωραία που είναι η κουήρ φούσκα σας!
Τα τελευταία 2 χρόνια σε όσες συνεργασίες είχα με καλλιτέχνες και ερευνητές από το εξωτερικό, στο τέλος του email τους στο σημείο της υπογραφής μαζί με το όνομά τους και τις προσωπικές τους πληροφορίες, έχει και μία γραμμή που με ενημέρωνε για τις αντωνυμίες τους (pronouns). Πίσω στην ελληνική πραγματικότητα μία ερώτηση για αντωνυμίες στο εργασιακό μου περιβάλλον έφερε τεράστια σιωπή και αμηχανία και μετά μπήκε στην κατηγορία «εξωτικές συζητήσεις που κάνεις όταν είσαι τόσο κουλ που ανέχεσαι κουήρ άτομα στο χώρο εργασίας σου». Από πού προέρχεται όμως αυτή η αμηχανία και είναι τελικά σημαντικό να ρωτάμε τις αντωνυμίες των συνομιλητριών μας ή είναι απλά μία ξενόφερτη μόδα που θα περάσει;
Η σύντομη απάντηση είναι: ναι, είναι σημαντικό!
Η πιο σύνθετη απάντηση θα κάνει κάνει μερικές στάσεις για να αναλύσει τις μικρές καθημερινές παραδοχές που όλοι κάνουμε αλλά και πάλι θα καταλήξει στο ότι οι αντωνυμίες είναι μία σημαντική ερώτηση αναγνώρισης του Άλλου.
Εδώ και τόσα χρόνια αυτό μας έχουν μάθει να κάνουμε: να κοιτάμε τους ανθρώπους γύρω μας και να τους αποδίδουμε ένα συγκεκριμένο φύλο, σύμφωνα πάντα με αυτό που βλέπουμε. Αυτή η διαδικασία είναι τόσο αυτοματοποιημένη που δεν την καταλαβαίνουμε πια. Σε περιπτώσεις μάλιστα που μπορεί να υπάρχει κάποια αμφιβολία, δεν διστάζουμε να την επιλύσουμε άμεσα. Πριν κάμποσο καιρό βγήκα για μία μικρή βόλτα με μία φίλη και το μωράκι της. Η φίλη λοιπόν είχε τολμήσει να ντύσει το μωρό με ένα υπέροχο φορμάκι που δεν ήταν ούτε ροζ, ούτε μπλε. Η μόνιμη πρώτη ερώτηση από τον κόσμο τριγύρω, μετά την αναγνώριση ότι είναι ένα πολύ γλυκό μωράκι, ήταν «αγοράκι ή κοριτσάκι;» Η δική μου ερώτηση είναι γιατί είναι τόσο σημαντικό αυτό για ένα μωράκι και τέλος πάντων πώς μπορούμε να πούμε από τώρα τι θα είναι, άστο να μεγαλώσει να πάρει τις δικές του αποφάσεις. Εκτός και εάν η ερώτηση είναι για το βιολογικό φύλο του μωρού, που σε αυτή την περίπτωση είναι εντελώς ανάρμοστη διότι απλά και φυσικοποιημένα ρωτάς να μάθεις τι γεννητικά όργανα έχει το μωρό; Ακόμα και έτσι βέβαια γιατί σε νοιάζει;
Αλλά αυτή η διαδικασία αναγνώρισης έχει ξεπεράσει κάθε όριο και επεκτείνεται και σε μη ανθρώπινα είδη. Δεν έχει υπάρξει σχεδόν ούτε μία φορά που να βγω βόλτα με το σκυλάκι μου και να μη με ρωτήσουν ακριβώς την ίδια ερώτηση: «αγοράκι ή κοριτσάκι;». Σκύλος που καθόλου δεν ενδιαφέρεται για τα έμφυλα στερεότυπα σου, αν έχεις καμιά λιχουδίτσα θα την πάρει βέβαια.
