Love Letter 22: Ο Βλαντιμίρ Μαγιακόφσκι γράφει στη μούσα της Ρωσικής Πρωτοπορίας Λίλια Μπρικ

Τέχνη, ποίηση, ερωτικά τρίγωνα, αυτοκτονίες… είναι λίγα από τα συστατικά της θυελλώδους ζωής της Λίλια.

Μόσχα 26 Οκτώβρη 1921

Αγαπητό μου, καλό μου, αγαπημένο μου, λατρεμένο μου Λίσικ!

Επωφελούμαι από την άφιξη του Βινοκούρ για να σου γράψω ένα πραγματικό γράμμα. Σε έχω πεθυμήσει και σε νοσταλγώ-τόσο πολύ- που δε μπορώ να βρω ησυχία (ειδικά σήμερα!) και σκέφτομαι μονάχα εσένα. Δεν πάω πουθενά, τριγυρνάω από τη μια γωνιά στην άλλη, κοιτάζω την άδεια ντουλάπα σου, τίποτα δε μπορεί να είναι πιο θλιβερό από τη ζωή χωρίς εσένα. Μη με ξεχνάς, για το θεό, εγώ σε αγαπώ ένα εκατομμύριο φορές πιο πολύ από όλους τους άλλους μαζί. Δε μ ενδιαφέρει να βλέπω κανέναν, δεν έχω διάθεση να μιλήσω με κανέναν έξω από σένα. Η πιο ωραία μέρα της ζωής μου θα είναι εκείνη που θα έρθεις. Αγάπα με κοριτσάκι. Φρόντιζε τον εαυτό σου αγαπημένη, ξεκουράσου, γράψε αν χρειάζεσαι κάτι. Σε φιλώ, σε φιλώ, σε φιλώ, σε φιλώ, σε φιλώ, σε φιλώ, σε φιλώ, σε φιλώ, σε φιλώ, σε φιλώ, σε φιλώ, σε φιλώ, σε φιλώ, σε φιλώ, σε φιλώ, σε φιλώ και σε φιλώ.

Δικό σου

Κουτάβι (Σκυλάκι σε ζωγραφιά)

O μεγάλος Χιλιανός ποιητής Πάμπλο Νερούδα έμελλε  να χαρακτηρίσει τη Λίλια: «μούσα της Ρωσικής Πρωτοπορίας»

Σε συνέχεια και του προηγούμενου πόστ, εμπνευσμένου από την τέχνη και τις μούσες της, είπα να παρουσιάσω τη Λίλια, η οποία αποτέλεσε πηγή έμπνευσης για πολλούς καλλιτέχνες-λογοτέχνες,  όπως θα δούμε. Φυσικά θα ξεχωρίσω τον επαναστάτη ποιητή Βλαντιμίρ γιατί εκείνος την αγάπησε περισσότερο από κάθε άλλον. Η σημερινή μας μούσα, είναι πολύ εκκεντρική κι επαναστάτρια διότι έζησε την περίοδο της Οκτωβριανής Επανάστασης των μπολσεβίκων, στη Ρωσία. Η Ρωσική αβάν γκαρντ, ήταν όσο να πεις στρατευμένη στην επανάσταση και το πρόσωπο της Λίλια, στην κυριολεξία όπως βλέπουμε στην προπαγανδιστική αφίσα του Ροντσένκο, αποτέλεσε σύμβολο αυτής. H Λίλια, φωνάζει στην αφίσα με όλη της τη δύναμη «Βιβλία», προκειμένου να εναντιωθεί στην λογοκρισία των κρατικών εκδοτικών οίκων, και προπαγανδίζει με πειστικότητα την ελευθερία στη γνώση.

Η Λίλια με την αδερφή της Έλσα, συμμετείχαν στα λογοτεχνικά σαλόνια της πόλης τους και ταξίδευαν σε όλη την Ευρώπη. Πολύ νέες παντρεύτηκαν∙  η Λίλια ,στα 14 της, με τον 17χρονο νομικό και κριτικό ποίησης Όσιπ Μπρικ, και η ‘Ελσα με τον σουρεαλιστή συγγραφέα Λουί Αραγκόν.

