Πώς η κουλτούρα του βιασμού χτίζεται γλωσσικά στις εφημερίδες

Μερικά παραδείγματα από την περίπτωση της Ελένης Τοπαλούδη

Με αφορμή ένα νέο περιστατικό στις φυλακές για έναν από τους κατηγορούμενους για το βιασμό και το φόνο της Ελένης Τοπαλούδη στη Ρόδο, άρχισα ξανά να σκέφτομαι το πόσο πολύ με είχε ενοχλήσει η παρουσίαση στις εφημερίδες αυτής της τραγικής ιστορίας τον περασμένο Δεκέμβριο. Ψάχνοντας τα άρθρα που γράφτηκαν εκείνες τις πρώτες ημέρες, όταν εξιχνιάστηκε το έγκλημα και όλοι ήταν σοκαρισμένοι, συνειδητοποίησα τι ακριβώς με πείραξε. Κατά βάση, δεν ήταν το τι έγραφαν οι δημοσιογράφοι, ήταν το πώς το έγραφαν, και μάλιστα με τόσο έμμεσο τρόπο που σου περνούσε υποσυνείδητα το κλασικό αφήγημα του βιασμού χωρίς να το καταλαβαίνεις.

Ήταν φυσικά και οι υπερβολικές λεπτομέρειες για το πώς έγινε το έγκλημα, τι προηγήθηκε και τι ακολούθησε, λεπτομέρειες που μου έμοιαζαν με βεβήλωση πολύ προσωπικών στιγμών. Όταν διάβαζα τότε, για πρώτη φορά τα δημοσιεύματα, είχα την αίσθηση ότι με ενοχλούσε αυτή η παράθεση τέτοιων λεπτομερειών, για το πώς μια νέα κοπέλα ήθελε να ζήσει διάφορες ερωτικές περιπέτειες, λες και αφορά κανέναν αυτό. Τη δεύτερη φορά, όμως, που τα διάβασα, κατάλαβα ότι η αφήγηση τέτοιων ιστοριών γίνεται συχνά με λεπτομέρειες, επειδή αυτό απαιτεί το αστυνομικό ρεπορτάζ. Κι ας είναι ανθρωποφαγικό το να αναπαράγεις αυτούσια τα πορίσματα του ιατροδικαστή και τις καταθέσεις των κατηγορούμενων.

Χειρότερο είναι να χρησιμοποιείς με τέτοια μέσα τη γλώσσα, ώστε τελικά να αναπαράγεις την καθιερωμένη λογική ότι για τα εγκλήματα σεξουαλικής βίας φταίει λίγο -αν όχι πολύ- και το θύμα και ότι δεν πρόκειται για μια αμιγώς βίαιη πράξη, αλλά περιέχει και το ερωτικό στοιχείο. Το πιο εξόφθαλμο παράδειγμα ήταν η περίπτωση του «ροζ βίντεο». Επρόκειτο για ένα βίντεο, το οποίο είχαν τραβήξει κάποιοι νεαροί άντρες την Ελένη Τοπαλούδη ένα χρόνο πριν τη δολοφονία της κατά τη διάρκεια ομαδικού βιασμού. Παρόλο που όλα τα άρθρα περιέγραφαν μία ξεκάθαρα κακουργηματική πράξη, για την οποία αυτή τη στιγμή εκκρεμεί εισαγγελική έρευνα, στον τίτλο αλλά και στο κυρίως μέρος τους χαρακτήριζαν το επίμαχο βίντεο ως ροζ. Ανάμεσα σε όλους τους χαρακτηρισμούς που μπορούσαν να του δώσουν, όπως για παράδειγμα βίντεο βιασμού ή παράνομο βίντεο, διάλεξαν αυτόν που καταγράφει στο υποσυνείδητο του αναγνώστη ότι ένα βίντεο που δείχνει κάποιους άντρες να βιάζουν ομαδικά μία γυναίκα είναι ερωτικό και όχι εγκληματικό και ανήθικο.

