Η λογοτεχνία διαβάζεται όλες τις εποχές, κι αν περιμέναμε το καλοκαίρι για να διαβάσουμε βιβλία θα ήταν σαν να περνούσαμε μια άνυδρη έρημο εις αναζήτηση πηγής. Όχι και τόσο ευχάριστη εικόνα. Ωστόσο, υπάρχει κάτι σχετικά με την καλοκαιρινή ραστώνη που τουλάχιστον εμένα προσωπικά με κάνει να πιάνω με ανανεωμένο ενδιαφέρον το νήμα της ανάγνωσης, καθώς και να αναζητώ αναγνώσματα πιο ταξιδιάρικα, με την μεταφορική έννοια, του νου και της ψυχής. Πιο λογοτεχνικά, συνήθως, εις αντιδιαστολή με τα επιστημονικά, τα ιστορικά, τις μελέτες. Η τεμπελιά των διακοπών, οι χαλαρές ώρες στην παραλία, ο ήχος της πόλης ή της εξοχής που παίρνει μια διαφορετική ρυθμολογία, εξαιτίας της ζέστης, με παρακινεί για αναγνώσματα που δίνουν και μια ακόμα έννοια: αυτή του άλλου. Γνωρίζουμε έτσι πράγματα που μας φαίνονται διαφορετικά, έξω από μας, αλλά ίσως και μιλούν για αναρωτήσεις που κάναμε στην πορεία της ζωής.
Τα παρακάτω βιβλία είναι κλασικά, αν θέλετε σύγχρονη queer λογοτεχνία συμβουλευτείτε καλύτερα αυτή τη λίστα, αλλά τα ξεχωρίζω επειδή έχουν κάτι που μιλάει και σε cis άτομα εξίσου.
__________________________________________
Kάτω από τον Τροχό, Έρμαν Έσσε
Ο Χανς, ένας έφηβος που μεγαλώνει στα σκιερά δάση του Μέλανα Δρυμού είναι ο ήρωας του κλασσικού αυτού Βildungsroman, μυθιστορήματος ενηλικίωσης ελληνιστί. Η πρόωρη μεγαλοφυΐα του τον βγάζει από πολύ νωρίς έξω απ’ τον οικείο κύκλο των συμμαθητών του, που ‘ναι προορισμένοι να ενταχθούν χωρίς αντίσταση σ’ ένα σύστημα που τους θέλει πειθήνιους, πουριτανούς και καλούς οικογενειάρχες. Η διαφοροποίηση του είναι ενδεχομένως στον πυρήνα της αναρώτησης όλων μας, στο βάθος. Ποιός προσαρμόζεται εντελώς στο “πρότυπο”; Κανείς.
Ενώ οι σεξουαλικές αλληλεπιδράσεις με το άλλο φύλο μπορεί να είναι μια καθολική εμπειρία για τους εφήβους, εκείνες με το ίδιο φύλο δεν τυγχάνουν της ίδιας κάλυψης. Στον Έσσε τα αγόρια εντούτοις φαίνονται συχνά να φιλιούνται ή να χαϊδεύουν το ένα το άλλο, σαν η ελαφριά αυτή εμπειρία να είναι μια παγκόσμια ιεροτελεστία που σε γεμίζει νόημα. Υπάρχει μια διστακτική σκηνή στην οποία τα αγόρια φιλιούνται, και αυτή είναι η πρώτη σεξουαλική συνάντηση του Χανς. Ο τόνος που χρησιμοποιεί ο συγγραφέας είναι τεταμένος, καθώς ο έφηβος αντιμετωπίζει ένα «τρόμο» στο σώμα του τη στιγμή που τα χείλη αλληλοαγγίζονται. Τρόμος για το ξαφνικό της στιγμής; Ή ίσως ο τρόμος του Χανς, του πρότυπου μαθητή, όταν το να μένεις μόνος με τον διαφορετικό Χάιλνερ ερμηνεύεται σαν ανυπακοή, πόσο μάλλον να του μιλήσει ή να τον αγγίξει;
Ο Έσσε καταπιάνεται με την ισοπεδωτική εκπαίδευση που δεν έχει αλλάξει εντελώς μέσα στα 100 χρόνια που μεσολάβησαν από την συγγραφή του έργου. Κι ενώ δεν είναι ένα καθαρά ομοερωτικό βιβλίο, οι μεταμορφωτικές εμπειρίες περιλαμβάνουν και γυναίκες, οι αναφορές του, εφηβικές, διστακτικές, είναι δοσμένες με τόση τρυφερότητα κι ευαισθησία που συγκινούν ακόμη.
