Διδασκόμαστε μαθήματα κοινωνικής συμπεριφοράς από την τέχνη και την pop culture; Aν αναλογιστούμε ότι η σύγχρονη γενιά millennials γυναικών μεγάλωσε με τις rom-com των 1990s και τώρα ζορίζεται με το σύγχρονο σχετίζεσθαι, επειδή εξιδανίκευσε άντρες μη διαθέσιμους επιθυμώντας την «μεγαλύτερη ιστορία αγάπης», είναι σίγουρο πως το πολιτιστικό περιβάλλον μας επηρεάζει περισσότερο απ’όσο παραδεχόμαστε. Η διασκευή του κλασσικού μυθιστορήματος της Έμιλυ Μπροντέ Wuthering Heights (Ανεμοδαρμένα Ύψη) από την σκηνοθέτιδα του Saltburn και του φεμινιστικού Promising Young Woman, Emerald Fennell, διαφημίστηκε ως «η μεγαλύτερη ιστορία αγάπης», αν και στο μεσοδιάστημα κατηγορείται ότι μετέτρεψε σε Αρλεκιν βιβλιαράκι ένα από τα αριστουργήματα της αγγλικής και διεθνούς λογοτεχνίας. Μην παραβλέποντας την αισθητική πανδαισία της ταινίας Wuthering Heights του 2026, ίσως το πρόβλημα δεν είναι η παραχάραξη της Emily Brontë και του βιβλίου της, ούτε που κυκλοφόρησε ανήμερα του Αγίου Βαλεντίνου. Είναι που υπόγεια μας περνάει αυτό που σήμερα μας λείπει συλλογικά: ηδονή στην ταλαιπωρία μας, στις ματαιώσεις μας, ένταση και πόνος που αιτιολογείται κι εξωραϊζεται ως πάθος. Μισό λεπτό: δεν είναι τοξικότητα και μαζοχισμός όλο αυτό; Ναι είναι, αλλά παράλληλα αποτελεί και λόγο της επιτυχίας (?) της ταινίας ότι ξεσήκωσε διαδικτυακό διάλογο ακριβώς για όλους τους λάθος λόγους!
Γράφει ο μέγας Τολστόι στην αρχή της Anna Karenina, ««Όλες οι ευτυχισμένες οικογένειες είναι ίδιες· κάθε δυστυχισμένη οικογένεια είναι δυστυχισμένη με τον δικό της τρόπο».» Κι ενώ δεχόμαστε την διεισδυτική, σαν μαχαίρι στο βούτυρο, διαπίστωση του ψυχογράφου συγγραφέα για τις σχέσεις, όταν επιλέγουμε να φαντασιωθούμε αναδιπλωνόμαστε και ξεχνάμε ότι η ηρεμία, η επικοινωνία, η ψυχική ειρήνη αποτελεί το υλικό από το οποίο θα ψηθεί το πολύτιμο καρβέλι της ευτυχισμένης συμβίωσης. Αντίθετα, αρεσκόμαστε να σκεπτόμαστε ότι είναι τα εμπόδια, οι ματαιώσεις, οι εμμονές -τα οποία προφανώς και αυτοδίκαια οδηγούν την σπουδαία λογοτεχνία- τα στοιχεία που οδηγούν και την σπουδαία ζωή! Η GenZ θα μπορούσε να ωφεληθεί επομένως από μια κριτική ματιά πάνω στα Ανεμοδαρμένα Ύψη. Και από το βιβλίο, που εύχομαι να γνωρίσει μια νέα γενιά αναγνωστών χάρις στο hype του διαδικτύου, όσο και από τις πολλές διασκευές του. Ότι η πρώτη μας αγάπη μπορεί να μας κάνει πεισματάρηδες, κτητικούς, ακόμα κι εκδικητικούς, αλλά ότι εν τέλει όλο αυτό δεν είναι υγιές. Είναι υλικό ωρίμανσης.
