Το 2013, το κέντρο πρόληψης και εκπαίδευσης κατά της σεξουαλικής βίας του Πανεπιστημίου του Κάνσας, πήρε την οδυνηρά αφυπνιστική πρωτοβουλία να εκθέσει δημόσια ρούχα ατόμων που είχαν υποστεί οποιοδήποτε είδος σεξουαλικής βίας, από σεξουαλικό σχόλιο μέχρι και βιασμό, σε μια προσπάθεια να οπτικοποιήσει αποτελεσματικά τη μεγαλύτερη προβληματική που έχει ποτέ υπάρξει όσον αφορά το θέμα της σεξουαλικής βίας : Την ευθύνη του θύματος. («What were you wearing» Art Installation).
Παρατηρώντας την έκθεση ρούχων και τα λόγια που, γραμμένα απλά σε ένα λευκό χαρτί δίπλα τους, έδιναν σπαρακτική φωνή στα άψυχα αυτά υφάσματα, μιλώντας επί προσωπικού, η οπτικοποίηση μου έδωσε μια γερή γροθιά βαθιά στο στομάχι, κατά τρόπο που δεν περίμενα ποτέ ένα απλό μπλε τζιν και μια floral μπλούζα, ένα ζευγάρι πολυκαιρισμένα αθλητικά παπούτσια και ένα μικρό ροζ παιδικό φόρεμα να μου δώσουν. Η θεματική της έκθεσης των άψυχων αυτών υφασμάτων, απορρόφησε πλήρως την υλική τους υπόσταση και τους έδωσε μια ζωή, μια απλή, πεζή, καθημερινή ζωή. Μια απλή ζακέτα και μια φόρμα είχαν ακόμα την μυρωδιά από ένα γήπεδο μπάσκετ, ένα κολάν και ένα απλό Τ-shirt μύριζαν ξαφνικά έντονα λουλούδια από την τελευταία τους εξόρμηση στο πάρκο, δίπλα από εκείνο το γνωστό καφέ με τους γνωστούς ανθρώπους ,και το φόρεμα ενός μικρού κοριτσιού ήταν ακόμα λερωμένο από τη σοκολάτα που πιθανότατα έπεσε άτσαλα πάνω του σε κάποιο παιδικό πάρτι. Μικρές φθορές ή μεγάλα σκισίματα με επανέφεραν στην πραγματικότητα, διακόπτοντας βίαια τις ονειροπολήσεις, που πια δεν ήταν παρά ένας θορυβώδης απόηχος στο κεφάλι μου, ένας απόηχος μιας τόσο παράφωνης νότας πραγματικότητας , που δυσκολευόμουν και η ίδια να προσδιορίσω.
Δεν θα προσπαθήσω να θίξω το θέμα του σεβασμού της γενικότερης ενδυματολογικής ελευθερίας ως βαθύτερης έκφρασης της εκάστοτε προσωπικότητας, καθώς πιστεύω ότι το θέμα αυτό θίγεται αντανακλαστικά και αντιπερισπαστικά, σαν ένα φως πίσω από το οποίο όλοι τρέχουμε να παγιδεύσουμε ,αγνοώντας -μάλλον εκούσια- την ύπαρξη του ίδιου του ήλιου που το γεννάει.
