H Shirin Neshat με αφορμή την συμπλήρωση ενός χρόνου από τη δολοφονία της Masha Amini οργανώνει μια έκθεση ευθεία επίθεση την κυβέρνηση του Ιράν στην Goodman Gallery στο Ηνωμένο Βασίλειο..
Οι γυναίκες έχουν τόση δύναμη – το σώμα τους είναι σαν μαχαίρια
Η Neshat, μιλώντας μέσω Zoom στην Charlotte Janssen του Guardian, γυρίζει τον φακό για να δείξει τη μεγάλη, ευάερη αποθήκη στην οποία εργάζεται. Η καλλιτέχνις, τώρα 66 ετών, ζει στο Μπρούκλιν από τη δεκαετία του 1990 – περισσότερο από ό,τι στο Ιράν. Αυτή την εβδομάδα, επιστρέφει στη Βρετανία για να ανοίξει μια νέα ατομική έκθεση – η τελευταία της έκθεση στο Λονδίνο, το 2020, έκλεισε γρήγορα λόγω της πανδημίας. Ο τίτλος της λέει πολλά: The Fury (Η Οργή), που περιλαμβάνει ένα βίντεο και μια σειρά φωτογραφιών, είναι μια επίθεση στην κυβέρνηση του Ιράν, μια διαπεραστική διαμαρτυρία ενάντια στη χρήση γυναικείων σωμάτων ως πεδία μάχης για την εθνική πολιτική και τις προσωπικές επιθυμίες.
Ακόμη και στην οθόνη ενός φορητού υπολογιστή, η Neshat είναι μια επιβλητική παρουσία. Τα μάτια της είναι γραμμένα με το στυλ σήμα κατατεθέν της – χρησιμοποιεί μολύβι και πινέλο καλλιγραφίας, ένα εργαλείο που έχει χρησιμοποιήσει επίσης στα έργα τέχνης της για να προσθέσει στρώματα περσικής ποίησης σε παραδοσιακή γραφή. Όταν μιλάει, ο τόνος της είναι απαλός, αλλά τα λόγια της είναι αποφασιστικά. «Σε μια χώρα που καταπιέζει και φιμώνει τις γυναίκες, οι γυναίκες έχουν τόση δύναμη. Το σώμα τους είναι σαν μαχαίρια! Δεν μπορείτε να καταπιέσετε την ενέργεια των γυναικών. Είμαστε στο επίκεντρο του πολιτικού λόγου».
Η Neshat έφυγε από το Ιράν το 1975. Μεγάλωσε αρχικά στο Qazvin, στα βορειοδυτικά. Αν και η οικογένεια ήταν μουσουλμάνοι, πήγε σε ένα καθολικό οικοτροφείο στην Τεχεράνη. Στη συνέχεια, στα 17 της, ακολούθησε τα βήματα των μεγαλύτερων αδερφών της και πήγε στις ΗΠΑ για να συνεχίσει την εκπαίδευσή της, στο Μπέρκλεϊ της Καλιφόρνια. Το 1979, ενώ βρισκόταν στις ΗΠΑ, το Ιράν υπέστη μια επανάσταση που είδε τη δυναστεία των Παχλαβί να εκδιώκεται καθώς ο Αγιατολάχ Χομεϊνί και η θεοκρατική κυβέρνησή του κατέλαβαν την εξουσία.
Όταν επέστρεψε το 1990, δεν αναγνώριζε πλέον την πατρίδα της. Επέστρεψε στη Νέα Υόρκη, όπου από τότε ζει εξόριστη. Αυτό που λέει η δουλειά της για το Ιράν και την κυβέρνησή του το κάνει πολύ επικίνδυνο να επιστρέψει. Αλλά η Neshat έχει κρατήσει την πατρίδα της, και ειδικά τις γυναίκες της, κοντά μέσω της τέχνης της. Σε βίντεο, ταινίες και φωτογραφίες –πάντα γυρισμένες σε μαύρο και άσπρο– προσπάθησε να διαπραγματευτεί τα όνειρα και τις αντιφάσεις μιας μουσουλμάνας φεμινίστριας της Μέσης Ανατολής που αντιμετωπίζει τον δυτικό κόσμο τόσο ως ξένος όσο και ως εξόριστος.
