Ένα βιβλίο που αναλύει και αποτιμά κριτικά την πολιτική ισότητας των φύλων ως διακριτή δημόσια πολιτική σε διεθνές, ευρωπαϊκό και εθνικό επίπεδο, κυκλοφόρησε πριν λίγους μήνες από τις εκδόσεις Αλεξάνδρεια. Τις «Πολιτικές ισότητας των φύλων» υπογράφει η Μαρία Στρατηγάκη, Αναπληρώτρια Καθηγήτρια στο Τμήμα Κοινωνικής Πολιτικής και διευθύντρια του Διατμηματικού Μεταπτυχιακού Προγράμματος «Φύλο, κοινωνία, πολιτική» στο Πάντειο Πανεπιστήμιο.
Εκτός από το πρωτογενές αρχειακό υλικό που χρησιμοποιεί – το οποίο παραθέτει στο παράρτημα του βιβλίου- η συγγραφέας στηρίζεται και στις προσωπικές της εμπειρίες, εμπειρίες που απέκτησε αναλαμβάνοντας θέσεις ευθύνης για την ισότητα των φύλων στην Ευρώπη και στην Ελλάδα –ανάμεσά τους και αυτή της Γενικής Γραμματέα Ισότητας των Φύλων (2009-2012).
Η χρονική στιγμή της έκδοσης της μελέτης (2021), βρίσκει την Ελλάδα στην τελευταία θέση στον Ευρωπαϊκό Δείκτη Ισότητας των Φύλων, με τη Μαρία Στρατηγάκη να παρατηρεί με πικρία πως η συγχώνευση, το 2019, της Γραμματείας Ισότητας των Φύλων με την οικογενειακή και δημογραφική πολιτική δεν προοιωνίζεται βελτίωση της κατάστασης.
Το πρώτο μέρος της μελέτης αναφέρεται στην πολιτική του ΟΗΕ για τις γυναίκες, από τις φεμινιστικές παρεμβάσεις κατά τη συγκρότηση της Κοινωνίας των Εθνών (1919) μέχρι την ισότητα των φύλων στην Ατζέντα για τη Βιώσιμη Ανάπτυξη 2030.
Εκτός από το πρωτογενές αρχειακό υλικό που χρησιμοποιεί – το οποίο παραθέτει στο παράρτημα του βιβλίου- η συγγραφέας στηρίζεται και στις προσωπικές της εμπειρίες, εμπειρίες που απέκτησε αναλαμβάνοντας θέσεις ευθύνης για την ισότητα των φύλων στην Ευρώπη και στην Ελλάδα
Η αρχή της μη διάκρισης λόγω φύλου αποτελεί βασική αρχή των Ηνωμένων Εθνών ήδη από τον Καταστατικό Χάρτη του ΟΗΕ, το 1945, και ο Οργανισμός επηρέασε θετικά την κατάσταση των γυναικών σε όλο τον κόσμο με διεθνείς συμβάσεις, δράσεις και διακηρύξεις. Αν και η πρόοδος είναι σημαντική, υπάρχουν ακόμα πολλά να γίνουν.
Ενδεικτικά, διαβάζοντας τα στοιχεία μελέτης του 2018, βλέπουμε πως σε 53 χώρες δεν υπάρχει νόμος κατά του βιασμού, ορισμένου με βάση την έλλειψη συναίνεσης, σε 49 χώρες δεν υπάρχει νομοθεσία για την ενδοοικογενειακή βία, ενώ τουλάχιστον 200 εκατομμύρια κορίτσια και γυναίκες υφίστανται ακρωτηριασμό γεννητικών οργάνων σε 30 χώρες.
Το δεύτερο μέρος, που ασχολείται με την Ευρωπαϊκή Ένωση, ξεκινά με την Συνθήκη της Ρώμης (1957) και τελειώνει με τη ευρωπαϊκή Στρατηγική για την Ισότητα των Φύλων (2020-2025). Στη διάρκεια αυτών των χρόνων, η ευρωπαϊκή πολιτική για την ισότητα των φύλων εξελίχθηκε σημαντικά ως προς τους στόχους της, τα επιτεύγματα, τις αντιστάσεις, τις διαδικασίες και τα εργαλεία άσκησης πολιτικής. Η Ευρωπαϊκή Ένωση προσπάθησε να επηρεάσει τις εθνικές πολιτικές, ενώ παράλληλα η ευρωπαϊκή πολιτική επηρεάστηκε θετικά από την παρουσία φεμινιστριών στα κέντρα αποφάσεων των ευρωπαϊκών θεσμών.
