Ποιός νοιάζεται για τη Μπουμπουλίνα σήμερα;

Αμαζόνα, λεοντόκαρδη, ανδροκόριτσο, η μαχήτρια του 1821, που η Ιστορία έβαλε στο πάνθεον των ηρώων αποσιωπώντας κάθε άλλη ιδιότητά της. Η Λασκαρίνα Πινότση έζησε σαν φεμινίστρια, κι όμως στη συλλογική συνείδηση έχει περάσει ως η πολεμοχαρής φιγούρα του χιλιάρικου και των σχολικών εορτών.

Μια παράσταση για τη Μπουμπουλίνα;Τι δουλειά είχα εγώ με πατριωτισμούς και επικά δράματα; Αυτή ήταν η πρώτη μου αντίδραση, όταν, το 2019, μού προτάθηκε να δημιουργήσω ένα έργο για τη ζωή της, με σκοπό να ανέβει στις Σπέτσες. Αντιμετώπισα δηλαδή την ηρωίδα, ακριβώς όπως και οι σύγχρονοι της. Στερεοτυπικά και απαξιωτικά. Βγαίνοντας (ευτυχώς σύντομα!) από την προσωπική μου κρίση σοβαροφάνειας, συνειδητοποίησα ότι θα ήταν τιμή μου να προσπαθήσω να αποκαταστήσω τη φήμη της ηρωίδας που, τελικά, είναι πολλά παραπάνω από μια φολκλόρ εθνική φιγούρα της επανάστασης.

Αποφασίζω να κάνω γκάλοπ ρωτώντας φίλους και γνωστούς τι γνωρίζουν για εκείνη, ψαρεύοντας ταυτόχρονα και αντιδράσεις για την ίδια την ερώτηση. Η συντριπτική πλειοψηφία δεν είχε ούτε βασικές γνώσεις Wikipedia, εκτός από λίγους (άνδρες) που σχολίασαν ότι «της άρεσε το κρεβάτι», σχεδόν σκανδαλισμένοι.

«Πότε θα σταματήσει, επιτέλους, να μας φαίνεται γαργαλιστικό το πόσο και με ποιούς κάνει σεξ μια γυναίκα;» σκέφτηκα και ξεκίνησα έρευνα για τη ζωή της που θα κρατούσε δυο χρόνια.

Είναι λοιπόν τουλάχιστον άδικο να τη θυμόμαστε μόνο ως μια δυναμική και αγέρωχη πολεμίστρια. Σαν τις ηρωίδες της Μάρβελ, που για να δικαιολογηθούν τα επιτεύγματα τους, τους προσδίδονται ανδρικές αρετές.

Στην πραγματικότητα παντρεύτηκε δυο φορές, τη μια από προξενιό και την άλλη ζώντας έναν κινηματογραφικό έρωτα με το Δημήτρη Μπούμπουλη. Στα χρόνια που ήταν χήρα, απέκτησε πολλούς εραστές, άλλους περιστασιακά, άλλους πολύ μικρότερους της και ενίοτε συνεργάτες ή αντιπάλους της. Στα ερωτικά της την οδηγούσε, δηλαδή, η ανάγκη για απόλαυση, ο θαυμασμός προς το αντίθετο φύλο και η εξουσία. Ακριβώς ό,τι και τους άνδρες της εποχής που πολεμώντας έθεταν τη ζωή τους σε καθημερινό κίνδυνο και μοιράζονταν την αδρεναλίνη και στο κρεβάτι. Χαρακτηριστικό παράδειγμα ήταν και ο Παπαφλέσσας, ο οποίος είναι γνωστό ότι διατηρούσε κανονικό χαρέμι.

Αυτή όμως δεν ήταν η ιστορία της ζωής της. Η Λασκαρίνα γεννήθηκε ορφανή και μεγάλωσε στις Σπέτσες, διωγμένη από την Υδραία οικογένεια της, με τη νέα οικογένεια της μητέρας της. Έγινε μάνα εννιά παιδιών και μια οξυδερκής επιχειρηματίας με μεγάλο εμπορικό στόλο ενώ ταυτόχρονα φημιζόταν για τη μαγειρική της και τον ζεστό, φιλόξενο τρόπο της ως οικοδέσποινα.