H Λίλια, ήταν μια όμορφη, μορφωμένη (είχε φοιτήσει σε ινστιτούτο αρχιτεκτονικής) ταλαντούχα νεαρά. Το όνειρο της ήταν να γίνει μπαλαρίνα. Γεννήθηκε το 1891 στη Μόσχα, σε εύπορη εβραϊκή οικογένεια, κι ο μεγάλος Χιλιανός ποιητής Πάμπλο Νερούδα έμελλε  να τη χαρακτηρίσει: «μούσα της Ρωσικής Πρωτοπορίας». Με τα κόκκινα μαλλιά της και το θλιμμένο, γεμάτο περιέργεια, καστανό βλέμμα της, γοήτευσε μεγάλους καλλιτέχνες της εποχής όπως ο Ματίς, ο Σαγκάλ και ο Ροντσένκο όπως είδαμε. Μαζί με την αδερφή της Έλσα, μιλούσαν πολλές  ξένες γλώσσες και συμμετείχαν στα λογοτεχνικά σαλόνια της πόλης τους. Ταξίδευαν όμως και σε όλη την Ευρώπη. Πολύ νέες παντρεύτηκαν∙  η Λίλια ,στα 14 της, με τον 17χρονο νομικό και κριτικό ποίησης Όσιπ Μπρικ, και η ‘Ελσα με τον σουρεαλιστή συγγραφέα Λουί Αραγκόν.

Ο Βλαντιμίρ, ήταν φοβερός μαρξιστής και στέλεχος του Ρωσικού σοσιαλδημοκρατικού εργατικού κόμματος και, αφού τον είχαν μπουντρουμιάσει δυο τρεις φορές, είχε μπει στη Moscow Art School.

Η Λίλια  (η ψιψίνα) και ο Οσιπ (ο γάτος)- τα αναμεταξύ τους χαιδευτικά- έκαναν έναν ανοιχτό γάμο και ένα σύμφωνο συμβίωσης όπως τα σημερινά. Αυτό σημαίνει πως ο Μπρικ αποδεχόταν τις απιστίες της Λίλια και αντιστρόφως. Ο Οσιπ, επίσης ευκατάστατος, κάποια στιγμή έγινε εκδότης του περιοδικού τέχνης LEF (Left Art Front). Κάπου το 1915 λοιπόν, μπαίνει στη ζωή του ζεύγους Μπρικ, ο Βλαντιμίρ Μαγιακόφσκι. Ηθικός αυτουργός της δημιουργίας αυτού του εκκεντρικού ερωτικού τριγώνου, ήταν η αδερφή της Λίλια, Έλσα. Ο Βλαντιμίρ-για τους φίλους Βολόντια- ήταν μόλις είκοσι δύο ετών και  ήδη εραστής της Ελσα. Η Λίλια ήταν είκοσι τριών και  ήδη ηθοποιός και μπαλαρίνα. Ο Βλαντιμίρ, ήταν φοβερός μαρξιστής και στέλεχος του Ρωσικού σοσιαλδημοκρατικού εργατικού κόμματος και, αφού τον είχαν μπουντρουμιάσει δυο τρεις φορές, είχε μπει στη Moscow Art School. Εκεί είχε έρθει σε επαφή με το κίνημα της Ρωσικής Πρωτοπορίας. Μόλις είχε δημοσιεύει τα πρώτα του ποιήματα στο έντυπο «A Slap in the Face of Public Taste». Εκείνη την περίοδο έγραψε και το «Σύννεφο με παντελόνια» (έρωτας , ηφαιστειακές εκρήξεις, φωτιά, θάνατος όταν η ηρωίδα λέει στον ήρωα ότι παντρεύεται κι εκείνος ψάχνοντας το νόημα στη ζωή μετά από αυτό, το ρίχνει στην επανάσταση).

http://www.poiein.gr/2008/11/18/aeaassicnio-iaaeaeuooee-oyiiaoi-ia-dhaioaeuiea-aeaauaeae-i-ieueco-aaeaoueco/

Από όταν γνώρισε το ζεύγος Μπρικ, ο Οσιπ έγινε πλέον ο μαικήνας εκδότης των ποιημάτων του και η Λίλια η μούσα του (της αφιέρωνε πια σχεδόν κάθε δημιούργημα του).

