Πόσο…αντρικό ποτό είναι η μπύρα; Πόσο αντρική υπόθεση είναι το αλκοόλ γενικά; Αυτές τις μέρες κυκλοφορεί στην Αγγλία ένα υπέροχο βιβλίο με τον τίτλο “Girly Drinks: A World History of Women and Alcohol” (μτφ.: “Κοριτσίστικα ποτά: Μία παγκόσμια ιστορία των Γυναικών και του Αλκοόλ”). Το βιβλίο δεν είναι παρά η μελέτη της Mallory O’Meara που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Hurst και αφορά την εκτεταμένη έρευνά της πάνω στη σχέση των γυναικών με το αλκοόλ, ανά τον κόσμο και τους αιώνες.
Όπως η ίδια εξηγεί σε ένα απολαυστικό άρθρο της στον Guardian δεν της πήρε πολύ καιρό για να ανακαλύψει ότι, όχι μόνο η μπύρα, αλλά όλα τα ποτά, ήταν γυναικεία ποτά.
“Όχι μόνο επειδή οι γυναίκες πίνουν από τότε που εφευρέθηκε το αλκοόλ, αλλά και επειδή το φτιάχνουν και το σερβίρουν από την αρχή. Πάντα πίστευα ότι η έννοια του “κοριτσίστικου” ποτού ήταν μια σύγχρονη εφεύρεση, που ίσως διαμορφώθηκε όταν προστέθηκαν στα μενού των κοκτέιλ πράγματα όπως τα daiquiris με φράουλες και τα appletinis. Τελικά, τα κοριτσίστικα ποτά είναι παλαιότερα από τα χαρτονομίσματα, παλαιότερα από τις εσωτερικές τουαλέτες, παλαιότερα ακόμη και από την τυπογραφία”, γράφει χαρακτηριστικά η O’Meara και συνεχίζει: “Η δημιουργία μιας διάκρισης μεταξύ “αντρικών” και “κοριτσίστικων” ποτών είχε (και έχει) επίσης να κάνει με τον έλεγχο. Η πρόσβαση στο αλκοόλ και η μέθη χωρίς αυτά τα δύο να επισύρουν την παραμικρή κριτική προοριζόταν μόνο για τους άνδρες με εξουσία. Στις αρχαίες Ρωμαίες (συνήθως της ανώτερης τάξης) επιτρεπόταν μόνο μια γεύση, μια πιο αδύναμη και γλυκιά εκδοχή του κρασιού που έπιναν οι άνδρες, που ονομαζόταν passum και παρασκευαζόταν από σταφίδες. Και έτσι άρχισαν η παρασκευή ποτών με βάση το φύλο”.
Και εδώ έρχονται οι πρώτες ενδιαφέρουσες αποκαλύψεις από την έρευνα της O’Meara, καθώς όπως σημειώνει, παρά το γεγονός ότι η μπύρα είναι το στερεότυπο “ανδρικό” ποτό, οι γυναίκες ήταν οι πρώτες ζυθοποιοί στον κόσμο. Είτε επρόκειτο για μέντα, σάκε ή μπύρα, η ζυθοποιία ξεκίνησε ως γυναικεία τέχνη.
Πολύ πριν από τον μύθο του οινόφιλου Διονύσου, οι πρώτες θεότητες που σχετίστηκαν με το αλκοόλ στον κόσμο ήταν γυναίκες. Η Ninkasi ήταν μια θεά της μπύρας των Σουμερίων που λατρευόταν από τις ιέρειες της ζυθοποιίας, οι οποίες τραγουδούσαν ύμνους (που ήταν απλώς συνταγές μπύρας υπό μορφήν άσματος) και έπιναν μπύρα για να την τιμήσουν. Η έξαψη που ένιωθαν μετά από μερικά ποτά θεωρούσαν ότι ήταν η θεϊκή ουσία της μπύρας.
Στην Αίγυπτο, η θεά Χάθορ, η οποία κυβερνούσε, μεταξύ άλλων, τις γυναίκες, τον έρωτα και το ποτό, τιμούνταν κάθε χρόνο στην αρχή της πλημμύρας του ποταμού Νείλου με μια τεράστια γιορτή που ονομαζόταν Μέθη της Χάθορ.
