Η Βιρτζίνια Γούλφ, την οποία αγαπάμε πολύ τελευταία στο Α,ΜΠΑ, έγραφε στο “Ενα δικό της Δωμάτιο”, μεταξύ άλλων, ότι οι γυναικείες φιλίες δεν έχουν διερευνηθεί και γραφτεί σαν σχέσεις και δεσμοί στη μυθοπλασία. Περιττεύει να πούμε ότι είχε δίκιο.
Πριν από τις γυναίκες-φίλες, έναν δεσμό που ακόμα δεν έχει πολιτισμικά αναγνωριστεί όσο του αξίζει, οι λογοτέχνιδες της εποχής άγγιξαν τον δεσμό μεταξύ γυναικών μέσω της επιτρεπόμενης-καθ ότι αναγκαστικής- γυναικείας αδελφοσύνης.
Μιλήσαμε, λοιπόν, για τις έννοιες της γυναικείας φιλίας, αγάπης και αλληλεγγύης αρχικά μόνο στην αδελφότητα. Όχι μόνο γιατί κανείς δεν ενδιαφερόταν παλαιότερα για την πολλαπλότητα των αναγκών που μπορεί να καλύπτει μια γυναίκα σε μια άλλη, αλλά κυρίως γιατί ο ιδιωτικός χώρος ήταν κάποτε για τις γυναίκες ο μόνος χώρος ύπαρξης και άρα οι σχέσεις που είχαν με άλλες γυναίκες ήταν κυριολεκτικά μόνο οικογενειακές.
Και ήταν, πράγματι, αυτή η αφήγηση της γυναικείας αδελφότητας πράξη μικροεπανάστασης, αφού σε πολλά παραμύθια οι αδελφές δεν έχουν καλές σχέσεις, είτε μισούνται μεταξύ τους, είτε σχηματίζουν μια αξεδιάλυτη οντότητα κακίας και μισούν τρίτους είτε ζηλεύουν πολύ η μια την άλλη σε βαθμό νοσηρό. (Τα αγόρια αδέλφια δεν ζηλεύουν btw, τα αγόρια ανταγωνίζονται στη χειρότερη και συνήθως ο μικρός αδελφός μαθαίνει από τον μεγάλο.)
Αυτή η προλογοτεχνική επιρροή έπαιξε ρόλο στον τρόπο που φερόμαστε ακόμα στις αδελφές. Γι αυτό λέμε ότι οι “Μικρές Κυρίες” είναι ένα πολύ επαναστατικό και πολύ φεμινιστικό μυθιστόρημα, τόσο γιατί οι σχέσεις μεταξύ των τεσσάρων αδελφών ακροβατούν στην κόψη της φιλίας όσο και γιατί νομίζω πως είναι από τα πρώτα μυθιστορήματα στο οποίο υπονοείται ένα female gaze από και προς γυναίκες που συζούν και αγαπιούνται πολύ συνειδητά. Στα μυθιστορήματα των αδελφών Μπροντέ πρωταγωνιστούν επίσης αδελφές.
Μεγαλώσαμε με τις αδελφές Όλσεν να φιγουράρουν στις μικρές μας εξογκωματικές οθόνες, η μια σαν το alter ego της άλλης και με τον συγχρονισμό της τέλειας συνεργατικότητας ενός μυαλού σε δύο σώματα. Νομίζω ότι μας αρέσει να βλέπουμε teen High School movies του 80′ και του 90′ ακριβώς γιατί ακόμα και εκεί υπάρχει, μέσα σε όλα, και αυτή η ένδειξη της γυναικείας αδελφότητας\ κάστας που ξεφεύγει από τα όρια του σπιτιού.
Στη λογοτεχνία, η Φεράντε έκανε σήμερα το μεγάλο βήμα. Οι σχέσεις της Έλενα με την Λίλα στην “Τετραλογία της Νάπολης” είναι τόσο αδελφικές- αφού μεγαλώνουν μαζί από παιδιά και διαβάζουν και Μικρές Κυρίες- όσο και φιλικές, παθιασμένες, συνεξαρτητικές, θυελλώδεις και άλλα πολλά επίθετα που ταιριάζουν στο περιγραφικό μας λεξιλόγια σε έρωτες και όχι τόσο φιλίες. Και αυτό είναι ακριβώς το πρόβλημα.