Όμως το σημαντικότερο είναι ότι, μεταξύ των τριών δημιουργείται ένα ρωσικό πρωτοποριακό ménage a trois.  Ανάμεσα στην «ψιψίνα» και στον «γάτο» δηλαδή, μπαίνει και το «κουτάβι». Ο Μαγιακόφσκι. Συγκατοικούν για πολλά χρόνια και οι τρεις μαζί. Εξάλλου όπως γράφει η Λίλια για το σύζυγο της Οσιπ, «δεν απαιτώ από εσένα συζυγική πίστη, είμαστε κομμουνιστές, όχι μικροαστοί». Τα συναισθήματα που η Λίλια ένιωθε για το «Κουτάβι» τους ήταν περισσότερο τρυφερά, προστετευτικά και κάπως μητρικά από φόβο μη τυχόν κι ο Βολόντια υποφέρει από σχέσεις με γυναίκες που δεν του αξίζουν.

«Συνήθως ο Βλαντιμίρ ξυπνούσε πρώτος. Περνούσε από το δωμάτιο του Όσιπ κι αν άκουγε πως είχε ξυπνήσει του ζητούσε να έρθει αμέσως για πρωινό. Είχε ετοιμάσει το σαμοβάρι κι έφτιαχνε ένα βουνό από σάντουιτς –βούτυρο, αβγά, λουκάνικα- καθόμασταν στο τραπέζι, τρώγαμε, πίναμε τσάι και διαβάζαμε τις πρωινές εφημερίδες. Το πρωινό ήταν η αγαπημένη του στιγμή της μέρας. Το πρωί ήταν πάντα καλοδιάθετος και κάθε πρωί το περνούσαμε έτσι. Ο Όσιπ του μιλούσε για όλα αυτά που διάβαζε. Ο Μαγιακόφσκι σπανίως είχε χρόνο να διαβάσει. Έγραφε συνεχώς. Αλλά τον ενδιέφεραν τα πάντα. Μετά από αυτές τις συζητήσεις, ο Μαγιακόφσκι συχνά φιλούσε στο μέτωπο τον Όσιπ και του έλεγε: φιλώ τη μικρή σου καράφλα».

Το σπίτι τους είχε γίνει φημισμένο λογοτεχνικό σαλόνι της εποχής, με τη Λίλια  να κυκλοφορεί γυμνή ανάμεσα σε καλεσμένους όπως ο Γιάκομπσον, ο Σκλόβσκι,  ο Αϊζενστάιν και ο Παστερνάκ  που ήθελαν κυρίως να συζητήσουν με τον εκρηκτικό ποιητή. Η Άννα Αχμάτοβα(φοβερή περσόνα- ποιήρια της εποχής που νομίζω επίσης αξίζει ένα ποστ!) αποκαλούσε το σαλόνι τους «μπουρδέλο» θεωρώντας την οικοδέσποινα Λίλια απείθαρχη, αυταρχική και καπριτσιόζα.

Όσο ζούσαν και οι τρεις μαζί, η Λίλια κι ο Βολόντια συνεργάστηκαν σε διάφορες ταινίες και ντοκιμαντέρ. Φουτουρισμός στη λογοτεχνία και στην ποίηση, σουπρεματισμός στις εικαστικές τέχνες, κονστρουκτιβισμός στην αρχιτεκτονική και αβάν γκαρντ κινηματογράφος (είναι μερικοί από τους όρους που εμπεριέχονται στη λεγόμενη Ρωσική Πρωτοπορία).  Βέβαια κάποιες στιγμές ο Βλαντιμίρ, ως απλός ταπεινός εραστής, έμενε μόνος του.

Hταν ακριβώς αυτές οι στιγμές-και πιθανότατα η ζήλεια του για τη Λίλια και η απογοήτευση από την εγκατάλειψη για τον Οσιπ-που τον ώθησαν στον σουρεαλισμό πριν καν αυτός μάλιστα γεννηθεί…(ας πούμε γράφει ότι με το κουδούνισμα του τηλεφώνου από εκείνη, το σπίτι τρέμει και οι λέξεις της είναι σαν δεινόσαυροι που σέρνονται στην τηλεφωνική γραμμή…)