Το επιχείρημα της ελευθερίας έκφρασης μέσω των ενδυματολογικών μας επιλογών, ως απάντηση στο ερώτημα «Μα καλά, κι εσύ τι φορούσες όταν έγινε;» είναι ένα επιχείρημα τρύπας στο νερό. Όχι μόνο διότι υπάρχουν έρευνες, προσωπικές μαρτυρίες και εκθέσεις όπως η αναφερόμενη ως άνω που αποδεικνύουν ότι η ενδυματολογική επιλογή του θύματος ουδένα ρόλο έπαιξε στο βίαιο και μονόπλευρο παιχνίδι του βιασμού και της σεξουαλικής παρενόχλησης, καθώς εφόσον ένα μπλου τζιν και ένα ζιβάγκο δεν είναι ικανά να μην «προκαλέσουν», καθ ‘όμοιο τρόπο δεν είναι ικανά να «προκαλέσουν» και ένα κοινώς νοούμενο ως «ανάρμοστο» φόρεμα, ή μια μπλούζα που επιτρέπει την κοινώς νοούμενη ως «θρασεία» δημόσια έκθεση με σεξουαλικό σκοπό, αλλά κυρίως διότι η απάντηση στην ερώτηση αυτή επιβεβαιώνει εξ’ αντιθέτου την ενεργητική ευθύνη του θύματος και την κουλτούρα βιασμού που αυτή συνεπάγεται. Ακόμα και αν υπάρχουν γυναίκες που ντύνονται συνειδητά με τρόπο δυνάμενο να προκαλέσει σεξουαλική διέγερση ή ενδιαφέρον, αυτό δεν θα έπρεπε να αφορά στη συζήτηση περί σεξουαλικής παρενόχλησης, καθώς η επίκλησή του δεν είναι παρά ένας ακόμα τρόπος εθελοτυφλίας και κατηγορίας του θύματος. Το ίδιο το επιχείρημα της ενδυματολογικής ελευθερίας είναι αυτόνομα εξαιρετικό και επικυρωτικό της απεριόριστης έκφρασης ανθρώπινης προσωπικότητας, αλλά σε συνδυασμό με το πρόβλημα της σεξουαλικής παρενόχλησης, αγγίζει ακροθιγώς και ανολοκλήρωτα ένα θέμα πολύ βαθύτερο από την απλή ελευθερία έκφρασης, στο οποίο η συζήτηση δύσκολα οδηγεί.
Ο πολιτισμός μας, έχοντας κακοχωνέψει την διαλεκτική σκέψη, δεν μας αφήνει εύκολα να αναρωτηθούμε το «Γιατί». Δεν είναι η απάντηση το ζήτημά μας, αλλά η ίδια η ερώτηση.
Πίσω από την ερώτηση αυτή, βρίσκεται καλά κρυμμένη η παραδοχή ότι για να αλλάξουμε νοοτροπίες, πρέπει να αλλάξουμε ρούχα. Η παραδοχή αυτή που κατηγορεί το θύμα για πρόκληση είναι μια παραδοχή ,για την οποία όλα είναι θέμα άμυνας, καθώς η επίθεση είναι παραπάνω από δεδομένη, είναι υπαρκτή, είναι πραγματική και ελλείψει προσπάθειας εξάλειψης της, θεμιτή. Έχοντας στον νου μας την έννοια της επίθεσης και της κυριαρχίας ως δεσπόζουσας κανονικότητας, εκείνη γίνεται αόρατη, την αγνοούμε ως μέρος μιας πραγματικότητας που δεν δύναται να αλλάξει και επικεντρωνόμαστε στη στάση του κυριαρχούμενου, στο ορατό και αντιληπτό, το οποίο μπορούμε να αλλάξουμε μονομερώς με μέσα μόνο αμυντικά, καθώς δεν υπάρχει αντίπαλος προς τον οποίο απευθύνεται, παρά μόνο μια αόριστη έννοια κινδύνου από κάποιον αόρατο εχθρό, κάποιον «άλλον», κάποιον «μη κανονικό» κάτι «άρρωστο και απάνθρωπο» και έτσι, ανάγκη προστασίας. Κι όμως, αυτός ο άλλος είναι κάτι παραπάνω από «μη κανονικός». Η σεξιστική ιδεολογία και τα πρότυπα εξουσίας και υποδούλωσης που αυτή συνεπάγεται δεν είναι καθόλου «άλλο» ή «μη κανονικό» ή πεπαλαιωμένη άποψη των παππούδων μας που ζούσαν βυθισμένοι σε μια πνιγηρή πατριαρχική θάλασσα σε κάποιο ορεινό χωριό της Θεσσαλίας.