Συνεπώς μέσα από αυτό το επαναλαμβανόμενο μάντρα «αγοράκι ή κοριτσάκι;» καταλαβαίνουμε πόσο σημαντικό είναι να μπορούμε να βάζουμε αυτοματοποιημένα τον κόσμο γύρω μας στα έμφυλα κουτάκια μας. Αλλά αυτό είναι το φύλο των ανθρώπων γύρω μας, ή μια προβολή της ματιάς μας επάνω τους; Και ακόμα πιο σημαντική ερώτηση: είναι η ματιά μας μία ουδέτερη και αυτοματοποιημένη διαδικασία ή μήπως είναι και αυτή ένα κατασκευασμένο προϊόν; Έχουμε μάθει ότι τα «κοριτσάκια» και τα «αγοράκια» δείχνουν με ένα συγκεκριμένο τρόπο, φοράνε συγκεκριμένα ρούχα και έχουν συγκεκριμένες ιδιότητες και χαρακτηριστικά και, όπως λέει και η αγαπημένη Judith Butler, επιτελούν το φύλο τους με ένα πολύ συγκεκριμένο στερεοτυπικό τρόπο.
Εάν λοιπόν έχετε κουραστεί και εσείς από τα έμφυλα στερεότυπα και φαντάζεστε ένα κόσμο λιγότερο συγκεκριμένο, στον οποίο η κατηγορία «αγοράκι» θα μπορεί να εκφράζει συναισθήματα και να κλαίει χωρίς ντροπή και η κατηγορία «κοριτσάκι» θα μπορεί να παίζει για ώρες μπάλα στην αλάνα και γενικά οι άνθρωποι θα υπάρχουν και θα ζουν τις ζωές τους πέρα από τα στενά πλαίσια αυτών των κατηγοριών, τότε είναι καιρός να αναστοχαστούμε γι’ αυτή την μικρή καθημερινή παραδοχή και να αρχίσουμε να ρωτάμε τις αντωνυμίες των ανθρώπων, όπως ρωτάμε και το όνομά τους. Μιας και η γλώσσα μας, όπως και η ματιά μας, όπως και ο κόσμος όλος, είναι έμφυλα κατασκευασμένος και για να αναφερθούμε σε κάποιο χρειαζόμαστε το όνομα και την αντωνυμία του!
Σε ένα κόσμο λοιπόν γεμάτο με έμφυλα στερεότυπα, η ερώτηση για τις αντωνυμίες είναι μια καθημερινή πράξη αντίστασης γιατί όπως η ματιά μας έτσι και το φύλο δεν είναι ποτέ μια ουδέτερη κατηγορία. Το φύλο είναι πάντα μια σχέση εξουσίας και στην Ελλάδα των πολλαπλών γυναικοκτονιών, αλλά και της εν εξελίξει δίκης για τη δολοφονία του Ζακ/Zackie Oh, είναι σημαντικό να αντισταθούμε συλλογικά και να μάθουμε μεταξύ μας ότι υπάρχει και άλλος τρόπος να αναγνωριζόμαστε και να συσχετιζόμαστε. Και μετά να αφήσουμε ελεύθερα και όλα τα μωράκια με τις υπέροχες φορμίτσες που δεν είναι ούτε ρoζ, ούτε μπλε.
Σε αυτό το πλαίσιο μιλήσαμε με το Ντασνόρ, ένα κουήρ non-binary άτομο 22 ετών που χρησιμοποιεί αρσενικές και ουδέτερες αντωνυμίες, για να μας πει πώς βιώνει την non-binary αρρενωπότητα του και τι σημαίνει αυτό για ένα άτομο μεταναστευτικής καταγωγής. Το Ντασνόρ έχει επίσης κάποιες συμβουλές να δώσει στους απανταχού cis ετεροφυλόφιλους άντρες και μας μιλάει για ένα κόσμο πέρα από το στενό δίπολο φύλου.