Είναι λοιπόν τουλάχιστον άδικο να τη θυμόμαστε μόνο ως μια δυναμική και αγέρωχη πολεμίστρια. Σαν τις ηρωίδες της Μάρβελ, που για να δικαιολογηθούν τα επιτεύγματα τους, τους προσδίδονται ανδρικές αρετές.

Άλλες εποχές, θα μου πεις. Αντιθέτως, το γυναικείο στερεότυπο σύμφωνα με το οποίο αντιμετωπίστηκε, χρησιμοποιείται ακόμα.

Σήμερα θα βρεις το όνομα της συνδεδεμένο με την «αναρχο-μπουμπουλίνα» Αφροδίτη Φράγκου και τη δίκη του Ζακ Κωστόπουλου, τη βλοσυρή εκδοχή της Μαρίας Κορινθίου και ένα εξαιρετικά αμφιλεγόμενο εξώφυλλο του ΒΗΜΑgazino και τη Γιάννα Αγγελοπούλου Δασκαλάκη.

Πουθενά δεν θα βρεις αναφορές για το χαμό του παιδιού της και πως την άλλαξε ή τους φόβους της που εξέφραζε μέσα από δεισιδαιμονίες και σημαδιακά όνειρα. Γιατί εκείνη έπρεπε να αποδεικνύει καθημερινά την ατρόμητη φύση και τα αντρίκια κουμάντα της ενώ αντιμετώπιζε ζηλόφθονες επιθέσεις από άλλες γυναίκες που ανίκανες να την κατατάξουν, την απέρριπταν.

Ήταν για μένα πλέον ξεκάθαρο ότι θα έφτιαχνα μια παράσταση για τη γυναικεία ανυποταγή με πρωταγωνίστρια μια ιστορική προσωπικότητα. Μια παράσταση για την Λασκαρίνα Πινότση, πριν γίνει η Μπουμπουλίνα. Αποφάσισα να το κάνω με τους δικούς μου όρους, όπως θα έκανε κι εκείνη. Χωρίς πολλά δικαιολογητικά και εξηγήσεις για το αν οφείλει κανείς να σεβαστεί το συντηρητισμό που ακολουθεί αυτές τις σελίδες της Ιστορίας.Θα δημιουργούσα ένα εικαστικό πλαίσιο με videoprojectionsκαι μουσειακούς συμβολισμούς, επιχειρώντας να δείξω την τότε εποχή μέσα από τα μάτια του σήμερα. Άλλωστε το 1821 μπορεί να είναι κουλ, όσο και η ηρωίδες του. Και η αισθητική της παράστασης θα έδειχνε πόσο «ρέλεβαντ» είναι σήμερα η ελληνικότητα, με την καλή και την κακή έννοια.

Εκεί η ηρωίδα του Bouboulina:Untold, στην πίσω αυλή του σπιτιού της, δίπλα από μια απλωμένη μπουγάδα ρούχα, διηγείται εξομολογητικά τη ζωή της πριν τη δράση στον Επαναστατικό Αγώνα.

Κι αν η Ιστορία τότε γραφόταν από λίγους και εκλεκτούς άνδρες, πώς μπορεί να λείπει σήμερα από το λεξιλόγιο που χρησιμοποιούμε για εκείνη το «επαναστάτισσα» και «φεμινίστρια»; Όταν η ίδια η ζωή της ήταν ένα πραξικόπημα. Είχε ένα ελεύθερο και πεισματάρικο πνεύμα που διοχετεύτηκε στον πόλεμο. Αν ήταν μια ιντελεκτουέλ, μορφωμένη περσόνα ίσως να είχε γίνει ποιήτρια ή συγγραφέας όπως η Ολυμπ ντε Γκουζ, με την οποία την παρομοίαζαν,και να είχε γράψει το δικό της μανιφέστο. Σε καμία περίπτωση όμως δεν γεννήθηκε για να υπηρετήσει τον πόλεμο. Ούτε ήταν αυτή η επιθετική ανδρογυναίκα, που χωρίς ευαισθησίες, όρμησε στη μάχη, αφήνοντας μόνα τους τα παιδιά της.

