Τι μας κληροδότησε η γυναίκα Brigitte Bardot

Βλέπεις τα πόδια μου στον καθρέφτη; Τα βρίσκεις όμορφα;
Ναι. Πολύ.
Και τους μηρούς μου;
Ναι. 
Τα γόνατά μου; Σου αρέσουν τα γόνατά μου;
Ναι, πολύ όμορφα.
Βλέπεις τον πισινό μου στον καθρέφτη; Σου αρέσει; Είναι ωραίος;
Ναι, πολύ.
Και τα στήθη μου;
Ναι, τρομερά πολύ. 
Και το πρόσωπό μου; Τα μάτια, το στόμα, τη μύτη, τ’αυτιά;
Ναι. Όλα.
Ώστε με αγαπάς ολόκληρη;
Ναι, σ’αγαπώ συνολικά, τρυφερά, τραγικά. 

Ο διάλογος από το Le Mépris (H Περιφρόνηση) του Jean-Luc Godard, που έμεινε κλασσικός κι αθάνατος (αρκεί να σκεφτούμε ότι τον επανασυσκεύασε σε περιτύλιγμα 2020s η μάρκα Chanel για να διαφημίσει ένα κραγιόν της) μοιάζει επιφανειακά ως ένα σοφτ πορνογραφικό ιντερμέδιο σε μια περίπλοκη δομικά ταινία του λεγόμενου γαλλικού Νέου Κύματος. Μια ταινία μέσα στην ταινία, μια meta ταινία, που όμως ξεκινά με εικόνες που ηδονοσκοπούν το φυσικά αισθησιακό κορμί της Bardot. Γιατί;

Είναι άραγε μισογυνικό το μυθιστόρημα του Alberto Moravia που διασκεύασε για την οθόνη ο Godard κι αποθέωσε η Bardot με την παρουσία της; Δεν θα μπορούσε ποτέ να είναι, ακριβώς επειδή την ηρωϊδα ενσάρκωσε η Bardot, η οποία μας άφησε χρόνους από την επίγεια ζωή της χθες στα 91 της χρόνια. Στο μεσοδιάστημα κατόρθωσε να γίνει η θρυαλλίδα της σεξουαλικής επανάστασης για όλη την ευρωπαϊκή ήπειρο και να ξεσηκώσει την απελευθέρωση για τις γυναίκες με περισσότερους από έναν τρόπους.

Μπορεί να έχει κατηγορηθεί -κι όχι αδίκως- για ακροδεξιές απόψεις (η ανησυχία για αλλοίωση του γαλλικού ιδεώδους από την μετανάστευση μουσουλμάνων), με ισλαμοφοβία και ομοφοβία που διαφαίνεται από ορισμένες επιστολές της και δηλώσεις της. Ως άνθρωπο θα την κρίνουν οι οικείοι της κι η Ιστορία. Ως γυναίκα και σύμβολο ωστόσο μας κληροδότησε ουκ ολίγα.

Ο Peter Evans, στο βιβλίο του Bardot, Eternal Sex Goddess, αποτυπώνει το μυστήριο της περσόνας της. Αν και η αντίστοιχη σταρ στις ΗΠΑ Marilyn Monroe εδραίωσε την αιώνια γοητεία της φεύγοντας από αυτόν τον μάταιο κόσμο σε πολύ νεαρή ηλικία, κι η Bardot μας άφησε επίσης πολύ νωρίς -τουλάχιστον από τον κινηματογράφο. Η Bardot όμως δεν μπορούσε να είναι τίποτα άλλο παρά Γαλλίδα. Στην Αμερική, σε μια εποχή που κυριαρχούσε η μετρημένη Doris Day, η Bardot ήταν σκάνδαλο. Η Marilyn Monroe ως περσόνα έμοιαζε ως μια χολλυγουντιανή κατασκευή, ενώ στην ιδιωτική της ζωή ήταν ένα λαμπραντόρ με μάτια που ικέτευαν «αγάπησέ με, αγάπησέ με». H Bardot έμοιαζε αντίθετα με γάτα. Θα ερχόταν κοντά σου αν σε αγαπούσε η ίδια. Ήταν πρωτίστως ελεύθερη.

Η απομάκρυνσή της στη προσωπική της ασκητική βίλα, La Madrague, στη νότια Γαλλία, όταν εγκατέλειψε τον κινηματογράφο και τους άνδρες υπέρ της άνευ όρων διάσωσης των ζώων που τους χάρισε τον καλύτερο εαυτό της με το ίδρυμα Bardot για την προστασία τους, αλλά κι οι αμφίβολες πολιτικές της απόψεις στα επόμενα χρόνια, που συγχέουν τον πατριωτισμό με την ακροδεξιά, έχουν δημιουργήσει ακόμη μεγαλύτερη φασαρία σχετικά με την εικόνα της.