Η τέχνη έχει το ελεύθερο να μετασχηματίζει και να αναπλάθει τα format του παρελθόντος με την εκάστοτε σύγχρονη ματιά, ακόμα κι αν το αποτέλεσμα δεν δικαιώνει πάντοτε τους δημιουργούς. Υπ’αυτό το αξίωμα δεν ψέγουμε την σκηνοθέτιδα που προσέθεσε σαρκικό ερωτισμό κι υπονοούμενα σε μια ιστορία όπου το μέγιστο όπου έρχονται κοντά, στον κόσμο αυτόν τουλάχιστον, οι δυο καταραμένοι εραστές είναι …ένα φιλί. Κι όπου ο κορμός της διήγησης είναι η μεταφυσική διάσταση, ο κόσμος του επέκεινα -εξ ου και το φάντασμα της Catherine στοιχειώνει τον Heathcliff ήδη από την πρώτη της εμφάνιση στον επισκέπτη του μεγάρου Wuthering Heights. Ο ακατάβλητος ψυχικός σύνδεσμος του Όμοιου που συναντά το Όμοιο, της ταύτισης σε υπερφυσικό επίπεδο, είναι το ζουμί στο μυθιστόρημα. Ίσως το πρόβλημα είναι ότι η ταινία σερβίρισε τη γήινη διάσταση σε μια συσκευασία ονείρου, με ακαταπόνητο αισθητικό μαραθώνιο, όπου κάθε σκηνή εμπνέεται κι επανερμηνεύει μια αισθητική επιλογή -από τις γκραβούρες του Balthus στα ασημικά του Viktoria & Albert Museum, κι από τους κορσέδες Bαυβαρής γαλακτοπώλισσας στο bondage kink. Όσα το μάτι ονειρεύεται, τ’αφήνει όνειρα η ζωή, θα λέγαμε.
Ότι η πρώτη μας αγάπη μπορεί να μας κάνει πεισματάρηδες, κτητικούς, ακόμα κι εκδικητικούς, αλλά ότι εν τέλει όλο αυτό δεν είναι υγιές. Είναι υλικό ωρίμανσης.
Πώς φτάσαμε όμως να θεωρούμε τα Wuthering Heights/Ανεμοδαρμένα Ύψη ένα μυθιστόρημα (κι επομένως και τις ταινίες ως διασκευή αυτού) που διηγείται «την μεγαλύτερη ιστορία αγάπης» ή «τραγικού έρωτα»; Πώς φτάσαμε να ξεχάσουμε ότι ο Βυρωνικός ήρωας, αυτό το αρχέτυπο της ποίησης και λογοτεχνίας, δεν είναι υλικό γυναικείας ονείρωξης αλλά αποφυγής στην πραγματική ζωή; Όπως ο ίδιος ο ορισμός του σηματοδοτεί ένας τέτοιος άντρας «εκδηλώνει την σκοτεινή του δυσαρέσκεια με πραγματικά τρομακτικούς τρόπους».
Το μυθιστόρημα αναγνωρίστηκε χρόνια μετά την αρχική του κυκλοφορία, με το αντρικό όνομα Ellis Bell, αναγκαία συνθήκη για να καταξιωθεί στους πατριαρχικά κείμενους κανόνες της βιβλιοπαραγωγής των μέσων του 19ου αιώνα. Ωστόσο ο κινηματογράφος, ήδη από τις πρώτες διασκευές του μυθιστορήματος, με πιο γνωστή την ταινία του 1939 με τον Laurence Olivier, συνεπήρε την φαντασία των θεατών. Αλλά είναι στα σύγχρονα μας χρόνια, τις τελευταίες δυο δεκαετίες που το Wuthering Heights έχει περιγραφεί ως η «απόλυτη ιστορία έρωτα κι αγάπης». Όταν πια είχε περάσει η μόδα των casual rom-coms των 90s, όταν ο κόσμος της φαντασίας άρχισε να αναδύεται στον κινηματογράφο ως η κυρίαρχη μανιέρα. Ναι, αγαπητέ αναγνώστη, το 2001 κυκλοφόρησε ο Άρχοντας των Δαχτυλιδιών και τίποτα πια δεν θα ήταν το ίδιο για τις σκοτεινές αίθουσες. Οι καθημερινοί άνθρωποι μετατράπησαν, στο εμπορικό σινεμά τουλάχιστον, σε φιγούρες φαντασίας κι υπερηρώων. To Iron Man του Marvelo-σύμπαντος αποτελείωσε το πράγμα το 2008.
Πάμε να το δούμε πιο αναλυτικά όμως ειδικά για τα Ανεμοδαρμένα Ύψη.