Μπορείτε να αγοράσετε το βιβλίο εδώ.
Κάρολ ή Η Τιμή του Αλατιού, Πατρίσια Χάϊσμιθ
Γραμμένο με λογοτεχνικό ψευδώνυμο από τη διάσημη συγγραφέα αστυνομικών μυστηρίων, ήτοι Κλαιρ Μόργκαν, το Κάρολ είναι το μόνο ξεκάθαρα λεσβιακό της μυθιστόρημα, γεμάτο αυτοβιογραφικές αναφορές. Αξίζει αναφοράς ως το πρώτο βιβλίο με χαρούμενο τέλος για το κεντρικό του ζευγάρι, που αντίθετα με την καταστροφολογία της εποχής βρίσκει την αυτοπραγμάτωση στην ομοερωτική σχέση χωρίς τα ενδιάμεσα δράματα του χωρισμού και της μάχης για τη δικαστικής επιμέλεια του παιδιού της ηρωϊδας να καταστρέφουν τις προοπτικές τους.
Η σκηνογράφος Τερέζ είναι παγιδευμένη σε μια μεροκαματιάρικη δουλειά σε πολυκατάστημα, όταν γνωρίζει την Κάρολ, μια ελκυστική νοικοκυρά των προαστίων στη δίνη ενός διαζυγίου. Ερωτεύονται και ξεκινούν το μεγάλο ταξίδι της Δύσης στις Ηνωμένες Πολιτείες, καταδιωκόμενες από έναν ιδιωτικό ερευνητή που τελικά εκβιάζει την Κάρολ να επιλέξει ανάμεσα στην κόρη της και την ερωμένη της.
Παρόλο που είναι εμπνευσμένο από ένα βιωματικό περιστατικό που συνέβη στην ίδια την Χάϊσμιθ (ενώ εργαζόταν για το πολυκατάστημα Bloomingdale’s στα τέλη της δεκαετίας του ΄40 στην Νέα Υόρκη), είναι η μυθική έξοδος προς την Γιούτα, το ταξίδι, η αναζήτηση, η εύρεση (ερωτικής) ταυτότητας στον ξένο τόπο που το κάνει τόσο κατάλληλο για καλοκαιρινό ανάγνωσμα. Και φυσικά η πένα της Χάϊσμιθ, που δεν κάνει ποτέ κοιλιά.
“January. It was all things. And it was one thing, like a solid door. Its cold sealed the city in a gray capsule. January was moments, and January was a year. January rained the moments down, and froze them in her memory: […]Every human action seemed to yield a magic. January was a two-faced month, jangling like jester’s bells, crackling like snow crust, pure as any beginning, grim as an old man, mysteriously familiar yet unknown, like a word one can almost but not quite define.”
― The Price of Salt
Να με φωνάζεις με τ’όνομά σου, Αντρέ Άτσιμαν
Ο καθηγητής Ιστορίας Έλιο αναπολεί ένα καλοκαίρι του στην ιταλική Ριβιέρα των ’80s, όταν, ως 17χρονος έφηβος, ερωτεύτηκε παράφορα τον Όλιβερ, έναν 24χρονο Αμερικανό ερευνητή, φτάνοντας σε τέτοιο σημείο σύνδεσης ώστε να «δανειστούν» ο ένας το όνομα το άλλου.
Όχι μόνον η ερωτική ιστορία είναι πηγαία συγκινητική, χωρίς να παραπατάει στον ψευτοσυναισθηματισμό της παραπλανητικής νοσταλγίας, με την υπόγλυκη υφή του παρελθόντος που δεν ζήσαμε, αλλά έχει μια ειλικρίνεια και μια αμεσότητα που σε κάνει να αναρωτιέσαι πού σταματά το βιωματικό κι αρχίζει το μυθοπλαστικό. Διαβάζεται νεράκι και αφήνει ένα γλυκόπικρο συναίσθημα μεγαλύτερης ευαισθησίας για την ανθρώπινη κατάσταση.
