Άρτεμις Παπαναστασίου, Ψυχίατρος-Ψυχοθεραπεύτρια, MSc Ψυχοσωματικής Ιατρικής, Επικουρική Επιμελήτρια Ψυχιατρικής Κλινικής ΠΓΝΘ Σωτηρία
Όταν η Ρόζαμουντ Πάικ βραβεύτηκε με Χρυσή Σφαίρα για την ερμηνεία της στην ταινία ‘Μα φυσικά και νοιάζομαι’, δήλωσε στο λόγο της: ” Ίσως πρέπει να ευχαριστήσω το σαθρό νομικό σύστημα της Αμερικής για το βραβείο, που επιτρέπει να συμβαίνουν ιστορίες σαν αυτή”. Για όσους δεν έχουν δει την ταινία, η Πάικ υποδύεται μια επαγγελματία δικαστική λειτουργό-συμπαραστάτιδα, που ορίζεται από το δικαστήριο για να μεριμνήσει για ανθρώπους που έχουν χάσει τη νοητική τους ικανότητα. Στην πράξη όμως, απομονώνει ηλικιωμένους χωρίς στενούς συγγενείς και τους εκμεταλλεύεται οικονομικά.
Αυτό από μόνο του, όσο κι αν το σενάριο υποτίθεται ότι στηρίζεται σε πραγματικές ιστορίες, δε λέει τίποτα για τον ίδιο το θεσμό της δικαστικής συμπαράστασης. Είναι άπειρες οι περιπτώσεις που χρειάζεται οπωσδήποτε κάποιος που θα προστατεύει τα προσωπικά και οικονομικά δικαιώματα ενός ανθρώπου με βαριά σωματική ή ψυχική νόσο. Εξ’άλλου αυτές είναι και οι πιο ευάλωτες στην κακοποίηση ομάδες: σωματικά, οικονομικά, σεξουαλικά. Θυμόμαστε όλοι την υπόθεση γυναίκας που έμεινε έγκυος ενώ ήταν σε κώμα, γιατί τη βίαζε ο νοσηλευτής της εντατικής.
Αλλά είναι απαραίτητο και σε ένα σωρό άλλες καταστάσεις: για παράδειγμα, ποιος θα διαπραγματευτεί υποθέσεις ενός ανθρώπου με βαριά κρανιοεγκεφαλική κάκωση μετά από τροχαίο; ποιος θα διεκδικήσει το επίδομα ενός παιδιού με νοητική υστέρηση; ποιος θα προστατεύσει έναν άνθρωπο με άνοια από οικονομική εξαπάτηση; ή έναν ασθενή με μανία που τρέχει με 200 χλμ/ώρα επειδή δεν αξιολογεί σωστά τον κίνδυνο; Μια καλή δικαστική συμπαράσταση, ίσως να είχε σώσει και την Amy Winehouse από τις αυτοκαταστροφικές της τάσεις. Ο δικαστικός συμπαραστάτης είναι συνήθως κάποιος στενός συγγενής (γιατί θεωρείται ότι θα δράσει για το συμφέρον του προστατευόμενου) ή ένας ανεξάρτητος επαγγελματίας (που έχει προκαθορισμένη αμοιβή και θεωρείται αμερόληπτος).
Καλά όλα αυτά, θα μου πείτε. Αλλά εδώ μας ξαναχτυπά την πόρτα το παλιό ερώτημα: ποιος θα φυλάει το φύλακα; (Quis custodiet ipsos custodies,για τους λατινομαθείς).
Πώς είμαστε σίγουροι ότι ο δικαστικός συμπαραστάτης θα κινηθεί όντως υπέρ του προστατευόμενου και δε θα είναι αυτός που θα τον εκμεταλλευτεί;
Δυστυχώς, δεν είμαστε.
Η πιο γνωστή υπόθεση-ορόσημο στα χρονικά των δικαστικών συμπαραστάσεων είναι αυτή της America’s sweetheart Britney Spears. Στα 90’s, η έφηβη σχεδόν Britney ήταν το παιδί-θαύμα της γενιάς της, με εντυπωσιακές χορογραφίες που σχεδίαζε η ίδια και κοιλιακούς που καθόρισαν τα fitness goals της εποχής. Ακολούθησαν νοσηλείες σε ψυχιατρικές κλινικές και κλινικές αποτοξίνωσης, στέρηση της κηδεμονίας των παιδιών της και δικαστική συμπαράσταση από τον πατέρα της σε τέτοιο βαθμό, που η περίπτωση της κινητοποίησε τους fans της αρχικά και το ευρύ κοινό στη συνέχεια. Η Britney έμοιαζε να ασφυκτιά σε αυτό το πλαίσιο, που της στερούσε δικαιώματα όπως τη σεξουαλική ελευθερία, το δικαίωμα να κάνει παιδιά, τον έλεγχο στα οικονομικά της κλπ. Αυτό οδήγησε στη δημιουργία του πασίγνωστου κινήματος #freebritney.
