Στην πατριαρχία οι γυναίκες είναι αντικείμενα προς χρήση

Γιατί δεν φταίει «η κακιά η ώρα» και πως το «χάλασε η φάση» μπορεί να οδηγεί σε δολοφονία; Με άλλα λόγια, τι εννοούμε όταν λέμε «η πατριαρχία σκοτώνει» και γιατί λέμε «άλλη μία γυναικοκτονία”;

 (Θα προσπαθήσω να απαντήσω στα ερωτήματα αυτά όσο πιο σύντομα και περιεκτικά μπορώ, γιατί θα μπορούσαμε να γράψουμε ολόκληρα βιβλία για τα παρακάτω)

Πριν χρόνια διάβαζα ένα βιβλίο ενός συνάδελφου ψυχολόγου που αφορά στην ενσυναίσθηση, και κυρίως στην δυνατότητα να «χάσεις» την ενσυναίσθηση σου, καθώς και στις συνθήκες που συνεισφέρουν στο να την «χάσεις». Το βιβλίο πραγματεύεται από ατομικές πράξεις “cruelty” (όπως πχ. η δολοφονία) έως μαζικές πράξεις όπως το άπαρτχαϊντ και το 3ο ράιχ (το βιβλίο είναι το “zero degrees of empathy” by Simon Baron-Cohen).

 Αυτό που κράτησα από το βιβλίο αυτό ήταν η διαδικασία «απανθρωποποίησης» που πρέπει να συμβεί μέσα σε ένα μυαλό έτσι ώστε το άτομο να μπορέσει να σκοτώσει κάποιον. Έτσι λοιπόν, η δολοφονία δεν είναι «μια κακιά στιγμή» αλλά μια σειρά από αποφάσεις που μοιάζουν όχι μόνο λογικές, αλλά έγκυρες και δικαιολογημένες. Ο θύτης λοιπόν πρέπει να «πείσει» τον εαυτό του ότι το θύμα δεν είναι «σαν και αυτόν», δεν είναι «ίσο με αυτόν», οπότε η ζωή του θύματος δεν «αξίζει» όσο η ζωή του θύτη. Έτσι λοιπόν, ο θύτης αφαιρεί την ανθρώπινη ιδιότητα από το θύμα, το οποίο ξάφνου φαντάζει:

1. ως «αντικείμενο το οποίο χάλασε» γιατί πολύ απλά δεν λειτουργεί όπως θα έπρεπε ή όπως λειτουργούσε παλιότερα
2. ως «εμπόδιο» στην ομαλή λειτουργία/πορεία της ζωής του θύτη

 Και στις δύο περιπτώσεις λοιπόν «υπάρχει λόγος» που ο θύτης θέλει να «ξεφορτωθεί» το θύμα μέσω της δολοφονίας.

Ένα πολύ απλό αλλά ακριβές παράδειγμα που φέρνω στο μυαλό μου είναι πως φανταστείτε πως έχετε στρώσει τραπέζι στην αυλή να φάτε και εμφανίζονται μυρμήγκια. Η πρώτη κίνηση που θα κάνετε είναι να τα διώξετε/σκοτώσετε χωρίς να ενδιαφερθείτε αν πεινάνε, αν χρειάζονται το φαγητό, αν η κίνηση να τα διώξετε θα τα σκοτώσει, αν τα άλλα μυρμήγκια θα στενοχωρηθούν, αν τα μυρμήγκια έχουν οικογένεια και όνειρα, κλπ. Πολύ απλά γιατί δεν μπορείτε να έχετε ενσυναίσθηση για ένα πλάσμα που δεν το βλέπετε ως ίσο και ισάξιο.

 Πως λοιπόν η πατριαρχία εμπλέκεται με όλα αυτά;

 Η πατριαρχία, μέσω του σεξισμού και του μισογυνισμού, θέτει πολύ συγκεκριμένες προϋποθέσεις για το «ποια γυναικεία ζωή αξίζει» μέσω τον πολύ συγκεκριμένων στερεότυπων συμπεριφοράς/σκέψης που θέτει για τις γυναίκες. Όταν μια γυναίκα ζει με τρόπο που παρεκκλίνει από τα πατριαρχικά πρότυπα, δέχεται καταπίεση και αντιδράσεις. Δεν μιλάμε αναγκαστικά για «αντίδραση = δολοφονία», μιλάμε όμως για σίγουρο κύμα πατριαρχικών και μισογύνικων αντιδράσεων, είτε επιθετικές είτε παθητικά επιθετικές, οι οποίες έχουν ως σκοπό «να την βάλουν πίσω στη θέση της» έτσι ώστε «να λειτουργεί σωστά».

 Η πατριαρχία λοιπόν «απανθρωποιεί» την γυναίκα, θεωρώντας πως δεν μπορεί απλά να «είναι» αλλά πρέπει να «είναι υπό προϋποθέσεις» αλλιώς υπάρχουν «ποινές». Ως ένα άλλο αντικείμενο λοιπόν η γυναίκα λειτουργεί μέσα στην πατριαρχία, με «οδηγίες λειτουργίας», όπου οι «αποκλίνουσες συμπεριφορές» σηματοδοτούν πως «χάλασε».

 Μέσα στην πατριαρχία, οι σχέσεις αντρών και γυναικών λειτουργούν υπό τους παραπάνω όρους. Οι γυναίκες «μαθαίνουν» πως η χρηστική τους ιδιότητα είναι ωφέλιμη για την σχέση, και οι άντρες μαθαίνουν (κάποιοι συνειδητά και κάποιοι υποσυνείδητα) πως η γυναίκα είναι περισσότερο χρηστικό αντικείμενο παρά ίσος και ισότιμος άνθρωπος.

 Βλέπουμε λοιπόν, πως η «διαδικασία απανθρωποίησης» για την οποία μιλάει το βιβλίο ως προϋπόθεση για δολοφονία, στην περίπτωση της γυναικοκτονίας έχει ξεκινήσει προ πολλού. Η πατριαρχία «απανθρωποιεί» τις γυναίκες τόσο πολύ, έτσι ώστε κάποια (ανδρικά) μυαλά βρίσκουν απολύτως λογική εξέλιξη των πραγμάτων να σκοτώσουν μια γυναίκα όταν νιώσουν πως δεν «λειτουργεί σωστά» ή όταν την νιώσουν «εμπόδιο» για την δική τους ομαλή πορεία ζωής.

Έτσι λοιπόν, δεν ήταν «η κακιά η ώρα» γιατί υπήρξε μια σειρά «λογικών» για τον θύτη αποφάσεων, και όταν λέμε «χάλασε η φάση» τελικά εννοούμε «χάλασε η γυναίκα/αντικείμενο και την πέταξα».

Έτσι λοιπόν η «πατριαρχία σκοτώνει», κάνοντας την «απανθρωποίηση» της γυναίκας “status quo”, και ο όρος γυναικοκτονία χρειάζεται για να αναγνωρίσει/περιγράψει όλο αυτό το φαινόμενο.

Γιατί χωρίς αναγνώριση και περιγραφή δεν υπάρχει καταπολέμηση.