Σε επόμενη φάση, συνειδητοποίησα την επίδραση που είχε η επανάληψη της στερεοτυπικής φράσης «η δολοφονία της φοιτήτριας». Αναρωτήθηκα γιατί έχει σημασία ότι η κοπέλα ήταν φοιτήτρια. Σε κάθε κείμενο, δύο στοιχεία παίζουν τεράστιο ρόλο για την ιδεολογία που μεταδίδεται. Οι κύριοι ήρωες που αναφέρονται γλωσσικά και το πώς η ταυτότητά τους οικοδομείται με διάφορους χαρακτηρισμούς, που τονίζουν συγκεκριμένες ιδιότητες. Νομίζω ότι η βασική ιδιότητα που πρέπει να τονιστεί σε ένα έγκλημα βιασμού είναι ότι το θύμα ήταν γυναίκα. Η αναφορά σε αυτή ως φοιτήτρια, σε συνδυασμό και με άλλα χαρακτηριστικά που τονίζονταν, όπως ότι ήταν ήσυχο κορίτσι, δεμένη με την οικογένειά της και από σπίτι, γινόταν, για να υπογραμμιστεί η τεράστια αντίθεση ανάμεσα σε αυτά και το φρικτό έγκλημα.

Αντίστοιχα, με ενόχλησε και η στερεοτυπική επανάληψη των φράσεων «21χρονος Ροδίτης και 19χρονος Αλβανός». Γιατί δεν αναφέρονταν οι δράστες με τη βασική τους ιδιότητα που πάντα προϋποτίθεται στο βιασμό, ότι δηλαδή είναι άντρες; Η προτίμηση της παρουσίασής τους μέσα στο λόγο με βάση την ηλικία και την καταγωγή τους τελικά εξαφανίζει αυτό το τόσο σημαντικό χαρακτηριστικό.

Οι δημοσιογράφοι, βέβαια, θεωρώ ότι χρησιμοποιούσαν τόσο γενικευμένα αυτά τα γλωσσικά μέσα απλά επειδή δεν έμπαιναν στον κόπο να χρησιμοποιήσουν άλλες εκφράσεις πέρα από τις κλασικές, αυτές που βλέπουμε πάντα σε τέτοια παρόμοια θέματα. Προς χάριν ευκολίας δηλαδή το έκαναν, αλλά και για να κερδίσουν περισσότερο την προσοχή του κοινού, όπως συμβαίνει πάντα όταν στον τίτλο υπάρχει κάτι που σχετίζεται με το σεξ αλλά και όταν χτίζονται έντονες αντιθέσεις, όπως στην περίπτωση που σε ένα ήσυχο κορίτσι συμβαίνει κάτι που ήταν αναμενόμενο να συμβεί σε κάποιο πιο περπατημένο. Ωστόσο, ακόμα και αν ο στόχος τους δεν ήταν να διαδώσουν τη συντηρητική ιδεολογία που κατηγορεί τα θύματα βιασμών και συνδέει αυτή την πράξη με την ερωτική επιθυμία, εν τέλει αυτό έκαναν. Άθελά τους ή ηθελημένα, έμμεσα αλλά και σε πολλά σημεία άμεσα, με αυτήν γέμισαν το υποσυνείδητο των αναγνωστών.

Και όλα αυτά στα ίδια άρθρα, στα οποία ούτε μία φορά δεν εμφανίστηκε η λέξη «όχι». Ακόμα και τα άρθρα που περιέγραφαν με λεπτομέρειες τι αρνήθηκε να κάνει η Ελένη Τοπαλούδη δεν αναφέρονταν καθαρά και με σαφήνεια, όπως θα μπορούσαν αν απλά έκαναν χρήση αυτής της λέξης, ότι η κοπέλα πλήρωσε με τη ζωή της ότι είπε όχι, επειδή κάποιοι άντρες δεν μπορούσαν να δεχτούν κάτι τόσο θεμελιώδες. Ένα όχι που ειπώθηκε από μια γυναίκα σε δύο άντρες, αυτή είναι η ιστορία. Και όχι ένα ήσυχο κορίτσι που ενεπλάκη σε μια ερωτική ιστορία με έναν Ροδίτη και έναν Αλβανό.

in

Αξιολογήστε το άρθρο

121 points
Upvote Downvote

6
ΣΧΟΛΙΑΣΤΕ

Παρακαλούμε Συνδεθείτε για να σχολιάσετε
3 Θέματα σχολίων
3 Απαντήσεις θεμάτων
0 Ακόλουθοι
 