Για να υπάρχει δικαιοσύνη όμως, το ζεύγος Μπρικ, και βασικά η Λίλια, «άφηνε» τον Βλαντιμίρ να κάνει κι εκείνος τα ταξίδια του. Μάλιστα ήταν από τους λίγους κομμουνιστές συγγραφείς που επιτρεπόταν να ταξιδεύουν ελεύθερα σε Ευρώπη, Μεξικό, Κούβα κι ΗΠΑ. Εκεί γνώρισε  τη μεταφράστρια, αλλά και μοντέλο για τα προς το ζην, Έλλυ Τζόουνς σε μια διάλεξη του. Να σημειώσουμε ότι η Ελλυ απόκτησε μαζί του μια κόρη που τη μεγάλωσε  στο άντρο του καπιταλισμού, την Αμερική, με μεγάλες προφυλάξεις. Ηταν η μοναδική κόρη του ρώσου ποιητή και, παρότι δε γνώρισε ποτέ τον πατέρα της, έγραψε πολλά επαναστατικά βιβλία για το φεμινισμό. Το όνομα της ήταν Πατρίτσια (μετέπειτα Τόμσον).

Το σπίτι τους είχε γίνει φημισμένο λογοτεχνικό σαλόνι της εποχής, με τη Λίλια  να κυκλοφορεί γυμνή ανάμεσα σε καλεσμένους όπως ο Γιάκομπσον, ο Σκλόβσκι,  ο Αϊζενστάιν και ο Παστερνάκ  που ήθελαν κυρίως να συζητήσουν με τον εκρηκτικό ποιητή.

Η Μπρικ, μπορεί να ευλογούσε όλες τις ερωτικές  σχέσεις του Μαγιακόφσκι, αλλά όχι τους έρωτες. Τις γυναίκες που ο ποιητής γνώριζε «τυχαία», τις είχε μάλλον προεπιλέξει εκείνη, με απώτερο σκοπό να μην τον χάσει ποτέ από κοντά της. Την όμορφη ηθοποιό Πολόνσκαγια για παράδειγμα, του την γνώρισε ο Όσιπ. Ήταν σχέδιο του ζευγαριού, ώστε o μεγάλος ποιητής να ξεχάσει την Τατιάνα Γιακόβλεβα, μεγάλο του έρωτα και ανταγωνίστρια στην καρδιά της Μπρικ. Θεώρησαν πως ο Βλαντιμίρ θα «γιατρευτεί» σε μια σχέση ελάχιστα δεσμευτική, αφού η Πολόσκαγια ήταν ήδη παντρεμένη. Η Λίλια με την Έλσα είχαν  ήδη βοηθήσει να ξεφορτωθεί το παιδί του Μαγιακόφσκι που εγκυμονούσε  καθώς και να παντρευτεί ένα Γάλλο υποκόμη. Στο διάστημα αυτό, ο μάλλον αυτοκαταστροφικός Μαγιακόφσκι, έκανε τουλάχιστον δύο απόπειρες αυτοκτονίας. Ευτυχώς πάντα τον γλίτωνε η Λίλια του.

Σύμφωνα με τον Μαγιακόφσκι η αγάπη δεν ήταν μια πράξη ελεύθερης βούλησης, ήταν η κατάσταση της ζωής. Σαν τη βαρύτητα.

Η Λίλια έγραψε στο ημερολόγιό της για το πόσο βαθιά αγαπούσε ο Βλαντιμίρ:

 «Ο Μαγιακόφσκι έτσι την καταλάβαινε την αγάπη: αν μ’ αγαπάς είσαι μαζί μου, για μένα, πάντα και παντού, κάτω από οποιεσδήποτε συνθήκες. Δεν μπορείς να είσαι εναντίον μου ποτέ. Όσο άδικος ή σκληρός κι αν είμαι. Ο παραμικρός δισταγμός, η παραμικρή αλλαγή μεταφράζονταν ως προδοσία. Η αγάπη οφείλει να είναι μόνιμη και παντοτινή. Σαν ένας νόμος της φύσης. Χωρίς εξαιρέσεις. Σύμφωνα με τον Μαγιακόφσκι η αγάπη δεν ήταν μια πράξη ελεύθερης βούλησης, ήταν η κατάσταση της ζωής. Σαν τη βαρύτητα. Υπήρξαν γυναίκες που τον αγάπησαν μ’ αυτόν τον τρόπο; Ναι. Τις αγάπησε κι εκείνος; Όχι. Τις θεωρούσε δεδομένες. Αγάπησε εκείνος καμία μ’ αυτόν τον τρόπο; Ναι. Αλλά εκείνος ήταν ιδιοφυΐα. Η ιδιοφυΐα του ήταν μεγαλύτερη από τη δύναμη της βαρύτητας. Όταν διάβαζε τα ποιήματα του το έδαφος σηκώνονταν προς τα πάνω για να ακούσει καλύτερα. Φυσικά αν κάποιος μπορούσε να βρει έναν πλανήτη αδιαπέραστο στην ποίηση… αλλά δεν υπήρξε τέτοιος πλανήτης».