Ακόμη και η πρώτη γνωστή απεικόνιση ενός ατόμου που πίνει είναι γυναίκα, ένα γλυπτό από σπήλαιο ηλικίας περίπου 25.000 ετών που απεικονίζει μια γυμνή γυναίκα να κρατάει κάτι που μοιάζει με κέρας από το οποίο πίνει κάτι.
Ο βράχος στον οποίο είναι σκαλισμένη αυτή η μορφή βρίσκεται στο Laussel της Dordogne και είναι γνωστή ως Αφροδίτη του Laussel. Ορισμένοι άνδρες ιστορικοί υποστηρίζουν ότι δεν πρόκειται για κέρας, αλλά μάλλον για κάποιο είδος μουσικού οργάνου που η γυναίκα κρατάει λανθασμένα.
“Φανταστείτε να είστε τόσο σταθεροί στην πεποίθησή σας ότι οι γυναίκες δεν πίνουν και δεν έπιναν ούτε στην αρχαιότητα, ώστε να πιστεύετε ότι κάποιος θα αφιέρωνε χρόνο για να απαθανατίσει μια εικόνα του χειρότερου σαλπιγκτή του κόσμου πάνω σ’ ένα βράχο!”, γράφει αστειευόμενη για τον σεξισμό των ιστορικών η O’Meara και συνεχίζει αποκαλύπτοντας ότι υπήρξαν γυναίκες ζυθοποιοί, αλλά και γυναίκες αποσταγματοποιοί, σερβιτόρες αλλά και (κυρίως) πότισσες σε κάθε μέρος του κόσμου από τότε που δημιουργήθηκε για πρώτη φορά το αλκοόλ.
“Οι γυναίκες ήταν πάντα εκεί, όχι απλώς δίπλα στους άνδρες, αλλά συνήθως ένα βήμα μπροστά από αυτούς. Οι εφευρέσεις και η εφευρετικότητά τους έχουν διαμορφώσει κάθε εποχή του αλκοόλ και της κουλτούρας του ποτού. Από μαζικές καινοτομίες που άλλαξαν τη βιομηχανία κάθε είδους αλκοόλ, συμπεριλαμβανομένου του κρασιού, της μπύρας και του ουίσκι, μέχρι την εφεύρεση του ίδιου του μπαρ, ο κόσμος δεν θα είχε την κουλτούρα του ποτού όπως την ξέρουμε χωρίς τις γυναίκες. Έχουν περιθωριοποιηθεί στα χρονικά της ιστορίας του αλκοόλ, αλλά η συμβολή τους κάθε άλλο παρά περιθωριακή είναι”, αναφέρεται χαρακτηριστικά στο άρθρο.
Η O’Meara σημειώνει ότι από την εποχή της Μεσοποταμίας, το αλκοόλ λέγεται ότι κάνει τις γυναίκες επικίνδυνα ανήθικες. Επικίνδυνες; Λοιπόν, επικίνδυνες για την περιουσία του συζύγου ή του πατέρα τους. Αν μια γυναίκα – της οποίας οι αναπαραγωγικές ικανότητες θεωρούνταν ιδιοκτησία – μεθούσε και είχε μια περιπέτεια που είχε ως αποτέλεσμα την απώλεια της παρθενίας της ή τη σύλληψη ενός παιδιού, αυτό ήταν άμεσο οικονομικό πλήγμα για τον άνδρα που την ήλεγχε. Η έμφυλη κουλτούρα του ποτού διαμορφώθηκε λόγω του φόβου των ανδρών να συμπεριφέρονται οι γυναίκες ως άνθρωποι και όχι ως ιδιοκτησία. Ενδιαφέρον; Ενδιαφέρον, αν και αναμενόμενο.
Και να και μερικές ακόμα εξαιρετικά ενδιαφέρουσες πληροφορίες:
– Στις αρχές του Μεσαίωνα, η Χίλντεγκαρντ του Μπίνγκεν ήταν το πρώτο άτομο που έγραψε επιστημονικά για τις ιδιότητες του λυκίσκου σε ό,τι αφορά στη συντήρηση της μπύρας. Τα ευρέως διαδεδομένα γραπτά της για το θέμα βοήθησαν στη διάδοση της πρακτικής αυτής, η οποία αποτέλεσε τη μεγαλύτερη καινοτομία στην τεχνολογία της μπύρας από την εφεύρεση της ζυθοποιίας. Πριν από την εμφάνιση του λυκίσκου στη μπύρα, το ποτό αλλοιωνόταν πολύ γρήγορα για να εξαχθεί οπουδήποτε. Στη συνέχεια, η μπύρα μπόρεσε να εμπορευματοποιηθεί και να μετατραπεί σε ένα από τα πιο προσοδοφόρα προϊόντα στον κόσμο.