Με λένε Ντασνόρ που σημαίνει «εραστής» στα Αλβανικά και ο ήχος του είναι αρκετά άγριος. Κάπως μου αρέσει αυτή η αντίφαση, κάπως ταυτίζομαι.
– Αυτός/αυτό (he/they), πώς ξεκίνησες να αυτοπροσδιορίζεσαι έτσι;
Είναι ταυτόχρονα κάτι το οποίο νοιώθω από πολύ μικρό άτομο και ταυτόχρονα κάτι το οποίο αντιλαμβάνομαι ως ενήλικας. Ωστόσο μεγαλώνοντας δεν ήξερα ότι είναι μία επιλογή το ουδέτερο και το αρσενικό ταυτόχρονα, αλλά μπορώ εκ των υστέρων να καταλάβω γιατί αυτό με κάνει να νιώθω καλύτερα. Βασικά, το να είσαι non-binary έχει να κάνει με το πως νιώθεις όταν κοινωνικοποιείσαι με άλλα άτομα, το που ακριβώς τοποθετείς τον εαυτό σου, με τι ακριβώς ταυτίζεσαι, είναι ένα φάσμα εμπειριών. Αυτή τη στιγμή, θέλω κάπως και την αρσενική αντωνυμία, γιατί το αρσενικό βγαίνει περισσότερο από τις εμπειρίες. Δηλαδή, όντως μεγάλωσα και μου συμπεριφέρονται ακόμη σαν να είμαι άντρας, αγόρι.
— Τι προνόμια σου δίνει αυτή η αναγνώριση και ως άντρας;
Είμαι σε μια προνομιούχα θέση έναντι άλλων φίλων τα οποία έχω, γιατί συνεχίζω να κάνω present ως άντρας. Αυτό το «κάνω present ως άντρας», το φαίνομαι δηλαδή άντρας, όταν το λέω μου φαίνεται και λίγο γελοίο, γιατί εννοώ ότι φοράω ας πούμε ένα φούτερ και ένα παντελόνι. Αυτό είναι ο άντρας;
Αυτό μου δίνει προνόμια γιατί αυτόματα είμαι αρκετά πιο ασφαλής σε αυτήν την τοποθεσία, δηλαδή δε διατρέχω τους κινδύνους που κάποια άτομα διατρέχουν σε αντίστοιχες περιπτώσεις. Από το να σε δει κάποιος παράξενα, μέχρι να σου πει κάτι, μέχρι στη χειρότερη και να βιαιοπραγήσει εναντίον σου. Οπότε πολύ συχνά αναρωτιέμαι αν διατηρώ το αρσενικό και δε παίζω ακόμη τόσο πολύ με την εμφάνισή μου, ακριβώς επειδή θέλω και αυτήν την ασφάλεια, επειδή ίσως δεν είμαι τόσο πολύ έτοιμο να βγω στο δυνητικό κίνδυνο, στον κίνδυνο του να είμαι μόνο αυτό, να είμαι μόνο φανερά ένα ρευστό άτομο.
— Τι σημαίνει αρρενωπότητα για σένα και πως φέρεις αυτό τον τίτλο, αν τον φέρεις;
Tον φέρω περισσότερο ιστορικά αυτό τον τίτλο, δηλαδή ως ένα κομμάτι του πώς έχω μεγαλώσει και μετά του πώς με αναγνωρίζουν, δεν νιώθω ότι τον φέρω κάπως διαφορετικά. Όταν σκέφτομαι τον εαυτό μου, δεν τον συνδέω με στοιχεία τα οποία αντιλαμβάνομαι ως στοιχεία αρρενωπότητας, και θυμάμαι από πολύ μικρός να το νιώθω αυτό, όταν έπρεπε να κάνω παρέα με άλλα αγόρια, μέχρι και σήμερα όταν πρέπει να κάνω παρέα με άλλα αγόρια, να μη νιώθω το ίδιο άντρας με το άλλο άτομο, και να νιώθω κάπως παράξενα στη σύγκριση. Οπότε την αρρενωπότητα δεν τη φέρνω στο τραπέζι, δεν τη συνδέω πολύ με τα στοιχεία του εαυτού μου, αλλά την έχω στο μυαλό μου ως κάτι το οποίο μου έχει συμβεί, ως μια εμπειρία η οποία έχει υπάρξει και η οποία συνεχίζει και υπάρχει και μετά την έχω στο μυαλό μου επίσης ως ένα πράγμα το οποίο θέλω να αποβάλλω.