Η γυναικεία φιλία παραμένει ζήτημα κάπως μεταγλωσσικό- ίσως λίγο άλεκτο. Είναι μια γλώσσα που ρέει μέσα μας, που όλες μιλάμε αλλά για την οποία δεν μπορούμε ακριβώς να μιλήσουμε. Τα συναισθήματά μας για τις φίλες μας δεν είναι πολλές φορές εκφράσιμα με το λεξιλόγιο που χρησιμοποιούμε στις υπόλοιπες σημαντικές επαφές μας.
Μπορούμε να φλυαρούμε με ακριβολογία για τους συντρόφους μας ή την οικογένειά μας, αν έχουμε καλές σχέσεις, αλλά σχέσεις χωρίς σεξ και δεσμούς αίματος- παραμένουν κάπως άλεκτες. Δεν έχουμε κοινωνικά τον τρόπο να τους αποδώσουμε τον χώρο που πιάνουν μέσα μας.
Και εδώ έρχεται το Sex and The City και ο λόγος για τον οποίο αυτή η σειρά είναι τόσο επιτυχημένη στο γυναικείο κοινό. Ναι, ρούχα, παπούτσια, διασκέδαση, Ν Υόρκη, αναπολογητικό σεξ, αλλά κυρίως το SATC είναι μια ωδή στη γυναικεία φιλία.
Το “Βig Little Lies” έρχεται επίσης να θίξει τη γυναικεία φιλία με την κανονικοποίηση των ατελειών και του γυναικείου αντι ηρωσιμού στις τρεις φίλες πρωταγωνίστριες του. Άλλες ταινίες ή σειρές το “The sisterhood of the Traveling pants” το αγαπημένο “Thelma And Louise” και βέβαια το παλαιότερο, πολύ ριζοσπαστικό “Golden Girls” που έρχεται το 1985 (Εμείς εδώ εν Ελλάδι δεν επιτρεπόταν τότε να κάνουμε ούτε έκτρωση) και αναπαριστά τις ζωές τεσσάρων γυναικών που συζούν στα 60. Το 1985. Εντωμεταξύ το 2021, εμείς μιλάμε ακόμα για το αν έχουμε λήξει απ’ τα 30.
Μιας και μιλήσαμε για 60, το “Grace And Frankie” ανεβαίνει ηλικιακή πίστα και πραγματεύεται την τρυφερότητα, το χιούμορ και την αγάπη ανάμεσα σε δύο γυναίκες στα 80.
Το ολοκληρωτικά γυναικείο καστ, τόσο στις παλαιότερες σειρές, όσο και στις καινούριες, αντιπροσωπεύει κάτι παραπάνω από τον εκδημοκρατισμό της κινηματογραφικής αρένας: Προσπαθεί κάπως να μας δείξει, χωρίς ακριβώς να μας το πει, πως σιγά σιγά αρχίζει και γίνεται ορατή η σχέση που μπορεί να υπάρχει ανάμεσα σε γυναίκες που δεν ανήκουν στον ίδιο οικογενειακό κύκλο.
Η γυναικότητα είναι στο μυαλό μας πράγμα συνεργατικό. Εξ ου και πολύ λίγες ταινίες περιλαμβάνουν ή επικεντρώνονται μόνο στις σχέσεις μεταξύ των ανδρών που πρωταγωνιστούν. Συνήθως στην ταινία υπάρχει κάποιος απώτερος σκοπός, κάποιο τέλος, η ταινία είναι εξωστρεφής και περιλαμβάνει πράξη. Πάρτε για παράδειγμα το “The Hangover”. Ανδρική φιλία, πράγματι, ξέφρενο πάρτι, ατελείωτες ώρες προσπάθειας να μαζέψουν τα ασυμμάζευτα και η ανδρική φιλία στο περιφερειακό ενός πολύ εξωτερικού και ατομικού επίκεντρου.
Δεν έχω δει Καρντάσιανς και παρακολουθούσα GNTM μάλλον όπως οι περισσότεροι, για να έχω κάτι να συζητήσω, αλλά έχω την εντύπωση ότι το να κλείσεις γυναίκες σε ένα σπίτι, δε θα ισοδυναμούσε καθόλου με αυτά τα μισητά beefs που περιμένουμε να δούμε μπροστά από τις κάμερες. Σαφέστατα δεν τα πάμε όλες καλά με όλες και το να μη δημιουργηθούν θέματα θα ήταν επίσης η άλλη όψη ενός πατριαρχικού προβλήματος -καμία δεν θα ήθελε να γίνει αρκετά δυσάρεστη για να εκφράσει τις προτιμήσεις της.