Δεν μπορούμε βέβαια να ξεχάσουμε ότι όλα αυτά γίνονται σε ένα νομικό πλαίσιο πάρα πολύ διαφορετικό από το δικό μας, και επιπλέον, δεν έχουμε μπροστά μας την ίδια για να εκτιμήσουμε πραγματικά σε τι κατάσταση είναι και αν είναι ικανή να κρίνει μόνη της για τον εαυτό της. Ωστόσο, κάνοντας μια μικρή έρευνα για τον Αμερικανικό σχετικό νόμο και με βάση τη δική μου εμπειρία στην Ψυχιατρική, θα ρισκάρω να σχολιάσω τα εξής ύποπτα σημεία στην υπόθεση Britney Spears:
1)Η βασική της διάγνωση, από ό,τι λέγεται τουλάχιστον, είναι η Διπολική Διαταραχή. Έχουμε πια πάρα πολύ καλές θεραπείες για να την αντιμετωπίσουμε, και ειδικά οι νεαροί ασθενείς μετά τα πρώτα επεισόδια επιστρέφουν συνήθως στα προηγούμενά τους επίπεδα λειτουργικότητας. Η Britney τέθηκε σε δικαστική συμπαράσταση μετά από μόλις δύο νοσηλείες!
2) Ακριβώς επειδή αναμένεται βελτίωση, σε αντίθεση πχ με μια περίπτωση νοητικής υστέρησης, αν όντως υπάρχει ανάγκη δικαστικής συμπαράστασης, αυτή είναι προσωρινή και αναθεωρείται ετήσια. Στην περίπτωση της Spears, κράτησε 13 ολόκληρα χρόνια!
3) Ο πατέρας της, εκτός από δικαστικός συμπαραστάτης είναι και ο business manager της. Παρ’ότι δεν είναι παράνομο, είναι σίγουρα ύποπτο και υπάρχει σύγκρουση ενδιαφερόντων μεταξύ των 2 ρόλων δεδομένου μάλιστα ότι
4) Η Britney Spears κατά τη διάρκεια όλων αυτών των χρόνων ηχογραφούσε υπερπετυχημένους δίσκους, έδινε συναυλίες, έβγαζε εκατομμύρια δολάρια και υπήρξε ακόμα και κριτής στο αμερικανικό X-factor. Είναι πολύ δύσκολο να καταλάβει και να πιστέψει κανείς πως ένας άνθρωπος τόσο παραγωγικός, δεν έχει κατά τα άλλα τη νοητική ικανότητα να αποφασίσει για τον εαυτό του.
Θα ρισκάρω τέλος να πω πως αν όντως ισχύουν όλα αυτά, ίσως η κοινωνική επαγρύπνηση και κινητοποίηση να είναι αυτές που θα βοηθήσουν τελικά τη Britney. Έστω και έμμεσα, αφού μετά από 13 ολόκληρα χρόνια, ο πατέρας της ανακοίνωσε ότι θα παραιτηθεί από τη δικαστική της συμπαράσταση. Κι αυτό δεν είναι ένα ανάλαφρο χολιγουντιανό κουτσομπολιό, αλλά ένδειξη πως στην προστασία των θυμάτων οποιασδήποτε κατάστασης, μπορούμε όλοι να κάνουμε τη διαφορά.
Ακολουθήστε την Α,ΜΠΑ; στο Google News
Δεν την ‘’έσωσε’’ η συμπαράσταση του κόσμου αλλά η δήλωση της ότι δεν θα ξαναδουλέψει αν δεν ξαναπάρει τον έλεγχο του εαυτού της. Υποθέτω δηλαδή και καλά κάνω, εδώ βγάζουμε γνωμάτευση με υποθετικά σενάρια το αποτέλεσμα και στις δυο περιπτώσεις είναι το ίδιο, εκμετάλλευση από τον κηδεμόνα της. Κανείς όμως σε όλο αυτό το σόου για την ζωή της δεν έκατσε με σοβαρότητα να μας εξηγήσει πια ήταν η αρχική γνωμάτευση και ποιοι νόμοι δίνουν το δικαίωμα για όλη αυτή την κατάσταση. Υπέρ πλούσια, διάσημη, με πανίσχυρους φίλους δικάστηκε στην Καλιφόρνια. Το δικαστήριο δεν πιστεύω ότι θα τολμούσε να μην… Διαβάστε περισσότερα »