Η σειρά φωτογραφιών Γυναίκες του Αλλάχ του 1993 παρουσίαζε πορτρέτα γυναικών με πέπλο, μερικές κρατώντας τουφέκια, με τα πρόσωπά τους συχνά τυλιγμένα από φαρσί καλλιγραφία που παραθέτουν φεμινίστριες ποιήτριες και συγγραφείς. Αυτά τα δυνατά έργα εξόργισε πολλούς κριτικούς. Η ιρανική κυβέρνηση την κατηγόρησε ότι τάχτηκε κατά του καθεστώτος, ενώ οι αντίπαλοι της κυβέρνησης την κατηγόρησαν ότι υποστήριξε τον ισλαμικό φονταμενταλισμό απεικονίζοντας γυναίκες με πέπλο με όπλα. Πολλοί δυτικοί κριτικοί δεν κατάλαβαν καθόλου την πρόθεσή της. «Μέχρι σήμερα», λέει, «το έργο έχει επικριθεί και γιορταστεί ταυτόχρονα – όπως όλα όσα κάνω».
«Η χώρα μεταμορφώθηκε πραγματικά – το χρώμα αφαιρέθηκε – όλα έμοιαζαν να είναι ασπρόμαυρα».
Η Neshat απέφυγε να κάνει απευθείας πολιτική δουλειά από τότε. «Ήταν μια τραυματική εμπειρία», λέει. «Οι άνθρωποι έσπευσαν να μου επιτεθούν, από τον διεθνή κόσμο της τέχνης μέχρι την ιρανική κυβέρνηση». Αντίθετα, άρχισε να γυρίζει ονειρικές, διακριτικά πολιτικές ταινίες με γυναικείες πρωταγωνίστριες. Η Rapture, μια ταινία 13 λεπτών από το 1999 που γυρίστηκε στην Essaouira του Μαρόκου, πρόβαλλε αντίθετες εικόνες μουσουλμάνων ανδρών και γυναικών σε αντίθετους τοίχους. Οι άνδρες, ντυμένοι με λευκά πουκάμισα και μαύρα παντελόνια, κινούνται μέσα από το αρχαίο φρούριο της παραθαλάσσιας πόλης. Εν τω μεταξύ, οι γυναίκες, ντυμένες στο μαύρο τσαντόρ, διασχίζουν την έρημο και τελικά φτάνουν στον ωκεανό. Οι άνδρες παραμένουν πίσω, στριμωγμένοι πίσω από τους τοίχους.
Στην τωρινή έκθεση οι γυναίκες γυμνώνονται. «Είμαι γνωστή για το ότι φωτογραφίζω γυναίκες πίσω από τη μαντήλα», λέει. «Ήταν πολύ ριζοσπαστικό για μένα να φωτογραφίζω γυναίκες γυμνές». Τα ολόσωμα πορτρέτα είναι εντυπωσιακά με την απόλυτη απλότητά τους. Στέκονται σε απλό φόντο, κάθε γυναίκα κοιτάζει κατάματα προς την κάμερα χωρίς τεχνάσματα ή πόζα.
Αλλά στο νέο βίντεο της Neshat, The Fury, η καλλιτέχνις επαναλαμβάνει την επείγουσα και συγκρουσιακή προσέγγιση της προηγούμενης δουλειάς. Η 15λεπτη ταινία – ένα ερωτικό, ψυχολογικό δράμα επηρεασμένο από το Salò του Πιερ Παζολίνι, με τη σειρά του βασισμένο στις 120 Μέρες στα Σόδομα του Ντε Σαντ – είναι μια εξαιρετικά στυλιζαρισμένη μυθοπλασία, γυρισμένη και πάλι ασπρόμαυρα. Επικεντρώνεται γύρω από μια γυναίκα πρωταγωνίστρια, την οποία υποδύεται η Ιρανοαμερικανίδα ηθοποιός Sheila Vand, η οποία πρωταγωνίστησε στο βραβευμένο με Όσκαρ Argo. Αυτή η γυναίκα έχει φυλακιστεί και βιαστεί – και τώρα παλεύει με τον αντίκτυπο των εμπειριών της.