Στην ταινία Εξομολογήσεις μιας έφηβης (Confessions of a Teenage Drama Queen, 2004), ο χαρακτήρας της Λίντσεϋ Λόχαν βλέπει τον αγαπημένο της τραγουδιστή στη Νέα Υόρκη και παρατηρεί ότι “αν εξαιρέσεις τα σκουπίδια και τα αυτοκίνητα, είναι σαν ν’ ακολουθείς τον Χίθκλιφ στα χωράφια”. Στην ταινία Sex and the City (2008), η Κάρρι αναφέρει τα Ανεμοδαρμένα Ύψη ως μία «τραγική ιστορία αγάπης». Στην ταινία Λυκόφως (Twilight) αναφέρεται ως το αγαπημένο βιβλίο της Μπέλλα Σουάν (που την υποδύεται η Κρίστεν Στιούαρτ) και του Έντουαρντ Κάλλεν (στο ρόλο ο Ρόμπερτ Πάττινσον). Βλέπεις πού βαδίζει το πράγμα, αγαπητή αναγνώστρια, ή πρέπει να συνεχίσω; Θυμάστε την εμπορική επιτυχία των βιβλίων Twilight και των αντίστοιχων -ο Μελχισεδέκ να τις κάνει- ταινιών; To 2008 όλο αυτό. Αλλά έχει κι άλλο. Στην ταινία Η πρόταση (2009), ο χαρακτήρας της Σάντρα Μπούλοκ δηλώνει ότι διαβάζει τα Ανεμοδαρμένα Ύψη κάθε Χριστούγεννα (!!) Επειδή, φυσικά, τι πιο αισιόδοξο κι αγαπησιάρικο από ένα βιβλίο όπου όλοι καταβάθος μισούν όλους κι όπου η εκδίκηση παίρνει δεκαετίες για να ολοκληρωθεί με τον πλέον βιτριολικό και κακόψυχο τρόπο, ανακλώντας πάνω στην δεύτερη (αθώα) γενιά…
Ακόμη χειρότερα: Ο ηθοποιός Johnny Depp ρωτήθηκε σε μία συνέντευξή του αν είναι ρομαντικός και εκείνος απάντησε “Αν είμαι ρομαντικός; Έχω δει τα Ανεμοδαρμένα Ύψη δέκα φορές. Είμαι ρομαντικός”. Aυτά ελέχθησαν το 2012, βέβαια, προτού έρθει στο προσκήνιο η προβληματική του σχέση με την Amber Heard. Αλλά το μοτίβο είναι εκεί. Η παραχάραξη της λέξης ρομαντισμός, η οποία αναφέρεται στο καλλιτεχνικό κίνημα του 19ου αιώνα που περιλαμβάνει το γοτθικό μυθιστόρημα, την νουβέλα τρόμου, την ιστορία μυστηρίου, μετατρέπεται σε διαφημιστική ευκαιρία για λούτρινα αρκουδάκια και σοκολάτες με χαρωπά μηνύματα για έφηβους που φιλιούνται στη βροχή.
Εν προκειμένω ήταν η κωμωδία που σωστότερα διέβλεψε με τι έχουμε να κάνουμε. Σ’ ένα επεισόδιο της τηλεοπτικής σειράς Fraser, ο Φρέιζερ Κρέιν, μαθαίνοντας ότι η Ντάφνι είναι στο σπίτι του Νάιλς, αναφωνεί: «Έχετε μία ευάλωτη γυναίκα και έναν άστατο άντρα σ’ ένα γοτθικό σπίτι μία βροχερή νύχτα. Το μόνο που λείπει είναι να φωνάξει κάποιος “Χίθκλιφ!”.»
Ακριβώς αυτό! Ευάλωτη γυναίκα-άστατος άντρας. Ο συνδυασμός της συμφοράς.