– Τον 19ο αιώνα, η χήρα Clicquot έγινε σχεδόν μόνη της υπεύθυνη για τη διεθνοποίηση της αγοράς σαμπάνιας και για την εφεύρεση της μεθόδου remuage sur pupitres για την απομάκρυνση των υπολειμμάτων μαγιάς από τις φιάλες κρασιού. Στην Ιρλανδία κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου, οι συνεισφορές και οι καινοτομίες των γυναικών βοήθησαν στην οικοδόμηση μερικών από τα πιο επιτυχημένα αποστακτήρια ουίσκι, συμπεριλαμβανομένων εμπορικών σημάτων όπως το Bushmills. Οι Σκωτσέζες και οι Ιρλανδές ήταν τόσο ικανές στην απόσταξη που είχαν ζήτηση ως νύφες και μάλιστα μέσω αμερικανικής αλληλογραφίας..!
– Ακόμη και το ίδιο το μπαρ, ένας μακρύς πάγκος για το σερβίρισμα ποτών, εφευρέθηκε για να εξυπηρετεί γυναίκες πελάτες κατά τη διάρκεια της τρέλας του τζιν στο Λονδίνο του 1700. Οι ταβέρνες εκείνη την εποχή ήταν για τους άνδρες πελάτες, στους οποίους άρεσε να κάθονται για λίγο και να απολαμβάνουν μια μπύρα. Τα νέα μαγαζιά τζιν (γνωστά και ως dram shops) δεν είχαν αυτή την ανδρική παράδοση και ήταν περισσότερο γυναικοκεντρικά, συνήθως με γυναίκες ιδιοκτήτριες και γυναίκες πελάτισσες. Οι εργαζόμενες γυναίκες δεν είχαν χρόνο να κάθονται σε ένα τραπέζι και να πίνουν το τζιν τους, οπότε τα καταστήματα τζιν άρχισαν να εγκαθιστούν πάγκους όπου μια πολυάσχολη εργάτρια εργοστασίου, νοικοκυρά ή υπηρέτρια μπορούσε να περπατήσει και να κατεβάσει γρήγορα ένα dram πριν επιστρέψει στις δουλειές της ημέρας. Το σχέδιο ήταν εξαιρετικά δημοφιλές και αποτελεί πλέον βασικό στοιχείο των καταστημάτων ποτών σε όλο τον κόσμο.
– Εκτός από τις τεχνικές καινοτομίες, οι γυναίκες έχουν επίσης συμβάλει καθοριστικά στη διαμόρφωση της κουλτούρας του ποτού. Τη δεκαετία του 1950, ήταν η επιχειρηματίας Sunny Sund που έκανε τα tiki bars διεθνή μόδα και δημιούργησε μια αυτοκρατορία από το εστιατόριό της, το Don the Beachcomber. Αν έχετε πιει ποτέ ένα Zombie ή ένα Mai Tai σε ένα μπαρ καλυμμένο με μπαμπού και τροπικά λουλούδια, μπορείτε νοερά να πιείτε στη μνήμη της Sunny.
– Στη δεκαετία του 1960, ήταν η Bessie Williamson που διηύθυνε το αποστακτήριο ουίσκι Laphroaig, το οποίο βοήθησε να ξεκινήσει η μανία για τα single malt scotches και ειδικότερα τα Islay scotches. Μέχρι την Bessie, τα blended scotches ήταν όλη η μόδα και ο κόσμος του ουίσκι πίστευε ότι τα ουίσκι από το νησί Islay ήταν πολύ δυνατά για να τα πίνει κανείς σκέτα. Με λίγα λόγια στην Williamson χρωστάμε τα ανέρωτα, σκέτα ουίσκι, τα οποία πολλοί σήμερα ξέρουν ως “αντρικά”.