Δηλαδή, προφανώς το να μεγαλώνεις ως αγόρι, σου μαθαίνει να συμπεριφέρεσαι με συγκεκριμένο τρόπο, και προς τα υπόλοιπα αγόρια, και προς τις γυναίκες, και κατ’ επέκταση στον οποιοδήποτε. Πρόσφατα το αντιλαμβάνομαι πολύ περισσότερο το πως ξαφνικά ένα δωμάτιο μπορεί να συμφωνεί μαζί μου, δεν είναι κάτι αθώο επειδή εγώ είμαι φοβερό και τα λέω όλα τέλεια, και πολύ πιο συχνά έχει να κάνει με το κύρος και την εξουσία που μπορεί να βγάζω επειδή τους φαίνομαι ως ο άντρας του δωματίου εκείνη τη στιγμή. Το πως αυτό είναι κάτι το οποίο βγαίνει από εμένα χωρίς καν να κάνω κάτι και πολύ συχνά με βάζει στη διαδικασία να πρέπει να αποδομήσω τον εαυτό μου, για να βοηθήσω εμένα γιατί δε θέλω να είμαι το άτομο που απλά μιλάει και επειδή τον αντιλαμβάνονται ως άντρα συμφωνεί το δωμάτιο μαζί του. Σε αυτά τα ζητήματα θέλει πολύ δουλειά με τον εαυτό μου, ή αντίστοιχα θέλει πολύ δουλειά μαζί με άλλα άτομα, που έχουν αντίστοιχες απόψεις, ότι δηλαδή κουβαλάνε τέτοιου είδους συμπεριφορές, ας πούμε συμπεριφορές τοξικής αρρενωπότητας. Αλλά δυστυχώς δεν γνωρίζω πολλά άτομα που κάνουν αυτού του είδους τις συζητήσεις. Χρειαζόμαστε ομάδες αντίληψης αρρενωπότητας, ομάδες ΑΑ —ανώνυμοι άντρες: «με λένε Ντάσνορ και δεν έχω υπάρξει άντρας τις τελευταίες δύο μέρες».
— Έχει αλλάξει καθόλου η επιτέλεση της σεξουαλικότητας σου μέσα από αυτή την non–binary ταυτότητα;
Νομίζω ότι σεξουαλικά δύο πράγματα μου έχουν συμβεί. Αφενός, νομίζω, ότι δυσκολεύομαι με άτομα που δεν αντιλαμβάνονται τον εαυτό τους κάτω από την κουήρ ομπρέλα. Δηλαδή, είναι γκέι αλλά όχι κουήρ, αυτή η παράξενη συνθήκη. Εννοώντας ότι αν το άτομο αυτό δεν έχει αντίστοιχες ερωτήσεις και ανησυχίες προς αυτά τα ζητήματα, θα νιώσω και εγώ άβολα. Δηλαδή, ότι ακόμη και αν είναι ένα γκέι άτομο, θα νιώσω ότι είμαι με ένα cis ετεροφυλόφιλο άντρα εκείνη τη στιγμή και κάπως αυτό με μπλοκάρει. Και από την άλλη, κάπως έχω δυσκολευτεί ως προς το πως να προσεγγίσω γυναίκες που είναι ετεροφυλόφιλες και ψάχνουν έναν άντρα. Δυσκολεύομαι πάρα πολύ να πάρω τη σχέση του άντρα σε μια ετεροφυλόφιλη σχέση, ενώ δηλαδή είναι κομμάτι της σεξουαλικότητας μου, στην επιτέλεση αυτή, δυσκολεύομαι αρκετά.