Το The Fury γυρίστηκε στο Bushwick, στη γειτονιά της Neshat, με ένα καστ που περιλαμβάνει φίλους από το μάθημα χορού που παρακολουθεί τέσσερις φορές την εβδομάδα και άλλα μέλη της στενής κοινότητάς της. Η μουσική, εν τω μεταξύ, είναι μια εκδοχή του ερωτικού τραγουδιού Holm (που σημαίνει Όνειρο), που ερμηνεύει η Τυνήσια τραγουδίστρια Emel Mathlouthi. Αυτό το τραγούδι ήταν δημοφιλές στο Ιράν αφού εμφανίστηκε στην ταινία του 1968 Soltane Ghalbha. Αλλά έγινε ο ύμνος του κινήματος Woman Life Freedom μετά τη βάναυση δολοφονία της 16χρονης διαδηλώτριας Nika Shakarami κατά τις περσινές διαδηλώσεις στην Τεχεράνη.
Ένα κλιπ YouTube με τον Shakarami να τραγουδά το τραγούδι έχει πλέον κοινοποιηθεί ευρέως στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, με τους συγκινητικούς στίχους του να παραπέμπουν σε «έναν κόσμο όπου βλέπεις να υψώνονται τείχη τυραννίας / που συντρίβουν μέσα μας όνειρα και όνειρα / και βασιλεύουν σκοτάδι και απληστία σε όλες τις καρδιές. ”
Η έμπνευση του φιλμ όμως προέρχεται από λίγα χρόνια πριν, στη δίκη του Hamid Nuri στη Σουηδία. Ο Nuri, ένας Ιρανός αξιωματούχος, κρίθηκε ένοχος ότι έπαιξε βασικό ρόλο στα βασανιστήρια και τη σφαγή χιλιάδων πολιτικών κρατουμένων το 1988. Σύμφωνα με εκτιμήσεις, ο αριθμός των νεκρών κυμαίνεται μεταξύ 1.000 και 30.000. Η Neshat ένιωσε «αναγκασμένη να φτιάξει ένα έργο που να μιλά για το τραύμα μιας γυναίκας που έχει βιώσει μια τόσο βασανιστική εμπειρία, ώστε ακόμα και όταν είναι ελεύθερη, δεν μπορεί να ξεφύγει. Μόλις αιχμαλωτιστείτε και βρεθείτε στα χέρια της κυβέρνησης, θέλουν να σας σπάσουν – και ο τρόπος για να σας σπάσουν είναι να σας καταστρέψουν ψυχολογικά παραβιάζοντάς σας σεξουαλικά».
Ο βιασμός ως όπλο.
Σε ένα παρακλάδι εικονικής πραγματικότητας στο The Fury, που πρόκειται να προβληθεί στο φεστιβάλ κινηματογράφου του Λονδίνου, η πρωταγωνίτρια χορεύει σε μια αίθουσα γεμάτη στρατιωτικούς***. Η εμπειρία είναι βαθιά ανησυχητική, βυθίζοντας τον θεατή στο βάναυσο, αναπόδραστο βλέμμα αυτών των στρατιωτών.
Τα νέα έργα της έχουν τέτοια ένταση, που τα νιώθεις προσωπικά. Όταν η δημοσιογράφος ρωτά την Neshat αν έχει βιώσει ποτέ κακοποίηση, της απαντά: «Οι περισσότερες γυναίκες έχουν υποστεί σεξουαλική επίθεση. Όταν ήμουν νέa, οι άνθρωποι παρενοχλούσαν εμένα και τις αδερφές μου και δεν μιλούσαμε ποτέ για αυτό γιατί πάντα μας επέστρεφε μπούμερανγκ. Ωστόσο, εμείς είμαστε αυτές που πρέπει να φοράμε τη μαντήλα…».