Ποια και τι είναι τελικά η Bardot;

Είναι μήπως η Marianne, ένας θεσμός, η προτομή-ενσάρκωση της γαλλικής δημοκρατίας σε όλα τα δημόσια κτήρια για την κατασκευή της οποίας πόζαρε; Ένα πραγματικά άγριο κορίτσι, που προέρχεται εντούτοις κατευθείαν από την αστική τάξη, αρχικά ονειρευόμενη να γίνει μπαλαρίνα όπως προοριζόταν; Δημιουργία του Roger Vadim, που ενήργησε ως Πυγμαλίωνας στη Γαλάτεια της; Η πιο διάσημη προστάτιδα του St. Tropez και η αγία της τουριστικής βιομηχανίας του; Η πρωτοπόρος του μπικίνι, η εικόνα του το ντεκολτέ της ναυτικής μπλούζας και η εμπνεύστρια της πόζας Bardot (ντυμένη μόνο με καλσόν, με τα πόδια σταυρωμένα μπροστά, τα χέρια σταυρωμένα πάνω από το στήθος της); Μια ένθερμη ακτιβίστρια για τα δικαιώματα των ζώων; Ή μια παραληρηματική ηλικιωμένη που βλέπει τον χρόνο να περνάει από μπροστά της απεκδυόμενη την εποχή της, όπως άλλωστε έκανε κι ο συνομήλικος και συνταξιδιώτης της Alain Delon; Ίσως υπάρχουν λίγα από όλα αυτά στην μυστηριώδη περσόνα της. Το πρόσωπό της μια συγκινητική υπενθύμιση στην εποχή μας που είναι προσβάσιμη μέσω του Instagram ότι ο χρόνος λαμβάνει φόρο απ’όλους μας, ό,τι και να γίνει.

To σώμα Bardot «πεδίο βολής που ασκούνται βρίζοντας ξένοι φαντάροι»

Ο Φουκώ λέει πως το σώμα είναι ένα πεδίο όπου ασκούνται διάφορες δυνάμεις και εξουσίες, το ελέγχουν στενά· επενδύουν σ’ αυτό· το σημαδεύουν, το εκπαιδεύουν, το βασανίζουν, το εξαναγκάζουν να διεκπεραιώνει έργα, να εκτελεί τελετές. Το σώμα με τη σειρά του ανθίσταται, εγείρεται και ανασυνθέτει την τάξη πραγμάτων, το σώμα είναι μεν δέκτης και μέσω των αισθήσεων προσλαμβάνει τον κόσμο, αλλά και πομπός μηνυμάτων, άρα δύναται να παρέμβει στην ανασύσταση του κόσμου.

Η Bardot με απόλυτη φυσικότητα ανακατέλαβε την ελευθερία του σώματος, ανασυστήνοντας με την διαδικασία αυτή τον κόσμο -μια λέξη που εννοεί και το σύμπαν. Κόβοντας το κορμί κομματάκι κομματάκι, επανασυστήνει το όλον. Η γυναίκα δεν είναι μόνο αντικείμενο της αντρικής ματιάς, διεκδικεί η ίδια το δικαίωμα του σώματος. Μάλιστα κατέχει μια πρωτιά που το επιβεβαιώνει. Όχι μόνο εγκατέλειψε τον κινηματογράφο μόλις στα 39 της χρόνια (αυτό το είχε κάνει πιο πριν η Greta Garbo), αλλά άφησε το πρόσωπο και το σώμα της στην φθορά του πανδαμάτορα.

Η σκηνή της Περιφρόνησης, επενδεδυμμένη με την εκπάγλου μελαγχολίας μουσική του Dellerue, είναι μόνο μία όπου η Bardot φέρεται με απόλυτη σεξουαλική ελευθερία, κι ήταν εμβόλιμη στην ταινία μετά την ολοκλήρωση του βασικού κορμού μετά από αίτημα των αμερικανών παραγωγών όπως λέγεται. Σήμερα κανένας σινεφίλ δεν μπορεί να σκεφτεί την Περιφρόνηση χωρίς αυτή την σκηνή.

Ο Roger Vadim, σκηνοθέτης του Κι ο Θεός έπλασε τη Γυναίκα (1956), μέντορας και σύζυγος που την καθιέρωσε στις συνειδήσεις όλου του κόσμου, είπε: «Ήθελα διαμέσου της Brigitte, να αναπαραστήσω το κλίμα της εποχής, η Juliette είναι ένα κορίτσι των καιρών της, που αποτινάσσει κάθε συναίσθημα ενοχής, κάθε ταμπού που της επιβάλλει η κοινωνία και της οποίας η σεξουαλικότητα είναι παντελώς απελευθερωμένη. Στην προπολεμική λογοτεχνία και τα φιλμ, θα την είχαν χαρακτηρίσει πόρνη. Στην εν λόγω ταινία, είναι μια πολύ νέα γυναίκα, γενναιόδωρη, καμιά φορά ανισόρροπη, και τελικά ασυγκράτητη, που δεν έχει καμιά άλλη δικαιολογία παρά τη γενναιοδωρία της»

Την γενναιοδωρία της… Την επιθυμία της, ήθελε να πει! Ο χαρακτήρας της ακολούθησε τις σεξουαλικές του επιθυμίες ανοιχτά, χορεύοντας ξυπόλητη με τα μαλλιά άγρια κι αχτένιστα. Η Simone de Beauvoir την χαιρέτισε ως σύμβολο «απόλυτης ελευθερίας».