Είναι αδύνατον βεβαίως να αναλογιστούμε τον Χίθκλιφ χωρίς την ταξική του ιδιότητα, ή την ετερότητα που δεν καθορίζεται απόλυτα στο βιβλίο (είναι ρομά; είναι lascar, δηλαδή ναυτικός από την νοτιοανατολική Ασία; έχει μήπως αφρικανική καταγωγή;). Και τα δύο χρωματίζουν ΚΑΘΕ διάδραση που έχει σε όλο τον ρουν του μυθιστορήματος. Η ίδια η Κάθριν αναφωνεί στην Νέλλυ ότι «θα με υποβίβαζε να παντρευτώ τον Χίθκλιφ τώρα», μετά την κακοποίηση και απαξίωση που έχει υποστεί στα χέρια του μεγαλύτερου αδερφού της και κληρονόμου της έπαυλης, Χίντλυ. Από κει απορρέει το βαθύ τραύμα που κλιμακώνεται από σελίδα σε σελίδα μέχρι το μακάβριο τέλος. Αυτό όμως δεν συνιστά την ανάδειξη ενός ρομάντζου καταραμένων εραστών, όπως είναι ας πούμε o Τριστάνος με την Ιζόλδη ή ο Ρωμαίος κι η Ιουλιέττα. Είναι η ιστορία ενός τραύματος, τελεία. Είναι ένα τραύμα που απλώνεται σαν λεκές από ανεξίτηλο μελάνι στις ζωές όχι μιας αλλά δύο οικογενειών και τις επηρεάζει με την τοξικότητα του ψυχικού της φορτίου για πάντα. Ακόμα και πέρα από το θάνατο, πέρα από τον τάφο. Αυτό το πέρα από το θάνατο αναγνωρίζω ότι είναι το συγκλονιστικό και -ας το παραδεχτούμε- επιθυμητό για όποιον τουλάχιστον έχει πνευματικές ανησυχίες, δεν συνιστά όμως «την μεγαλύτερη ιστορία αγάπης». Συνιστά το πώς αντιμετωπίζουμε την θνητότητά μας, την υπαρξιακή μας αγωνία. Τα Ανεμοδαρμένα Ύψη είναι μια ιστορία για τον βαθύτερο εαυτό μας.
Αρθρογράφος στην αγγλική έκδοση του περιοδικού Vogue είχε γράψει σε άσχετη χρονική στιγμή για τις σχέσεις της: «Δεν είχα εμμονή με τον άντρα στην ταράτσα, αλλά με την εικόνα που είχα γι’ αυτόν, με αυτό το φανταστικό ον που είχα ονειρευτεί. Τότε σκέφτηκα όλους τους ανθρώπους που είχαν έρθει στα γενέθλιά μου και ήταν πολύ “αληθινοί”, τους άκουσα να τραγουδούν στην πίστα και άρχισα να σκέφτομαι βραδιές στο πάρκο μαζί τους, με συζητήσεις, ή έναν φίλο να μου δείχνει το έκπληκτο βλέμμα των θεατών, ενώ είμαστε στο σινεμά. Πάλι κάνω προβολή των επιθυμιών μου, ίσως με λίγο υπερβολικό τρόπο, αλλά αυτήν τη φορά το στοίχημα είναι λιγότερο ριψοκίνδυνο. Επιστρέφοντας στην πίστα, αποφασίζω να σταματήσω να κοιτάζω την εξώπορτα περιμένοντας να έρθει ο άνθρωπος-φάντασμα.»
Ο Heathcliff, στα σύγχρονα ρομάντζα που αναπαράγονται στο φαντασιακό χιλιάδων γυναικών που παρακολουθούν τις διασκευές αυτού του ακατάβλητου λογοτεχνικού κολοσσού, εκπροσωπεί, αποκαθαρμένος από κάθε κακία, κάθε εκδικητικότητα, κάθε ταξικό κατάλοιπο του πρωταρχικού υλικού, ακριβώς ένα φάντασμα. Ουσιαστικά κατορθώσαμε μέσω της pop culture, κι Emerald Fennell η σκηνοθέτης, με την ταινία της, την υπέρβαση του φεμινιστικού μηνύματος της προηγούμενης. Το «φάντασμα της Catherine Earnshaw» του βιβλίου έγινε «φάντασμα του Heathcliff» στο μυαλό των γυναικών. Πλήρης αντιστροφή!