*** [Σημείωση της μεταφράστριας: Και προσωπικά μου θυμίζει την αντίστοιχη σκηνή χορού μπροστά τους επανενωμένους Ναζί στην ταινία της Λιλιάνας Καβάνι, Ο Θυρωρός της Νύχτας]
Ακολουθήστε την Α,ΜΠΑ; στο Google News
Nα γινω παλι κακος? Το θεμα αυτο ειναι πραγματικα σοβαρο οχι απλα για τις φεμινιστριες αλλα και για καθε ανθρωπο που πιστευει στα ανθρωπινα δικαιωματα και την ελευθερια.Στην Ελλαδα ή την δυση γενικοτερα μια φεμινιστρια ή εν@ ανθρωπος ασχετως φυλου ή ερωτικου προσδιορισμου που παλευει για τα αυτονοητα δηλαδη ελευθερια να ζει την ζωη της και του χωρις περιορισμους και απαγορευσεις δεν θα ξυλοκοπηθει απο την αστυνομια,δεν θα συλληφθει βαση νομου,δεν θα μπει φυλακη,δεν θα βασανιστει,εκτελεστει με δικαστικη αποφαση.Ναι μεν ειμαστε καπως πισω σε θεματα δικαιωματων αλλα σε χωρες οπως το Ιραν δεν μιλαμε πλεον για πολιτες με ακραιες αποψεις… Διαβάστε περισσότερα »
Εδώ είμαστε, αγαπητέ πατερούλη, συμπάσχουμε και αγωνιζόμαστε κι ενημερωνόμαστε κι ενδιαφερόμαστε. Οι γυναίκες σε όλο τον κόσμο κακοποιούνται, καταπιέζονται, αποξιώνονται, θανατώνονται και φυλακίζονται μόνο και μόνο επειδή είναι θηλυκά. Η ένταση των παραπάνω εξαρτάται από το γεωγραφικό πλάτος και μήκος. Το trafficking είναι παγκόσμιο φαινόμενο, γυναίκες και ανήλικα το “εμπόρευμα”. Εσείς συνεχίστε να παίζετε το πουλάκι σας στο ροζ συννεφάκι που έχετε εγκατασταθεί ως πατριάρχης και αφήστε την κριτική και τις νουθεσίες, δεν είμαστε βλαμμένες. Βρείτε αλλη απασχόληση, αρχίστε το πλέξιμο κι αφήστε μας στον πόνο μας. Υγ. Πού ζείτε; Η αστυνομία δεν βαράει στην Ελλάδα; Wtf, πραγματικά. Κακούλης είστε.… Διαβάστε περισσότερα »
Ναι το ειδα το ενδιαφερον.Δυο σχολια,το ενα δικο μου και το αλλο ενα αναιτια υβριστικο και επιθετικο οπως αλλωστε συνηθιζουν ολοι και ολες οι ανασφαλεις ανωνυμοι του διαδυκτιου.
Σου είχα απαντήσει και την άλλη φορά που έκανες αντίστοιχο σχόλιο. Δεν έχουμε φεμινιστομετρο εδώ πέρα. Θεωρείς το ότι το να παίρνει μια γυναίκα στην Ελλάδα χαμηλότερο μισθό από έναν άντρα για την ίδια δουλειά δε θα έπρεπε να μας απασχολεί; Με την ίδια λογική, αν σου ζητήσουν απλήρωτες υπερωρίες στη δουλειά, μη διαμαρτυρηθείς γιατί υπάρχουν άνθρωποι που βγάζουν πολύ λιγότερα. Τι λογική είναι αυτή; Μισογυνιστικη, εν προκειμένω.