Η ελευθερία και το τίμημά της για την γυναίκα Brigitte Bardot

Η φήμη της ως ελεύθερης και αμφιλεγόμενης γυναίκας ενισχύθηκε από την προσωπική της ζωή, τους έρωτες, τους γάμους και τις αποτυχίες που την έστρεψαν στον μέχρι τέλους ακαταπόνητο ακτιβισμό υπέρ των ζώων.

Είναι πιο πιθανό, φανταζόμαστε, να ολοκληρώνει μια ερωτική σχέση στην παραλία παρά σε μια λαμπερή κρεβατοκάμαρα με βελούδινα ριχτάρια και μεταξωτά σεντόνια. Υπάρχει μια χίπικη αύρα του «κάντε έρωτα, όχι πόλεμο», ειδικά στην περσόνα της της δεκαετίας του 1960. Και μετά το μοναχοπαίδι της, ο γιός της που τον απαρνήθηκε.

Ήταν όμως κι αυτό μια έκφανση της ελευθερίας του σώματος που ευαγγελιζόταν; Ο γάμος της με τον Jacques Charrier δεν κράτησε πολύ. Μετά το διαζύγιό τους, ο Charrier κράτησε την επιμέλεια του Nicolas. Ο γιος τους μεγάλωσε κυρίως με τους παππούδες του από την πλευρά του πατέρα, με την Bardot να λέει αργότερα ότι δεν μπορούσε να του εξασφαλίσει μια σταθερή καθημερινότητα. Στην αυτοβιογραφία της μίλησε για πρώτη φορά δημόσια σταρ του μεγέθους της για αυτό που είναι περισσότερο ταμπού απ’όλα για τη γυναίκα: το αντιλαμβανόμενο βάρος της μητρότητας. Στο βιβλίο, η Bardot περιέγραφε τον πρώην σύζυγό της με ιδιαίτερα βαριές αιχμές και παρουσίαζε την εγκυμοσύνη με εκφράσεις που προκάλεσαν αντιδράσεις.

Στο ίδιο βιβλίο καταγράφει τις αμβλώσεις που προηγήθηκαν της εγκυμοσύνης της, τις αυτοσχέδιες προσπάθειές της να αποβάλλει, την περιγραφή ότι «θα προτιμούσε ένα μικρό σκυλάκι», ενώ σκιαγραφεί μια φάση βαριάς προσωπικής κρίσης. Η αφήγησή της για εκείνα τα χρόνια συνδέει τη σχέση της με τον Charrier, τους περιορισμούς που ένιωθε και την πίεση της δημόσιας εικόνας με την αίσθηση ότι έχανε τον έλεγχο της ζωής της.

Είχε ήδη ωστόσο δημιουργήσει τον μύθο. O Jorge Veirga της αφιέρωσε ένα βραζιλιάνικο μάμπο το 1960, έμπλεος θαυμασμού ακριβώς για τον μύθο της.

Kανένας όμως δεν απέδωσε καλύτερα το ανήσυχο πνεύμα της από τον άλλον αμφιλεγόμενο της γαλλικής σκηνής, τον Serge Gainsbourg, στον εμβληματικό ύμνο Les Initiales BB (τα αρχικά BB, δηλαδή όπως ήταν γνωστή η Μπε Μπε σε όλον τον κόσμο).

Ενώ τα αυτοκρατορικά μετάλλια
κάνουν το χάλκινο και το χρυσό να λάμπουν στη μέση της
η πλατίνα χαράζει έναν κρύο κύκλο πάνω της
το σημάδι των σκλάβων σε κάθε δάχτυλο.
Μέχρι τους μηρούς της βαλμένη σε μπότες
κι είναι σαν ένα δισκοπότηρο για την ομορφιά της
Δεν φοράει τίποτα άλλο παρά μια πινελιά
Guerlain στα μαλλιά της.
Με κάθε της κίνηση ακούγαμε
τα ασημένια κουδούνια στους καρπούς της
και κουνώντας τα προχωρούσε
και πρόφερε αυτή τη λέξη: Almeria

Ακολουθήστε την Α,ΜΠΑ; στο Google News