Στο τρυφερό σημείωμα που άφησε ο Βλαντιμίρ όταν αυτοκτόνησε εννοείται ανέφερε τη Λίλια.

Το 1930, κι ενώ η Λίλια με τον Οσιπ έλειπαν σε ταξίδι σε Γερμανία και Ολλανδία,  ο Βλαντιμίρ, στα 37 του χρόνια  αυτοκτόνησε.  Η Λίλια αυτή τη φορά δεν μπόρεσε να τον σώσει. Άλλοι είπαν πως αυτοκτόνησε επειδή είχε σύφιλη· άλλοι επειδή ήταν εξουθενωμένος από τους φόρους· άλλοι επειδή μ’ αυτόν τον τρόπο θα εκτοξεύονταν οι πωλήσεις των βιβλίων του. Είναι φανερό πάντως ότι ένα πρόβλημα κατάθλιψης το είχε!

Στο σημείωμα που άφησε ο ιδιαίτερος αυτόχειρας,εννοείται ανέφερε τη Λίλια κι έγραφε:

 «Μην κατηγορήσετε κανέναν για το θάνατο μου και παρακαλώ να λείψουν τα κουτσομπολιά. Ο Μακαρίτης τα απεχθανόταν φοβερά.

Μαμά, αδελφές, και σύντροφοι, σχωρέστε με – αυτός δεν είναι τρόπος (δεν τον συμβουλεύω σε κανένα), μα εγώ δεν έχω διέξοδο. Λίλια αγάπα με.

Συντρόφισσα κυβέρνηση, η οικογένειά μου είναι η Λίλια Μπρικ, η μαμά, οι αδελφές και η Βερόνικα Βιτόλνταβνα Πολόνσκαγια. Αν τους εξασφαλίσεις μια ανεκτή ζωή, σ’ ευχαριστώ.

Τα αρχινισμένα ποιήματα δώστε τα στους Μπρικ, αυτοί θα τα καθαρογράψουν. Όπως λένε “Το επεισόδιο έληξε“.

Η βάρκα του έρωτα συντρίφτηκε πάνω στην καθημερινότητα. Έχω ξοφλήσει τους λογαριασμούς μου με τη ζωή. Προς τι, λοιπόν, η απαρίθμηση των αμοιβαίων πόνων, των συμφορών και των προσβολών;

Να ‘στε ευτυχισμένοι.»

 Η Λίλια Μπρικ, το 1978, επέλεξε κι εκείνη να αυτοκτονήσει, έχοντας  όμως ζήσει τη ζωούλα της, με τρεις γάμους και πολλές περιπέτειες. Βρισκόταν στο εξοχικό της,  87 χρονών και άρρωστη. Τελευταίος της σύντροφος, για σαράντα χρόνια, ήταν ο συγγραφέας Κατανυάν – μαζί της μέχρι το τέλος.

Η Λίλια Μπρικ ,87 χρονών, επέλεξε κι εκείνη να αυτοκτονήσει, έχοντας  όμως ζήσει τη ζωούλα της, με τρεις γάμους και πολλές περιπέτειες.

Η Λίλια αφού χώρισε με τον Οσιπ, είχε παντρευτεί τον τροτσκιστή Στρατηγό Πριμακόφ, ο οποίος όμως εκτελέστηκε από το Σταλινικό καθεστώς. Το 1953, η Λίλια δε δίστασε πάντως να στείλει επιστολή  προς τον Στάλιν, για να  παραπονεθεί ότι η ποιητική κληρονομιά του Μαγιακόφσκι είχε παραμεληθεί. Απαίτησε να εκδοθούν ποιήματα  όπως πχ  το «The Bathhouse», που μιλούσε για μια μηχανή που χρησιμοποιείται για να σβήνει βαρετούς πολιτικούς λόγους! Ο Στάλιν μάλιστα της απάντησε πως, «ο Μαγιακόφσκι εξακολουθεί να είναι ο καλύτερος και ο πιο ταλαντούχος σοβιετικός ποιητής της σοβιετικής εποχής μας».

