Δούλευα χρόνια καλοκαίρι στην εστίαση. Βραδινή εστίαση και όταν δουλεύεις βράδυ συνήθως βλέπεις και ακούς πολύ περισσότερα από όταν δουλεύεις πρωί. Άλλες περισσότερο και άλλες λιγότερο τυχερές, έχουμε όλες αναγκαστεί να χαμογελάσουμε ευγενικά ενώ θέλαμε να βρίσουμε, έχουμε όλες αναγκαστεί να είμαστε ευγενικές ενώ στους “πελάτες που έχουν πάντα δίκιο” δεν άξιζε τίποτα λιγότερο από ένα τηλέφωνο στην αστυνομία.
Οι εργοδότες που προστατεύουν τις εργαζόμενες τους στην εστίαση είναι πάρα πολύ λίγοι.
Καλοκαίρι σημαίνει τουρισμός, τουρισμός σημαίνει χρήματα και ευγενικές, παραχωρητικές σερβιτόρες που δεν δημιουργούν πρόβλημα σημαίνει περισσότερα χρήματα. Οι εργοδότες που βάζουν τα κορίτσια που δουλεύουν στα μαγαζιά τους πάνω από πελάτες με φουσκωμένα πορτοφόλια δεν είναι μόνο σπάνιοι, είναι είδος προς εξαφάνιση.
Στα 18, όταν ξεκίνησα να δουλεύω εποχιακά, δεν θεωρούσα καν τα περιστατικά παρενόχλησης ως παρενόχληση. Με ενοχλούσαν γιατί με αποσπούσαν από τη δουλειά μου και το μεροκάματό μου, αλλά δεν σκέφτηκα ποτέ ότι μπορούσα να κάνω κάτι για αυτά. Δεν θυμάμαι να νιώθω προστατευμένη. Αντιθέτως, θυμάμαι να σκέφτομαι όταν ετοιμάζομαι πως ελπίζω να είναι ένα ήρεμο βράδυ και να σκέφτομαι, όταν φεύγω, πως ελπίζω να μην με ακολουθήσει κανείς. Μέχρι εκεί φτάναν οι ταπεινές αξιώσεις μου.
Τα πρώτα χρόνια το έπαιζα θαρραλέα. Αν όχι θαρραλέα, το έπαιζα αδιάφορη. Όταν ένας πελάτης ήρθε και ζήτησε από τον εργοδότη μου να με αγοράσει για μια μέρα, γελάσαμε μαζί γιατί μας φάνηκε γελοίο, αλλά όχι τραγικό. Όταν με άγγιζαν χωρίς να θέλω, όταν με πίεζαν σε τοίχους για να τους δώσω το τηλέφωνό μου και όταν με παίρναν από πίσω μέχρι να φτάσω στο σπίτι μου, αναστέναζα και περίμενα να τελειώσει το καλοκαίρι για να επιστρέψω στην Αθήνα. Δεν ήξερα ότι μπορώ κάπως να αντιδράσω. Έτσι δεν ήταν η δουλειά;
Μεγαλώνοντας και αλλάζοντας περιβάλλοντα εστίασης, κατάλαβα ότι η ευγένεια έχει όρια και ότι δεν είναι στα πλαίσια της δουλειάς μου να είμαι ευχάριστη για κανέναν. Σε ένα προστατευμένο περιβάλλον εστίασης, με καλή συνεννόηση και σεβασμό από τον εργοδότη μου, άρχισα να μιλάω με γυναίκες.
Δεν μου έτυχε ποτέ να δω κάποια γυναίκα χτυπημένη, αλλά μου έτυχε να δω γυναίκες αμίλητες, φοβισμένες, γυναίκες που τους έκαναν σκηνή γιατί τις κοίταξε κάποιος άλλος, γυναίκες που δεν σηκώθηκαν να χορέψουν γιατί κάποιος τις κράτησε από το χέρι.
Και μου έχει τύχει να εμπλακώ και να ακούσω “ποια νομίζεις ότι είσαι”, να εμπλακώ ευγενικά για να πω σε κάποια ότι “αν δεν περνάς καλά πες το μου” και εκείνη να μου πει πως έχω θράσος. Συμβαίνει. Και μου έχει τύχει να ανταλλάσσω βλέμματα με γυναίκα της οποίας ο σύντροφος έκανε τα πιο αηδιαστικά μισογυνιστικά αστεία και μετά να έρθει και να μου πει “δεν τον αντέχω, το ξέρω ότι το είδες, θα τον αφήσω μόλις φύγω απ’ το νησί”.
Έχει τύχει να δω παρενοχλήσεις στα σκοτάδια και χυδαία πεσίματα και να προσπαθώ να αντιδράσω μέσα στην πολύκοσμη, πυρετώδη δουλειά. Έχει τύχει να βάλω γυναίκα σε ταξί σε ένα σχόλασμα τα ξημερώματα παρά την επιμονή της ανδροκρατούμενης παρέας να “την αφήσω να πάει μαζί τους για άφτερ”.