Ολα οσα εγραψες δεν έχουν καμμία απολύτως σχέση ουτε με το σχόλιο ουτε με το άρθρο. Απλά το οτι ένας άντρας τολμησε να σχολιάσει σας “τριγκαρε”.Ακομα και αν το σχόλιο ηταν υποστηρικτικό για κάποιες γυναίκες που αντιμετωπίζουν σοβαρά προβλήματα σε θεοκρατικα καθεστώτα.Η ανισότητα σε μισθούς είναι σίγουρα σοβαρό θέμα αν και στον εργασιακό μου χωρο ή αυτο της συζύγου μου δεν ισχύει αντιλαμβάνομαι οτι ισχύει αλλού. Πλην όμως αν βγεις βολτα με μια κοντή φούστα δεν κινδυνεύεις με σύλληψη απο την αστυνομία,ξυλοδαρμό, φυλάκιση.Αυτη ειναι η διαφορά σου απο μια Ιρανη.Οπως και να εχει μπορείτε να ζητήσετε να μην περνάνε τα… Διαβάστε περισσότερα »
Αυτό που προαπαθείτε πολλά αγοράκια σχολιαστές (ενίοτε) είναι να πατρονάρετε τις γυναίκες, να προβοκάρετε, να κριτικάρετε, να απαξιώσετε τις γυναίκες φεμινίστριες στον λεγόμενο “δυτικό κόσμο” και καλα θαυμάζοντας το θάρρος των γυναικών του Ιράν που δηλωνουν φεμινίστριες. Ενώ αυτό που ως κακούλης μισογύνης θέλετε να καταφέρετε είναι να μας πείσετε οτι “εμείς τα γυναικάκια εδώ στην “Δύση” καλά είμαστε, τί φεμινισμό και παπαριές, να πάμε στο Ιράν να δούμε τί εστί καταπίεση” κλπ. Αν βγεις με κοντή φούστα εδώ θα ακούσεις διάφορα κι αν πεσεις θύμα βιασμού ο/η συνήγορος υπεράσισης (τουλάχιστον αυτός/ή) του κατηγορημένου θα αναρωτηθεί γιατί φορούσε το θύμα… Διαβάστε περισσότερα »
Να αναλύσω καλύτερα αυτό που έγραψα. Μας λες ‘γιατί δε σχολιάζουν οι Ελληνίδες για τα δικαιώματα των Ιρανών γυναικών;’. Αισθάνομαι ότι μας κουνάς το δάχτυλο, ότι ασχολούμαστε με λάθος πράγματα. Αυτό είναι ένα τεχνητό δίπολο που δε χρειάζεται να υπάρχει. Δεν είναι το προαπαιτούμενο η υπεράσπιση των δικαιωμάτων των Ιρανών για την υπεράσπιση των δικαιωμάτων των Ελληνίδων. Με τον ίδιο τρόπο που για να υπερασπιστείς εσυ τα δικαιώματα σου, δε χρειάζεται να υπερασπιστείς πρώτα τα δικαιώματα των άλλων ανδρών. Καταλαβαίνεις τώρα τη σύνδεση; Και γυναίκα να το έγραφε, δεν έχει σημασία, εγώ το νόημα σχολιάζω.
Οταν οι περισσότερες δουλειές είναι για τον κατώτατο μισθό έχουμε ένα δυσάρεστο επίτευγμα: δεν ανησυχούμε ποιος παίρνει λιγότερα. Ολοι παίρνουν λίγα. Και δεν καταλαβαίνω το δεύτερο μέρος του μηνύματος: όλοι κάνουν απλήρωτες υπερωρίες όχι μόνο οι γυναίκες..
Ευχαριστώ, μου δίνεις ωραία πάσα:
Όταν οι γυναίκες σε όλον τον κόσμο υφίστανται βία και καταπίεση, δεν ανησυχούμε ποιες υφίστανται την περισσότερη. Όλες οι γυναίκες υφίστανται βία και καταπίεση.
Καλέ μου στην ιστορία τύπου θέλω κολασμένα τον περιπτερά έχει πολλά σχόλια γιατί τα περισσότερα κάνουν χαβαλέ. Είναι πιο εύκολο και πιο αναμενόμενο αν έχεις υποστεί καταπίεση στη ζωή σου να κάνεις μια ανάλαφρη κουβέντα για να ξορκίσεις το καλό. Κάτω από ένα τέτοιο άρθρο περιμένεις αλήθεια κάτι ανάλογο;
Λυπάμαι για την επιθετικότητα του μηνύματος σας.
MeToo.
Τα επιθετικα,υβριστικα,απειλητικα μηνυματα στο διαδυκτιο προερχονται κατα κυριο λογο απο ανασφαλη φοβισμενα ατομα.Οποτε δεκτα και σεβαστα.Καπου και καπως πρεπει να εξωτερικευσουν την οργη που νιωθουν για το Χ θεμα αλλα δεν μπορουν να το κανουν στην πραγματικη ζωη.
Η αστυνομία στην Ελλάδα βαρά αν πρόκειται να ενοχληθεί ο πρωθυπουργός βλέπε Λάρισα ή Πρέσπες ή αν τους ενοχλήσεις ενώ πίνουν καφέ.
Τι ευαίσθητος που είστε.