Ο σεξισμός είναι μια καθημερινή ιδεολογία, ένας υποβόσκων δογματισμός που μας εμποτίζει ,που εκφράζεται με καθημερινές και μικρές κουβέντες, που περνάει τις περισσότερες φορές απαρατήρητος, τόσο αφομοιωμένος εσωτερικά μέσα από προκαταλήψεις, ήθη, πολιτιστικά πλαίσια και τρόπο ζωής που όλα αυτά του δίνουν μια αίσθηση άπιαστης αλήθειας. Οι παραδοσιακές αναπαραστάσεις των φύλων είναι βαθιά ριζωμένες στον ψυχισμό των ατόμων που συνθέτουν την κοινωνία ,όχι μόνο στους άντρες, αλλά ακόμα και στην πλειοψηφία των γυναικών που έχουν υποστεί έναν ενοφθαλμισμό από αξίες ειδικές για κάθε φύλο, μόλις από την παιδική τους ηλικία. Ο «άλλος», δεν είναι λοιπόν καθόλου «άλλος». Είναι μέσα μας, για αυτό και δεν τον βλέπουμε. Και ένας αγώνας κατά του ίδιου μας του εαυτού φαντάζει σίγουρα ιδιαίτερα μάταιος. Έτσι, διαλέγουμε την πλέον εύκολη λύση και επικεντρωνόμαστε στο ορατό και εναργώς προσδιορισμένο, στο θύμα.
Διαβάστε τη συνέχεια εδώ
Ακολουθήστε την Α,ΜΠΑ; στο Google News
Πολύ καλό αρθρο. Κάποτε στο λύκειο ήρθε μια κυρία να μας κάνει ένα σεμινάριο σεξουαλικου προσανατολισμου, θυμάμαι ότι μας είχε πει πως στη σεξουαλικη παρενόχληση, σε αντίθεση με το βιασμό, έχει ευθύνη και το θύμα αν είναι ντυμένο προκλητικά. Δεν ξέρω αν ορίζει (ή οριζε) κάτι τέτοιο ο νόμος, αλλά – ακριβώς επειδή τότε ήμουν ένα τέτοιο θυμα – έψαχνα να βρω τι κάνω λάθος στο ντύσιμό μου. Επίσης, θυμάμαι στο δημοτικο (δημοτικό ρε φίλε!) που ο δάσκαλός μου έβαλε τη δασκάλα του άλλου τμήματος να με πιάσει σε ένα διάλειμμα και να μου πει να μην ντύνομαι με τόσο… Διαβάστε περισσότερα »
Το σκεπτικο πισω απο το κακο/μεμπτο/πονηρο που μπορει να προεβαλε ενας ενηλικας στο ντυσιμο ενος μικρου παιδιου μου προκαλει συγκρυο. Δεν προκειται μονο για την ανελευθερια ή για τον πουριτανισμο της σκεψης αλλα επιπλεον για την σεξουαλικοποιηση του παιδιου μεσα απο μια ματια ακροθιγως παιδεραστικη (;), αν τολμουσα να πω
Υπέροχο Μιρέλα το κείμενο σου! Σ’ευχαριστώ που ξαναγύρισες στον πιο πολύπλοκο τρόπο γραφής σου, μου αρέσει που πρέπει να διαβάσω πολύ προσεκτικά τι γράφεις και να το επεξεργαστώ αρκετά πριν το εντυπώσω.
Είναι πολύ μεγάλη και συχνή κουβέντα αυτή για το ντύσιμο, ειδικά στην Ελλάδα, σ’ευχαριστώ για τα επιχειρήματα.
Είναι τρομερά έξυπνο και το ότι κρέμασαν τα ρούχα στο ύψος που περίπου τα φόραγαν τα θύματα. Όταν το μάτι πέσει στο φορεματάκι της εξάχρονης σε αντιδιαστολή με το ύψος και το μέγεθος με τα άλλα ρούχα σταματάει το μυαλό, και όταν διαβάσει και το κείμενο ανακατεύεται τελείως το στομάχι και δεν μιλάει καν για τον βιασμό, σε σκοτώνει δημιουργώντας σου συνεχώς εικόνες. Η μόνη ένσταση αν μπορώ να το πω έτσι, είναι ότι η έκθεση επικεντρώνεται και αυτή στα θύματα. Ο άλλος δεν υπάρχει.
εξαιρετικο, παρακληση για περισσοτερα αναλογα κειμενα στο μπλογκ
Σε ευχαριστώ για αυτό το άρθρο Μιρέλα, γιατί με έκανε να προσέξω την κάθε λέξη. <3