Το τρίτο μέρος, που επικεντρώνεται στην Ελλάδα, αρχίζει από το Σύνταγμα του 1975 και φτάνει μέχρι την κατάργηση της αυτοτέλειας της Γενικής Γραμματείας Ισότητας των Φύλων, τον Ιούνιο του 2019.
«Οι πολιτικές ισότητας στην Ελλάδα εγκαινιάστηκαν το 1982, με την ίδρυση του Συμβουλίου Ισότητας παρά τω Πρωθυπουργώ. Γενεσιουργοί αιτίες της συγκρότησης των μέτρων υπέρ της ισότητας των φύλων σε ενιαία δημόσια πολιτική αποτέλεσαν ο κοινωνικός προσανατολισμός του ΠΑΣΟΚ, η ένταξη της χώρας στην Ευρωπαϊκή Ένωση και οι πιέσεις του γυναικείου κινήματος της Μεταπολίτευσης, που διεκδίκησε την αναθεώρηση του αναχρονιστικού οικογενειακού δικαίου, την ποινικοποίηση του βιασμού και τη νομιμοποίηση των αμβλώσεων.», γράφει η συγγραφέας.
Στη συνέχεια, η κα Στρατηγάκη ασκεί κριτική στην κυβέρνηση της Νέας Δημοκρατίας, θεωρώντας ότι αλλοίωσε τον χαρακτήρα της Γενικής Γραμματείας Ισότητας και έστρεψε τον σκοπό και τις δράσεις της σε κατεύθυνση συχνά αντίθετη από αυτήν της ισότητας των φύλων, καθώς ο πολιτικός στόχος της προστασίας της οικογένειας και η αύξηση των γεννήσεων δεν συνάδει με τον στόχο της χειραφέτησης των γυναικών.
Στο τέταρτο μέρος διατυπώνονται συμπεράσματα για την πορεία των πολιτικών, την αλληλεπίδραση των τριών επιπέδων διακυβέρνησης, με έμφαση στις θετικές επιδράσεις του ΟΗΕ και της ΕΕ στην Ελλάδα, η οποία ενσωμάτωσε στο εγχώριο δίκαιο τις Ευρωπαϊκές Οδηγίες με ένα «αργό και μετ’ εμποδίων τρόπο», όποτε οι κυβερνήσεις θεώρησαν δυσβάσταχτο το πολιτικό κόστος.
Επιπλέον, η Ελλάδα έχει αγνοήσει συστάσεις, όπως αυτές για την κατάργηση της σαρία στη μουσουλμανική μειονότητα της Θράκης. Το 2018, υπό την απειλή καταδίκης στο Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Δικαιωμάτων του Ανθρώπου, θεσμοθέτησε την αμφιλεγόμενης χρησιμότητας δυνατότητα επιλογής ανάμεσα στη σαρία και το αστικό δίκαιο της χώρας.
Στην ενότητα επισημαίνονται, επίσης, τα βασικά εμπόδια και οι θεσμικές ή ιδεολογικές αντιστάσεις στην εφαρμογή των πολιτικών, αλλά και οι κίνδυνοι οπισθοδρόμησης που προκαλούνται από την ενδυνάμωση των λαϊκιστικών και εθνικιστικών πολιτικών δυνάμεων.
Σημειώνεται, τέλος, ότι η οικονομική κρίση του 2008 και η υγειονομική κρίση του 2020 προκάλεσαν νέες κοινωνικές ανισότητες με επιπτώσεις και στο χάσμα του φύλου, κάνοντας αναγκαία την επέκταση των παρεμβάσεων για την ισότητα των φύλων από τους θεσμούς –η ευρωπαϊκή Στρατηγική για την Ισότητα των Φύλων (2020-2025) είναι η απάντηση της ΕΕ στην πρόκληση.
Ολοκληρώνοντας τη μελέτη της η Μαρία Στρατηγάκη αναφέρεται στην ανάγκη της συστηματικής αποτίμησης των επιπτώσεων στο φύλο των δημόσιων πολιτικών της Ελλάδας, της δημοσιονομικής πολιτικής συμπεριλαμβανομένης, με στόχο τη δρομολόγηση αλλαγών στα πρότυπα λειτουργίας της οικονομίας και της πολιτικής, «ώστε να σηματοδοτήσουν τη νέα εποχή των πολιτικών ισότητας των φύλων και, εντέλει, της κοινωνικής ευημερίας όλων των πολιτών και κατοίκων της χώρας ανεξάρτητα από το φύλο τους.»
Ακολουθήστε την Α,ΜΠΑ; στο Google News