Αλλά αυτή η καταναλωτική εμμονή με την έννοια του γυναικείου μίσους, της ζήλιας, της ανδροκεντρικής κόντρας μεταξύ των γυναικών μου φαίνεται πολύ μακριά από αυτό που πιστεύω ότι θα συνέβαινε αν έκλεινες πολλές γυναίκες μαζί σε ένα σπίτι. Θα έχετε ακούσει το άλλο χαριτωμένο- οι γυναίκες δεν θα αντέχατε στρατό, εκτός των άλλων, γιατί δεν μπορείτε να συμβιώσετε.
Έχω αρχίσει να σκέφτομαι ότι τελικά ο λόγος για τον οποίο τα ριάλιτι αυτά είναι πολιτιστικά σινιάλα υποκουλτούρας, δεν είναι τόσο επειδή θρέφουν έναν τηλεοπτικό κανιβαλισμό και μια νοσηρή μας περιέργεια αλλά κυρίως γιατί υπάρχει πάντα αυτή η προσδοκία του γυναικείου αλληλοφαγώματος.
Πλέον, με τόσες ταινίες, επιρροές και τόση ξενόγλωσση λογοτεχνία για το ζήτημα της γυναικείας φιλίας, μου φαίνεται ότι το να αντλούμε ευχαρίστηση με το να προσδοκούμε κόντρες σε ένα σπίτι στο οποίο ζουν γυναίκες είναι ένας μύθος προ πολλού ξεπερασμένος.
Ακολουθήστε την Α,ΜΠΑ; στο Google News
Θυμηθηκα τωρα στο βιβλίο της Φεντεριτσι για το κυνήγι μαγισσών του Μεσαίωνα, που περιγραφει το πώς συκοφαντηθηκε η γυναικεία φιλία και οι μεταξυ τους σχέσεις, με αποτέλεσμα το gossip από εκεί που σήμαινε φιλενάδα να σημαίνει πλεον κουτσομπολιό. Το κλείσιμο της γυναίκας στο σπίτι και στον ιδιωτικό χώρο πραγματοποιηθηκε κυριολεκτικά με φωτιά και σίδερο. Αυτά που ζουμε σήμερα είναι τα απόνερα μιας εποχής απίστευτης βαρβαρότητας.
Επίσης από ταινία του Αλμοδόβαρ “όλες οι γυναίκες είναι κατά βάθος αδερφές”… Έχω βαρεθεί να δείχνω τα αυτονόητα . ΟΧΙ να εξηγώ. Να δείχνω. Να δείχνω τις τόσες καλές φίλες γυναίκες που έχω, να δείχνω πόσο υποστηρικτικές και ενδιαφέρουσες είναι. Πόση πλάκα έχουν. Πόσο ανταγωνιστικοί είναι οι άντρες μεταξύ τους. Όχι όλοι. Έχω κουραστεί από γυναίκες που λένε ότι οι άλλες τις ζηλεύουν γιατί είμαστε γυναίκες….
Καλέ εμένα ο αδερφός μου ο ίδιος, παλιά σε συζήτησή μας, προσπαθούσε να με πείσει ότι ΔΕΝ έχω πολύ στενές φίλες (έχω και τις υπεραγαπω, και τότε ειδικά που ήμασταν πιο μικρές, πριν να αρχίσουμε δουλειές και παντρειες ήμασταν και αυτοκολλητες) και ότι τέλος πάντως οι αντρικές φιλίες είναι ανώτερες.
Έχει έναν καλό φίλο, τον ίδιο από το νηπιαγωγείο που ανάθεμα τους αν συζητάνε και τίποτα.
Το_κοτσύφι
τελικά πείστηκε ότι έχεις αληθινές φίλες ή ότι τελος παντων οι γυναικεία φιλία υπάρχει ή μπααα;
Δεν έχω ιδέα και δεν με νοιάζει κιόλας να σου πω, δεν βγάζεις άκρη.
“Τα αγόρια αδέλφια δεν ζηλεύουν btw, τα αγόρια ανταγωνίζονται στη χειρότερη και συνήθως ο μικρός αδελφός μαθαίνει από τον μεγάλο”
Όποιος αμόλυσε αυτήν την μπαρούφα δεν είχε ποτέ γιους ή δεν ασχολήθηκε ποτέ με αυτούς. Και εννοώ ποτέ! ¡Nunca, jamás!