Το δε γεγονός ότι διαδραματίζεται σε ένα μεσογειακό τοπίο με το οποίο εύκολα μπορεί να ταυτιστεί το ελληνικό αναγνωστικό κοινό συμβάλλει στην καλοκαιρινή του καταλληλότητα.
Μπορείτε να αγοράσετε το βιβλίο ΕΔΩ.
Θάνατος στην Βενετία, Τόμας Μαν
Ο Άσενμπαχ. Ο νεαρός έφηβος Τάτζιο. Η εκ του μακρόθεν ερωτική επιθυμία, ο ανεκπλήρωτος πλατωνικός έρωτας. Κι οι δηλητηριασμένες φράουλες. Και φυσικά η Βενετία.
Ο πενηντάχρονος Γκούσταφ Άσενμπαχ, επιτυχημένος συγγραφέας, ταξιδεύει στη Βενετία για παραθερισμό. Στη διάρκεια ενός γεύματος στο ξενοδοχείο την προσοχή του τραβάει ένα εξαιρετικά όμορφο αγόρι. Σύντομα οι μέρες του αρχίζουν να περιστρέφονται γύρω από το πότε θα το ξαναδεί και αγνοεί τις δυσοίωνες φήμες που κυκλοφορούν ότι ένας λοιμός εξαπλώνεται στην πόλη
Όπως σημειώνει ο Γιάννης Κωνσταντινίδης, “Ο νομπελίστας Γιόζεφ Μπρόντσκι εντόπιζε αυτήν τη σκοτεινή δύναμη στο υδάτινο στοιχείο της πόλης, το οποίο ταύτιζε με τον χρόνο. Απλοποιώντας τη σκέψη του, θα έλεγε κάποιος ότι για τον Μπρόντσκι η Γαληνοτάτη σε καταπίνει, όπως ακριβώς σε καταπίνει και χάνεσαι ο χρόνος.”
Στη νουβέλα του Τόμας Μαν μπλέκονται ο παραθερισμός, η χολέρα, ο έρωτας, ο θάνατος κι η αναρώτηση για την θνητότητα και το χρόνο. Πραγματικά δεν υπάρχει καλύτερη εποχή από το καλοκαίρι για να διαβαστεί. Και να δωριστεί.
Μπορείτε να αγοράσετε το βιβλίο ΕΔΩ.
Μωρίς, E.M.Φόρστερ
Ο E.M.Φόρστερ κατάλαβε ότι το μυθιστόρημα φόρος τιμής στην αγάπη που δεν τολμά να αρθρώσει το όνομά της, αν δημοσιευόταν με την ολοκλήρωσή του το 1914, πιθανότατα θα τερμάτιζε την καριέρα του. Έτσι, ο Μωρίς παρέμεινε σε ένα συρτάρι για πενήντα επτά χρόνια, ως το 1971, και ο συγγραφέας ζήτησε να δημοσιευτεί μόνο μετά τον θάνατό του (μαζί με τις ιστορίες του για την ομοφυλοφιλία, που συγκεντρώθηκαν αργότερα στο The Life to Come).
Η υπόθεση ακολουθεί τον ανένταχτο ήρωα που πηγαίνει εναντίον των παραδεδεγμένων, αλλά συχνά άρρητων, συμβάσεων της τάξης του, του πλούτου του, και της πολιτικής, όταν αίφνης ανακαλύπτει τον ανεκπλήρωτο έρωτα. Μάλιστα η κοινωνική του τάξη κάνει τον ήρωα να φαίνεται σε διάφορα σημεία σεξιστής, ελιτιστής, αλαζόνας. Μια όχι τυχαία επιλογή.
Το βιβλίο διαβάζεται ως μια κριτική της υποκρισίας και του φαρισαϊσμού της κοινωνίας που ακόμη και σήμερα απηχεί την καίρια ερώτηση που θέτει ο ήρωας, ““After all, is not a real Hell better than a manufactured Heaven?” (Άλλωστε, δεν είναι μια πραγματική κόλαση καλύτερη από έναν κατασκευασμένο παράδεισο;) Τροφή για σκέψη.
Μπορείτε να αγοράσετε το βιβλίο εδώ.
Περισσότερη βιβλιοκριτική εδώ.
Ακολουθήστε την Α,ΜΠΑ; στο Google News