– Σχεδόν 1.000 χρόνια πριν, μια από τις μεγαλύτερες ποιήτριες της Κίνας ήταν μια γυναίκα με το όνομα Li Qingzhao, η οποία έγινε διάσημη για την ποίησή της σχετικά με την κατανάλωση κρασιού. Αυτά τα ποιήματα για το κρασί παρουσίαζαν τα συναισθήματα και τις εμπειρίες των γυναικών ως μια επαναστατική πράξη για την υψηλή κοινωνία του μεσαίωνα της Κίνας.
Σε κάθε περίπτωση από το αρχαίο “τότε” μέχρι το σύγχρονο “σήμερα”, για την κοινωνία μια γυναίκα που πίνει -σε νορμάλ πλαίσια, αλλά όχι ελαφριά ποτά- είναι μια γυναίκα χωρίς αναστολές. Όπως σημειώνει η O’Meara “σε όλη αυτή την ιστορία, είναι αδύνατο να μην παρατηρήσει κανείς πόσο ισχυρός είναι ο συσχετισμός μεταξύ ενός πολιτισμού που επέτρεπε στις γυναίκες να πίνουν και ενός πολιτισμού που δεν επέτρεπε τέτοιου είδους ελευθερίες στις γυναίκες. Μια γυναίκα που πίνει είναι μια γυναίκα χωρίς αναστολές, κάτι που οι πατριαρχικοί πολιτισμοί φοβόντουσαν βαθιά για αιώνες. Η πατριαρχική καταπίεση και οι μισογυνιστικές κοινωνικές προσδοκίες παίζουν τον μεγαλύτερο ρόλο στις συνήθειες κατανάλωσης αλκοόλ ενός πολιτισμού. Το διπλό πρότυπο που αντιμετωπίζουν οι γυναίκες που πίνουν – ότι το αλκοόλ κάνει τους άνδρες πιο δυνατούς, πιο ισχυρούς και πιο αρρενωπούς, ενώ κάνει τις γυναίκες πιο αδύναμες, ακόλαστες, ανυπόληπτες – έχει βαθιές ρίζες στις ανδρικές ανησυχίες για τον έλεγχο”.
Η O’Meara σημειώνει ότι από την εποχή της Μεσοποταμίας, το αλκοόλ λέγεται ότι κάνει τις γυναίκες επικίνδυνα ανήθικες. Επικίνδυνες; Λοιπόν, επικίνδυνες για την περιουσία του συζύγου ή του πατέρα τους. Αν μια γυναίκα – της οποίας οι αναπαραγωγικές ικανότητες θεωρούνταν ιδιοκτησία – μεθούσε και είχε μια περιπέτεια που είχε ως αποτέλεσμα την απώλεια της παρθενίας της ή τη σύλληψη ενός παιδιού, αυτό ήταν άμεσο οικονομικό πλήγμα για τον άνδρα που την ήλεγχε. Η έμφυλη κουλτούρα του ποτού διαμορφώθηκε λόγω του φόβου των ανδρών να συμπεριφέρονται οι γυναίκες ως άνθρωποι και όχι ως ιδιοκτησία. Ενδιαφέρον; Ενδιαφέρον, αν και αναμενόμενο.
Για την O’Meara, ωστόσο, τα πράγματα είναι ξεκάθαρα. “Αν θέλετε να μάθετε πώς αντιμετωπίζει μια κοινωνία τις γυναίκες της, το μόνο που έχετε να κάνετε είναι να κοιτάξετε στον πάτο ενός ποτηριού. Στον σημερινό κόσμο του #MeToo, είναι τόσο ικανοποιητικό να βλέπουμε την πολύ, πολύ καθυστερημένη ώθηση για περισσότερη εκπροσώπηση των γυναικών σε όλους τους κλάδους, είτε στην πολιτική, είτε στην ψυχαγωγία, είτε στις επιχειρήσεις. Στη βιομηχανία του αλκοόλ, ωστόσο, οι γυναίκες ήταν πάντα εδώ. Επιτέλους προσλαμβάνονται και αναγνωρίζονται (αν και δεν πληρώνονται όσο θα έπρεπε). Ειλικρινά, δεν μπορώ να φανταστώ την ιστορία του αλκοόλ χωρίς αυτές”.
Με στοιχεία από Guardian
Ακολουθήστε την Α,ΜΠΑ; στο Google News
