1592-1594: Η πανούκλα μαστίζει το Λονδίνο, τα θέατρα παραμένουν κλειστά. Η αριστοκρατία και οι αναγνώστες αποζητούν στα μακροσκελή ποιήματα την ψυχαγωγία των χαμένων παραστάσεων.
Αυτήν την περίοδο φαίνεται πως ο Ουίλλιαμ Σαίξπηρ συνθέτει τον «Βιασμό της Λουκρητίας», «το μικρό τούτο πόνημα χωρίς αρχή», ένα ποίημα 1.855 στίχων χωρισμένων σε επτάστιχες στροφές που αφιερώνει στον πάτρονά του, κόμη του Σαουθάμπτον.
Εμπνευσμένος από τον συγκινητικό ιδρυτικό μύθο της ρωμαϊκής δημοκρατίας, ο ποιητής αποφασίζει να τον παραθέσει σε ένα σύντομο πεζό κείμενο που προηγείται του ποιήματος και να τοποθετήσει τον αναγνώστη κατευθείαν στη μέση τη πλοκής.
Η ιστορία της ενάρετης Λουκρητίας, αρχόντισσας Ρωμαίας και συζύγου του στρατηγού Κολλατίνου, που βιάζεται από τον γιο του Ρωμαίου βασιλιά, Ταρκύνιο, αυτοκτονεί -αφού πρώτα αποκαλύπτει τον δράστη- και γίνεται αφορμή για την πτώση της μοναρχίας το 509 π.Χ. και την εγκαθίδρυση του δημοκρατικού πολιτεύματος, μπαίνει στο «ποιητικό μικροσκόπιο» του Σαίξπηρ και μετατρέπεται σε αριστούργημα.
«Μέσα από τα υπερφυσικά ζουμ της ποιητικής κάμερας, αποκαλύπτονται πολλαπλοί μικρόκοσμοι εγκιβωτισμένοι ο ένας μέσα στον άλλον: κόσμοι που ζουν σε διαρκή κίνηση, ο καθένας με τους δικούς του νόμους και τη δική του δράση. […]
Τα πάντα χωρούν μέσα σ’ αυτά τα επτάστιχα, όπως χωρούν στα δράματα του Σαίξπηρ και οι βασιλείς και οι κλόουν: από την πολιτική φιλοσοφία ως τις λαϊκές παροιμίες, από την προχριστιανική λατρεία της υστεροφημίας ως τη χριστιανική ελπίδα για μια μέλλουσα ζωή, από τον ιπποτικό ιδεαλισμό μέχρι το πιο πικρό αντιεξουσιαστικό χιούμορ, από το αναγεννησιακό, δεξιοτεχνικό εγκώμιο του γυναικείου κάλλους μέχρι τις πιο τραχιές, αιματηρές περιγραφές.
Μα την τιμή μου στο μαχαίρι την κληροδοτώ
Που το ατιμασμένο μου κορμί θα τραυματίσει.
Είναι τιμή μιαν άτιμη ζωή να στερηθώ:
Θα επιζήσει η τιμή αν η ζωή μου σβήσει.
Έτσι απ’ την τέφρα της ντροπής η φήμη μου θ’ ανθίσει ·
Αίσχος και χλεύη με τον φόνο ετούτο θα σκοτώσω
Και στην τιμή μου νέα ζωή εγώ θα ξαναδώσω.
Στη Λουκρητία όπως παντού στον Σαίξπηρ ο καταιγισμός και η πυκνότητα των ιδεών και των εικόνων προκαλεί ίλιγγο», σημειώνει στην εισαγωγή η μεταφράστριά του βιβλίου, που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Gutenberg, Λένια Ζαφειροπούλου.
Στην καινούρια αυτή έκδοση είναι εύκολο κανείς να διαπιστώσει την εξαιρετική δουλειά της κας Ζαφειροπούλου, καθώς συμπεριλαμβάνεται και το πρωτότυπο κείμενο, παράλληλα με το μεταφρασμένο. Ιδιαίτερα διαφωτιστική είναι τόσο η εισαγωγή, όσο και οι υποσημειώσεις, που περιέχουν ελισαβετιανές παροιμίες, συγγενή χωρία από το σαιξπηρικό έργο, λέξεις και φράσεις με πολλαπλά νοήματα αλλά και συμπληρωματικές σκέψεις της μεταφράστριας.
Πολλές είναι οι ιδιοτυπίες του ποιήματος: η Λουκρητία παρομοιάζεται με έναν αδούλωτο νέο κόσμο υπό το βλέμμα του κατακτητή, ξυπνώντας αποικιοκρατικές φαντασιώσεις στον καιρό της θαλασσοκράτειρας Αγγλίας, η ιστορία αν και έρχεται από τον προχριστιανικό κόσμο είναι γραμμένη για χριστιανούς αναγνώστες, μια και η ηρωίδα σκέφτεται την ψυχή και το σώμα της ξεχωριστά, σαν χριστιανή, ο ποιητής φαίνεται να ρίχνει ευθύνες για την τραγωδία και στον Κολλατίνο, που κομπάζει για την αρετή της Λουκρητίας θέτοντάς την σε θανάσιμο κίνδυνο.
Εκείνο, όμως, που είναι πραγματικά επαναστατικό σε αυτό το ποίημα είναι το βλέμμα του ποιητή στην ηρωίδα, ένα βλέμμα που φαίνεται να συμμαχεί με ολόκληρο το γυναικείο γένος. Η Λουκρητία σκέφτεται και συλλογίζεται σαν άντρας, ενώ τα επιχειρήματά της είναι πολύ πιο δυναμικά και δεξιοτεχνικά από του αντιπάλου της. Θεμελιώδεις αναγεννησιακές θέσεις περί του βασιλικού ήθους «βομβαρδίζουν» τον Ταρκύνιο και ο Έρασμος αντηχεί στα λόγια της: ο ηγεμόνας επιδιώκει την αγάπη, ο τύραννος τον φόβο.
Τα πολύτιμα αναγεννησιακά επιχειρήματα όμως δεν αρκούν: η Λουκρητία θα αγνοηθεί και θα βιαστεί. Ο Σαίξπηρ δεν μας αφήνει αμφιβολίες, το άγουρο φως του ορθού λόγου είναι ακόμα ευάλωτο όσο μια αφρούρητη γυναικεία κρεβατοκάμαρα –ο αμιγώς αρσενικός κόσμος του Ταρκύνιου, ωστόσο, ο κόσμος της σωματικής δύναμης και της αυθαιρεσίας παρακμάζει. Ο αναδυόμενος κόσμος της Λουκρητίας -και του ποιητή-, ο κόσμος του λόγου, των νόμων και των ηθικών μεγεθών, είναι περίπλοκος και πιο θηλυκός.
Σήμερα, εικοσιπέντε αιώνες μετά την αυτοκτονία της Λουκρητίας από ντροπή, τα θύματα βιασμού εξακολουθούν να ζητούν δικαίωση. Η ντροπή εξακολουθεί να είναι το ισχυρότερο όπλο του βιαστή. Κάτω από αυτό το πρίσμα το #metoo έρχεται να διεκδικήσει το σπάσιμο της σιωπής. Οι γυναίκες δεν έχουν τίποτα να ντραπούν, η καταισχύνη βαραίνει τον βιαστή. Η Λουκρητία δεν έχασε ποτέ την τιμή της.
Ακολουθήστε την Α,ΜΠΑ; στο Google News