Έχω κάνει πάρα πολλές φορές λάθος κρίσης. Έχω επέμβει σε παρέες και ζευγάρια που με έχουν βρίσει γιατί δεν είχα δικαίωμα. Και παρά τα λάθη κρίσης, παρά το ότι ποτέ δεν ήμουν σίγουρη για το αν θα έπρεπε ή όχι να επέμβω, συνέχισα να το κάνω κατά καιρούς γιατί μια στις εκατό μπορεί να χρειαζόταν. Και έχω παρέμβει και σε συνθήκες των οποίων το αποτέλεσμα ποτέ δεν έμαθα και μάλλον ούτε πρόκειται.
Δεν είναι μόνο ότι η σερβιτόρα που κυριολεκτικά έσωσε την 19χρονη δεν κοίταξε τη δουλειά της. Δεν είναι μόνο ότι έδειξε πρωτοφανή συνδυασμό προσοχής και ενσυναίσθησης που δεν συνηθίζεται γιατί ζούμε σε έναν κόσμο πνιγμένο στην αδιαφορία και στο “κοίτα τη δουλίτσα σου”.
Είναι ότι οι γυναίκες που δουλεύουν στην εστίαση γίνονται μάρτυρες τόσων ανθρωπίνων φωνών, κινήσεων, καυγάδων, φιλιών, χορού ή συζητήσεων, που είναι εύκολο να σταματήσεις να δίνεις προσοχή.
Μετά από τόσα “δεν σε αφορά” είναι το πιο εύκολο πράγμα στον κόσμο πράγματι να μη σε αφορά. Το ότι μια γυναίκα μπορεί να έχει υπάρξει θύμα παρενόχλησης δεν σημαίνει απαραίτητα ότι αντιδρά κάθε φορά που την αφουγκράζεται στον περίγυρο της. Είναι πολύ πιθανό να μην αντιδράσει λόγω δικού της τραύματος. Είναι πολύ πιθανόν να μη θέλει να βιώσει δευτερογενώς κάτι που της θυμίζει πόσο μισογυνισμό, παρενόχληση και κακοποίηση έχει υποστεί η ίδια.
Η ομοιότητα των εμπειριών δεν φέρει πάντα ενσυναίσθηση. Μπορεί να φέρει και ανάγκη για απόσταση. Ανάγκη για ανταγωνισμό, για επιβεβαίωση, ανάγκη για την ασφάλεια του εσωτερικευμενου μισογυνισμού.
Δεν γνωρίζω γυναίκα που δουλεύει στην εστίαση, σε οποιοδήποτε πόστο, σερβιτόρα, μπαργούμαν, στην είσοδο, στις κρατήσεις ή στην κουζίνα που να μην έχει υποστεί κάποιου είδους παρενόχληση.
Είναι εύκολο να πειστείς ότι κάνεις προβολές, ότι έχεις ζήσει εσύ ως εργαζόμενη στο χώρο τόσα περιστατικά παρενόχλησης που τα βλέπεις παντού, ενώ δεν υπάρχουν. Ή είναι εύκολο, όταν γίνεσαι μάρτυρας μιας ογκώδους ποσότητας παρενόχλησης, να αντιδράς λιγότερο γιατί όλα μοιάζουν με τη κανονικοποιημένη κακοποίηση που έχουμε μάθει ότι τρώμε οι γυναίκες χωρίς κανένας να αντιδράσει.
Η 19χρονη ήταν, σύμφωνα με την κατάθεση της σερβιτόρας, εμφανώς χτυπημένη. Το περιθώριο λάθους κρίσης για την κοπέλα ήταν μηδαμινό και κατάφερε να κερδίσει την εμπιστοσύνη της, της έδωσε το τηλέφωνό της και εκείνη ξαναγύρισε όταν χρειάστηκε βοήθεια. Όχι μόνο σώθηκε η κοπέλα, αλλά ας ελπίσουμε ότι θα σωθούν και όλες οι υπόλοιπες που σύμφωνα με πληροφορίες κρατούνται αυτή τη στιγμή σε σπίτια ως σκλάβες του σεξ.
Θα κάνουμε λάθος. Αυτή θα είναι η γενική αίσθηση. Ας κάνουμε. Ας θεωρηθούμε παρεμβατικές. Ας μας βρίσουν, ας μας πουν ότι είμαστε θρασείς, ότι δεν μας αφορά. Σε οποιοδήποτε επάγγελμα και με την οποιαδήποτε σχέση με τους πελάτες. Είναι προτιμότερο να κάνουμε λάθος από το να αποδειχτούμε σωστές και να μην μπορούμε να γυρίσουμε πίσω τον χρόνο. Το σωστό θα είναι μια φορά και θα φτάνει.
Ακολουθήστε την Α,ΜΠΑ; στο Google News