Ακολουθήστε την Α,ΜΠΑ; στο Google News
Χθες διάβασα για τις ζωές και τους θανάτους των μελών της οικογένειας Μπροντέ. Η μητέρα των αδελφών Μπροντέ πέθανε ενώ ήταν μικρές και οι 3 αδελφές και ο ένας αδελφός. Έζησαν με τον πατέρα τους σε ένα φυσικό περιβάλλον σαν αυτό που περιγράφεται στα ανεμοδαρμένα ύψη, αρρώστιες, φτώχεια, κακουχίες και απομόνωση. Η Σαρλότ Μπροντέ, συγγραφέας της Τζέιν Έυρ, στάλθηκε σε ίδρυμα σαν αυτό που περιγράφει στο βιβλίο αυτό, που οι μαθήτριες πεθαίνανε σαν τα κοτόπουλα από τη φυματίωση. Ο μοναδικός γιος της οικογένειας που αποτελούσε και το πιο ελπιδοφόρο μέλος της με τα κριτήρια της εποχής, πέθανε νομίζω στην ηλικία… Διαβάστε περισσότερα »
Αυτό! Ρομαντικοποίησαν και μετουσίωσαν τα τραύματά τους. Είχαν φτιαξει μάλιστα τα αδέρφια ένα φανταστικό σύμπαν: την Angria αρχικά τα δύο μεγαλύτερα παιδιά και κατόπιν την Gondal.
Η Charlotte ήταν η τελευταία αδερφή Μπροντέ, πέθανε τελευταία από τα παιδιά της οικογένειας Μπροντέ, σε ηλικία 39 ετών.Ο θάνατος της Εμιλυ είχε γίνει 7 χρόνια πιο πριν, σε ηλικία 30 ετών. Ο αδερφός Μπρανγουελ πέθανε την ίδια χρονιά με την Εμιλυ, ( 1848) σε ηλικία 31 ετών. Τα ανεμοδαρμένα ύψη είναι πράγματι ένα gothic και βαθύτατα ρομαντικό μυθιστόρημα, όχι με την έννοια του τρυφερού ειδυλλίου, αλλά με την έννοια των καταιγιστικών και ακραίων καταστάσεων και αισθημάτων, χαρακτηριστικό του ρομαντισμού. Ο προδομένος έρωτας οδηγεί στην εκδίκηση, στο θάνατο της ηρωίδας, τη μετατροπή του ήρωα ( ενός παιδιού που υιοθετήθηκε από… Διαβάστε περισσότερα »
Συμφωνώ σε γενικές γραμμές με την λογοτεχνική ανάλυση. Για την επισήμανση με θαυμαστικό. Επί λέξει στο κεφ.6: “[Mr. Linton]…I declare he is that strange acquisition my late neighbour made, in his journey to Liverpool—[b]a little Lascar, [/b]or an American or Spanish castaway.” A “Lascar” was a term for an East Indian sailor, indicating Heathcliff’s dark, “exotic” appearance, often described by characters as “gipsy” or “dark-skinned”. Ο όρος «Λάσκαρ» (Lascar) αναφερόταν σε έναν ναύτη των Ανατολικών Ινδιών, υποδηλώνοντας τη σκοτεινή, «εξωτική» εμφάνιση του Χίθκλιφ, η οποία συχνά περιγράφεται από τους χαρακτήρες ως «τσιγγάνος» ή «σκουρόχρωμος». Στα πλοία της εποχής του μυθιστορήματος… Διαβάστε περισσότερα »
Ευχαριστώ για την πληροφορία αυτή. Παρόλο που το βιβλίο είναι απ ότι διαβάζω γραμμένο σε ωραία ποιητική γλώσσα, το βρήκα δύσκολο να το διαβάσω στο πρωτότυπο. Το έχω διαβάσει μόνο σε μετάφραση.
Αν βρείτε και τα άλλα βιβλία που προσέθεσα μόλις στο σχόλιο σε μετάφραση πιστεύω θα σας αρέσουν. Περιγράφουν άγνωστες πλευρές της ναυτικής ζωής ενός παλαιότερου κόσμου που αγνοούμε.
Ευχαριστω και πάλι! Θα ψάξω για ένα δείγμα στο ίντερνετ στο πρωτότυπο, και αν δεν μου φανεί τρομερα δύσκολο, θα προσπαθήσω να διαβάσω τα βιβλία που συστήνετε στο πρωτότυπο.
Εύχομαι να σας ταιριάξουν! Καλές αναγνώσεις!
Και η μικρότερη αδελφή, η Ann, ήταν ποιήτρια.