Το 1953, η Λίλια δε δίστασε πάντως να στείλει επιστολή  προς τον Στάλιν, για να  παραπονεθεί ότι η ποιητική κληρονομιά του Μαγιακόφσκι είχε παραμεληθεί.

Η μούσα της ρωσικής πρωτοπορίας,  ήταν μια αμφιλεγόμενη προσωπικότητα, και “άγνωστη” παρά την έντονη κοινωνική της ζωή. Από άλλους μισήθηκε κι από άλλους έγινε αντικείμενο λατρείας. Κατηγορήθηκε, ως μια μοιραία γυναίκα κι άπληστη ερωμένη, για κατασκοπεία, για διγαμία, και φυσικά για ηθικός αυτουργός της αυτοκτονίας του Μαγιακόφσκι.  Στη διάρκεια της ζωής της όμως, βοήθησε πολλούς ταλαντούχους δημιουργούς, από τον Σεργκέι Αϊζενστάιν ως την Μάγια Πλιτσέτσκαγια και τον Yves St. Laurent. Αυτοί πίνανε νερό στο όνομα της και μιλούσαν για τον αλτρουισμό και την εξυπνάδα της, με λόγια αγάπης και θαυμασμού.

Η Λίλια ήταν μια αμφιλεγόμενη προσωπικότητα, από άλλους μισήθηκε κι από άλλους έγινε αντικείμενο λατρείας.

 

* Πληροφορίες από το βιβλίο της Σερένα Βιτάλε: «Ο μακαρίτης σιχαινόταν το κουτσομπολιό»  εκδόσεις Καστανιώτη και “Ερωτικά Γράμματα στη Λίλια Μπρικ” εκδόσεις Οδυσσέας

in ,

Αξιολογήστε το άρθρο

22 points
Upvote Downvote

3
ΣΧΟΛΙΑΣΤΕ

Παρακαλούμε Συνδεθείτε για να σχολιάσετε
2 Θέματα σχολίων
1 Απαντήσεις θεμάτων
1 Ακόλουθοι
 
Με τις περισσότερες αντιδράσεις
Δημοφιλέστερο θέμα σχολίου
3 Συντάκτες σχολίων
Alex RainersmongrelπερΙαστικός Πρόσφατοι συντάκτες σχολίων
  Εγγραφείτε  
νεότερα παλαιότερα δημοφιλέστερα
Ειδοποίηση για
περΙαστικός
Επισκέπτης
Συμμετέχων
περΙαστικός

Εξαιρετικό άρθρο! Αν και αυτό το “έχοντας όμως ζήσει τη ζωούλα της” με χάλασε. Όταν τα λέμε, το λέμε ειρωνικά και δεν αξίζει να το εκφέρουμε για τέτοιες τεράστιες, ανύπαρκτες σήμερα, προσωπικότητες και επαναστάτριες.
“Είμαστε κομμουνιστές, όχι μικροαστοί”. Σωστά, αλλά άιντε να τα πεις κατά ΚΚΕ μεριά και στον υπερσυντηρητισμό που κληρονόμησαν από τον υπαρκτό.

mongrel
Μέλος
Χρόνια συμμετοχής
Ενθουσιώδης

Ναι, κι εμένα αυτό μου χτύπησε πολύ άσχημα, είναι – οριακά- slut shaming. Κάτι σαν “έχοντας ζήσει μια γεμάτη και μακριά ζωή” θα ήταν πιο ταιριαστό.

Alex Rainers
Μέλος
Χρόνια συμμετοχής
Ενθουσιώδης

😚😚😚😚😚😚😚😚😚😚😚😚😚😚😚😚😚
🐶
Εκπεφρασμένη σε ημοτζι υπογραφή του ποιητη
(Όταν το πρώτο γράμμα κάλλιστα θα μπορούσε να είναι sms με παρενθέσεις και αστερακια)