«Ο γιος μου είναι νεκρός, όμως το Άργος είναι στα χέρια μας» Η μοναδική φράση που της αποδίδεται θα αποτελούσε το μεγαλύτερο στοίχημα της παράστασης. Γιατί μέσα σε αυτή τη φράση έπρεπε να χωρέσει ο θρήνος της μάνας που είδε το παιδί της να σκοτώνεται εκεί όπου το έστειλε να πολεμήσει. Γιατί να αντισταθμίσει κανείς τη συντριπτική απώλεια και τον αδιανόητο πόνο με μια νίκη στη μάχη; Πως μπορούσε μια τέτοια φράση να είναι αντιπροσωπευτική μιας γυναίκας που εφάρμοσε τη μητριαρχία στο σπίτι της και φώναξε τη γνώμη της σε ένα δωμάτιο γεμάτο άνδρες με βαριές απόψεις;

Δεν νοιάστηκε όμως ποτέ να αμφισβητήσει τους πατριαρχικούς θεσμούς της κοινωνίας  που τη συμπεριλάμβανε. Δεν διεκδίκησε ποτέ την έμφυλη ισότητα. Απλά κατέλαβε τη θέση που δικαιωματικά της άνηκε. Έκανε απρόσκλητες εμφανίσεις στις συνελεύσεις των προεστών με αυτοπεποίθηση ότι η άποψη της θα πήγαινε την κουβέντα παρακάτω.

Όταν ο γιος της ερωτεύτηκε την κόρη εχθρικά προσκείμενης οικογένειας προς αυτήν, δεν του πήγε κόντρα. Τον υποστήριξε και έβγαλε το «τι θα πει ο κόσμος» από τα κίνητρα που υπαγόρευαν τις αποφάσεις της. Πόσες από εμάς σήμερα δεν έχουμε συμμορφωθεί σε ρούχα, συμπεριφορές και καλούπια στο δρόμο για το χωριό ή το οικογενειακό τραπέζι; Η Λασκαρίνα τα έκανε όλα γαργάρα για να μην αρνηθεί στο γιο της να ζήσει με αυτήν που ερωτεύτηκε. Το ίδιο θα έκανε αργότερα και με την κόρη της, υπερασπιζόμενη την απέναντι στον Κολοκοτρώνη.

Ολοκληρώνοντας το γράψιμο ο Μιχάλης Δαρνάκης, συγγραφέας του έργου, έπρεπε να βάλει μια τελεία στο ταξίδι της επί σκηνής. Ο θάνατος της ήταν η προφανής επιλογή. Η έξοδος της έμελλε να είναι η μεγαλύτερη πολιτική δήλωση της μέχρι τώρα.

22 Μαΐου 1825, πάνω στην ένταση μιας λογομαχίας με τον Χριστόδουλο Κούτση, η Λασκαρίνα πυροβολείται και πέφτει νεκρή στο μπαλκόνι του σπιτιού της. Ήταν πρώην εραστής της και τη ζήλευε ή ήθελε να υπερασπίσει την τιμή της κόρης του Ευγενίας που είχε κλέψει ο γιος της Λασκαρίνας; Ή μήπως ήταν όντως εκείνος που κάρφωσε τη σύνδεση της με την επανάσταση στους Οθωμανούς και κόντεψε να χάσει όλη της την περιουσία; Υπήρχαν σίγουρα άλυτοι λογαριασμοί μεταξύ τους και αν δεν μάθουμε ποτέ τα αληθινά κίνητρα του φονικού, μπορούμε με βεβαιότητα να πούμε τι το κινητοποίησε. Ο πληγωμένος εγωισμός ενός άνδρα που δεν άντεξε να φανεί ατιμασμένος από μια γυναίκας θα χρησιμοποιηθεί επανειλημμένα σαν δήθεν δόκιμη αιτιολογία.

Τότε ο αυτουργός και όσοι εμπλέκονταν με τη δολοφονία της, φυγαδεύονται από το νησί και μένουν ατιμώρητοι για πάντα. Σήμερα, η πράξη τους ονομάζεται«γυναικοκτονία». Ας το πούμε γι’αυτό που είναι, ξανά και ξανά. Να συνηθίσουμε τον ήχο της λέξης που βγαίνει από το στόμα μας. Αλλά ποτέ την πικρία που αφήνει. Κι ας ξεκινήσουμε να αποκαθιστούμε την Ιστορία όσα χρόνια κι αν πέρασαν. Δεν είναι εξάλλου και τόσο μακριά.

Το Bouboulina:Untold παίζεται στο πλαίσιο του Off Off Athens Festival, στο θέατρο Επί Κολωνώ, στις 3 & 4 Ιουνίου.

Ακολουθήστε την Α,ΜΠΑ; στο Google News