Είναι ένα gothic μυθιστόρημα, γραμμένο στα 1847. Έχει όλα αυτά τα στοιχεία έρωτας ,αδικια ,μίσος, πάθος, κακοποίηση με ρομαντικό ένδυμα.Κινοταν λέω ρομαντικό , εννοώ το κινημα του ρομαντισμού , όχι την έννοια του ερωτικού στοιχείου που έχουμε δώσει εμείς σήμερα. Ήταν έργο της εποχής του. Κανένας λογικός άνθρωπος δε θα το διαβάσει και θα πει “πωπω μια ιστορία αγάπης ,θέλω να το ζησω”.
Τα Ανεμοδαρμένα ύψη είναι ένα αριστούργημα της παγκόσμιας λογοτεχνίας, καθόλου τυχαίο που μαγεύει το κοινό του στο χωροχρονο. Άπειρες οι μεταφορές και οι επιρροές σε γραφες και καλλιτεχνικές δημιουργίες. Από εκεί και πέρα, κάθε δημιουργία τέχνης φίλτραρεται από τον αποδέκτη. Και αυτό πιστεύω πρέπει να κάνουμε και με αυτή την ταινία. Να φιλτράρουμε την αισθητική της και να την τοποθετήσουμε σωστά στο χωροχρονο, σαν μια δημιουργία που εμπνέεται από το βιβλίο. Απέχει πάρα πολύ από αυτό.
Επειδή ένας καλλιτέχνης έχει το δικαίωμα να διασκευάσει όπως θέλει ένα έργο και να του δώσει όποια χροιά θέλει. δεν θεωρώ πρόβλημα μια ταινία να παρουσιάζει την σχέση των συγκεκριμένων πρωταγωνιστών ως “έναν μεγάλο έρωτα”, αν και εφόσον η διασκευή το υποστηρίζει.Στην συγκεκριμένη ταινία όμως, αυτό που μου χτύπησε πολύ άσχημα είναι το “inspired by the greatest love story” που εμφανίζεται στο trailer, εξισώνοντας ευθέως μια τοξική σχέση μίσους και εκδίκησης, όπως αυτή που παρουσιάζεται στην original ιστορία, με την ιδανική αγάπη. Αυτό είναι τεράστιο φάουλ.
Στη συγκεκριμένη ταινία πολλά χτυπάνε πάρα πολύ άσχημα. Ξεκινώντας από τη διασκευή του σεναρίου και καταλήγοντας στην προώθηση μάρκετινγκ, όπου η σχέση του ζευγαριού εξιδανικευεται. Πούλησε δυστυχώς αυτό, πουλάνε και οι εντυπωσιακής εμφάνισης πρωταγωνιστές, αλλά πραγματικά όλο το κονσεπτ απέχει χιλιόμετρα από το βιβλίο. Δύο παιδιά μεγαλώνουν απομονωμένα, με έλλειψη μητρικής φιγούρας για διαφορετικούς λόγους και τρόπους, με κακοποίηση φουλ και σε διαφορετικές μορφές το καθένα…. σε μια οικογένεια που κατά όνομα είναι αριστοκρατική και όχι κατά βάση, σε μια παρακμή που παίρνει τεράστιες διαστάσεις στο χρόνο. Όλα αυτά τα περιγράφει διεξοδικά και μοναδικά η συγγραφέας. Και όπως πολύ σωστά… Διαβάστε περισσότερα »
Το βιβλίο το έχω διαβάσει στην εφηβεία μου ως ιστορία τρόμου (έτσι μου το περιέγραψαν όταν μου το προτείνανε) και το βρήκα εξαιρετικό ως τέτοια. Τις ταινίες δεν τις έχω δει, αλλά σοκαρίστηκα της προάλλες όταν διάβασα σε ποστ εδώ σχετικά και μπήκα να δω το τρέιλερ. Αλλά όπως προείπα, δεν σοκαρίστηκα με την διασκευή διότι ο καθένας κάνει ότι θέλει αναλόγως με το κοινό στο οποίο θέλει να πουλήσει (εμένα πχ μου αρέσουν οι ταινίες τρόμου αλλά απεχθάνομαι τα αισθηματικά οπότε μια τέτοια διασκευή δεν θα πουλούσε σε κάποιον σαν εμένα). Αυτό που με σόκαρε είναι η αναφορά στο… Διαβάστε περισσότερα »