— Ανέφερες στην αρχή ότι το Ντασνόρ έχει αλβανική καταγωγή και σημαίνει «εραστής». Ήθελα να σε ρωτήσω αν η επιτέλεση της αρρενωπότητας έχει κάποια σχέση με την κουλτούρα και πώς είναι η δική σου εμπειρία που φέρεις και μια μεταναστευτική ταυτότητα;
Έχει σίγουρα σχέση με την κουλτούρα, δε μπορώ τώρα να πω ότι είναι διαφορετικά στην ελληνική κουλτούρα και διαφορετικά στην αλβανική κουλτούρα και το λέω αυτό γιατί νομίζω ότι ποτέ δε συμμετείχα σε καμία από τις δυο. Όντας μετανάστης δε συμμετείχα στην ελληνική και όντας κουήρ άτομο αποκλειστικά από την αλβανική. Η βασική μου εμπειρία με αυτό έχει να κάνει με το πως το κουήρ και το μεταναστευτικό κομμάτι μπορούν να έρθουν μαζί —ως τώρα δεν τα έχω δει να έρχονται πολύ μαζί.
Ως μετανάστης, ως άτομο από την Aλβανία που έχει μεγαλώσει στην Eλλάδα, έχω την ανάγκη να βρίσκομαι με άλλα άτομα από την αλβανία, αλλά αυτό πάρα πολύ συχνά σημαίνει ότι για να είμαι μέλος αυτής της ομάδας, πρέπει να σωπαίνω τα κουήρ χαρακτηριστικά μου, πρέπει να τα βάζω στην άκρη. Αντίστοιχα σε κουήρ κύκλους, έχω δει πολύ λίγα άτομα τα οποία δεν είναι ντόπια, από Eλλάδα, δηλαδή πολύ λίγα μεταναστά, οπότε εκεί πέρα άμα το βάλω εγώ μπροστά ξαφνικά είμαι ο μετανάστης του δωματίου, το οποίο καθόλου ωραίο δεν είναι ή και πάλι πρέπει να σωπαίνω. Δηλαδή είναι η κλασική αναλογία το «καλός αλβανός/κακό κουηράκι», «καλό κουηράκι/κακός αλβανός».
— Τι θα έλεγες στους cis ετεροφυλόφιλους άντρες;
Μωρέ, να ηρεμήσουν λίγο! Nα ηρεμήσουν και να αρχίσουν να μιλάνε περισσότερο με γυναίκες και με κουήρια. Νομίζω όλοι μας πρέπει να το σκεφτούμε πόσα κουήρια έχουμε στη καθημερινή μας ζωή, όπως αντίστοιχα πόσα μεταναστά έχουμε στην στενή μας ζωή. Οπότε να ηρεμήσουν για να αρχίσουν να γνωρίζουν άτομα, να τα ακούνε, να σταματήσουν να παίζουν το δικηγόρο του διαβόλου που είναι το χειρότερο πράγμα που μπορείς να κάνεις. Να διαβάσουν και λίγο, καλό θα κάνει και αυτό. Τώρα σ’ ένα πιο χιουμοριστικό πλαίσιο, να σταματήσουν να ασχολούνται με πράγματα που είναι απλά η παραδοσιακή επιτέλεση του φύλου τους, κάποια στιγμή πρέπει να αντιληφθούν ότι βλέπουν μπάλα επειδή απλά τους είπαν ότι είναι αγόρια.
[1] Non- binary (μη δυαδικό, εκτός του διπόλου): το μη δυαδικό φύλο περιγράφει τις ταυτότητες φύλου που δεν οριοθετούνται εντός του διπόλου άντρας-γυναίκα.
Ακολουθήστε την Α,ΜΠΑ; στο Google News