Το άρθρο είναι πολύ κατατοπιστικο: μεγαλώσαμε είναι η λέξη κλειδί. Μεγαλώσαμε με κάποια συγκεκριμένα πρότυπα κ μοτίβα. Μας είπαν ότι είναι σωστά. Τους πιστέψαμε ουσες μικρές κ ψιλοασχετες με το τι εστι πατριαρχια. Τα αναπαραξαμε. Αποτέλεσμα??? Τίποτα. Δεν καταφέραμε τίποτα. Ούτε τον άντρα της άλλης βουτηξαμε-γιατι ξεχάσαμε ότι κ αυτός έχει προσωπική βούληση, ούτε το μάτι της βγαλαμε-γιατι ξεχάσαμε ότι το παιχνίδι σταματάει όταν ένας παίκτης αποχωρεί…ούτε τίποτα… Εν αντίθεση η νοοτροπία της ζήλιας καλλιεργειθηκε στους άντρες ως ευγενής άμιλλα. Γιατί ως αρσενικα( μπήκε κάπου κ η δικαιολογία των ορμονών εδω) είναι έτσι απ τη φύση τους. Γιατί η ανταγωνιστικοτητα… Διαβάστε περισσότερα »
Έχω κουραστεί να ακούω από γυναίκες ότι σαν φύλο είμαστε ανταγωνιστικές, ότι θέλουμε η μία να φάει τον γκόμενο της άλλης, ότι προτιμούν να δουλεύουν με άντρες και άλλα πολλά.
My brilliant friend ♥♥
Πολύ εύστοχο άρθρο, μόνο μια επισήμανση. Δεν είναι μόνο η ξενόγλωσση λογοτεχνία που έχει ασχοληθεί με το βάθος και την πολυπλοκότητα της γυναικείας φιλίας, οι (παιδικές φίλες και συμμαθήτριες) Ζωρζ Σαρρή και Άλκη Ζέη έχουν αποτυπώσει πολύ όμορφα τις κοριτσίστικες φιλίες, εμπνεόμενες και από τη δική τους σχέση. (Βλέπε “Ε.Π.”, “Όταν ο ήλιος” κλπ)
Γιατί όχι και το L Word;
Διαφωνώ λιγάκι διότι α. αναφέρεσαι σε παλαιότερες δεκαετίες β. λίγοι άντρες εμβαθύνουν στις σχέσεις τους σήμερα και ακόμα λιγότεροι στο παρελθόν, δηλαδή κάνοντας παρέα με κάποιον στο καφενείο πολλοί δεν γνωρίζουν/γνώριζαν τα βασικά για τον άλλον (οικογενειακή κατάσταση, κλπ). Ενδέχεται να ξέρουν πόσο καλά παίζει κάποιος τάβλι αλλά να μην ξέρουν πως φέρεται έξω από το καφενείο. Βέβαια γενικότερα η αποψάρα μου είναι οτι η ζήλεια των γυναικών μεταξύ τους, η φιλία των γυναικών όπως και όλα τα στερεότυπα ειναι αυτό ακριβώς στερεότυπα με τα οποία διαφωνώ καθέτως και οριζοντίως. Ειδικά για την γυναικεία φιλία λέω ότι είναι ένα πατριαρχικό… Διαβάστε περισσότερα »
Θα ήθελα να επισημάνω ότι μπορεί παλαιότερα οι περισσότερες γυναίκες να μην περιφέρονταν με άνεση στην κοινωνία αλλά η γυναικεία φιλία άνθιζε στη γειτονιά τους και στο σπίτι τους ..ήδη στην εποχή του Ομήρου διακρινουμε τη φιλία της Ναυσικά που έπαιζε τόπι με τις άλλες κοπέλες-δουλες όσο μουλιαζαν τα ρούχα στο ποτάμι..τη φιλία και την αλληλεγγύη των γυναικων-λαφύρων κάθε πολέμου… μέχρι την εποχή της γιαγιάς μου που δέθηκε τόσο υπέροχα με τις αδελφές τις για να αντιμετωπίσουν τον πατριάρχη αδελφό, που ζύμωνε ψωμί με τις γειτόνισσες, έπλενε τις φλοκάτες στη θάλασσα μαζι τους ή έπλεκαν μαζί τα προικιά για τις… Διαβάστε περισσότερα »
Πάντως οι Ισραηλινές μια χαρά πάνε στρατό και τόσες γυναίκες έχουν πολεμήσει στο ΕΑΜ και με τους Κούρδους. Όποιος τα λέει αυτά δεν βλέπει το προνόμιό του να μπορεί να επιλεγεί να αφήνει και κάποιον στο σπίτι του να του κάνει τις δουλειές!