Με τις περισσότερες αντιδράσεις
Δημοφιλέστερο θέμα σχολίου
6 Συντάκτες σχολίων
BrujaΦούστα ΚλαρωτήNeverlanderChublisΜαριάννα Θ. Πρόσφατοι συντάκτες σχολίων
  Εγγραφείτε  
νεότερα παλαιότερα δημοφιλέστερα
Ειδοποίηση για
Μαριάννα Θ.
Μέλος
Χρόνια συμμετοχής
Up/Down Voter
Εθισμένος στα Lenoji
Ενθουσιώδης

Βρίσκω μεγάλη ειρωνία ότι ανέβηκε το άρθρο σας, κα.Τσότσου, σε site της lifo, την ώρα που κι η ίδια αυτή εφημερίδα περιέγραφε σε άρθρα της το βίντεο βιασμού ως «ροζ βίντεο», που αμέσως το μυαλό του αναγνώστη πάει σε σεξ συναίνεσης, πορνογραφία, κτλ. και συντελεί στην κουλτούρα του βιασμού (σα να λέμε..,τα ´θελε και τα ´παθε). Είχα αφήσει και σχετικό σχόλιο σε ένα άρθρο της (https://m.lifo.gr/now/greece/227981/eleni-topaloydi-tin-viasan-se-spiti-ston-arxaggelo-rodoy#comment) αλλά, παρότι δημοσιεύθη, δεν ελήφθη υπόψιν ώστε να γίνει διόρθωση. Ως προς το τρίτο σημείο του άρθρου, έχει κι εμένα «μαλλιάσει η γλώσσα μου» να το λέω/γράφω το πόσο απρόσωπα περιγράφεται ένας βιασμός από… Διαβάστε περισσότερα »

Chublis
Μέλος
Χρόνια συμμετοχής
Συμμετέχων

Σε ευχαριστω πολυ για αυτο το κειμενο. Ειναι ακριβως αυτο που ενιωθα αλλα δεν μπορουσα να εντοπισω τι ακριβως με ενοχλουσε. Αυτη η ιστορια εχει αφησει ενα τεραστιο αγκαθι μεσα μου.

Neverlander
Μέλος
Εθισμένος στα Lenoji
Χρόνια συμμετοχής
Up/Down Voter
Συνεργάτης

Ακριβώς, και το χειρότερο για μένα είναι ότι έχω τσακωθεί με πολύ κόσμο για το ατελείωτο victim blaming που έγινε. Ένιωθα ότι όλες δυνητικά είμαστε η Ελένη και το “ηθελέστα και παθέστα” ειδικά απο γυναίκες με πλήγωσε. Η υπόθεση της Ελένης έφερε για άλλη μια φορά στο φως το πόσο πίσω είμαστε ως κοινωνία και είναι σκληρό να το βλέπεις.

Φούστα Κλαρωτή
Μέλος
Εθισμένος στα Lenoji
Up/Down Voter
Χρόνια συμμετοχής
Δημιουργός Κειμένων
Ειδικός

Με την υπόθεση της Ελένης συνειδητοποίησα ότι είναι καθαρά θέμα τύχης που δεν είχα βρεθεί στη θέση της από τότε που ξεκίνησα την ερωτική μου ζωή. Αυτό είναι τρομακτική συνειδητοποίηση και φοβάμαι ότι οι περισσότερες γυναίκες δεν την έχουν κάνει ακόμα. Όταν καταλάβουμε ότι είμαστε σχεδόν απροστάτευτες και γκρεμιστεί η παραμύθα “εγώ είμαι καλό κορίτσι και δε θα μου συμβεί” τότε θα αρχίσει να αλλάζει και η κοινωνία.

Γιασεμί
Μέλος
Χρόνια συμμετοχής
Συμμετέχων

“Γιατί δεν αναφέρονταν οι δράστες με τη βασική τους ιδιότητα που πάντα προϋποτίθεται στο βιασμό, ότι δηλαδή είναι άντρες;” Όντως, θα έπρεπε έτσι να αναφέρεται, πολύ περισσότερο γιατί η αναφορά της εθνικότητας είναι δείγμα άλλου σκοταδισμού. Να θυμόμαστε όμως ότι δεν είναι σε καμία περίπτωση προϋπόθεση για το βιασμό ο θύτης να είναι άνδρας και το θύμα γυναίκα.

Bruja
Μέλος
Συμμετέχων

Προυπόθεση δεν είναι… απλά είναι η πραγματικότητα το 99% των βιασμών…