Ένα από τριάντα της σειράς με τίτλο «Νέες προσεγγίσεις στην ευρωπαϊκή ιστορία» του Cambridge University Press είναι το βιβλίο της Ντάγκμαρ Χέρτζογκ «Η σεξουαλικότητα στην Ευρώπη τον 20ό αιώνα: μια ιστορία», που κυκλοφόρησε πρόσφατα από τις Εκδόσεις Gutenberg σε μετάφραση Πελαγίας Μαρκέτου και επιστημονική επιμέλεια της ομότιμης καθηγήτριας Σύγχρονης Ιστορίας στο Πανεπιστήμιο Κρήτης Έφης Αβδελά, που υπογράφει και τον πρόλογο.
Η σειρά, που είναι γραμμένη από επιφανείς ιστορικούς, αποτελείται από εγχειρίδια για προπτυχιακούς φοιτητές τα οποία αναφέρονται με τρόπο συνοπτικό και εύληπτο σε σημαντικά ζητήματα της ευρωπαϊκής ιστορίας, γεγονός που τα καθιστά κατανοητά και από ένα ευρύτερο κοινό. Κάθε βιβλίο περιλαμβάνει συμπληρωματική αναλυτική βιβλιογραφία ανά κεφάλαιο, αγγλόφωνη κατά κύριο λόγο.
Η αμερικανίδα ιστορικός Ντάγκμαρ Χέρτζογκ που επιλέχθηκε για τη θεματική της σεξουαλικότητας είναι εξειδικευμένη στην ιστορία της θρησκείας, της σεξουαλικότητας, της ψυχανάλυσης και του Ολοκαυτώματος και έχει στο ενεργητικό της βιβλία, άρθρα και μονογραφίες σχετικά με την ιστορία της σεξουαλικότητας.
Βασική θέση του βιβλίου είναι ότι η ιστορία της σεξουαλικότητας στον ευρωπαϊκό 20ό αιώνα καθόλου δεν είναι μια ιστορία σταδιακής φιλελευθεροποίησης του σεξ, όπως συχνά υποστηρίζεται.
Το βιβλίο της «Η σεξουαλικότητα στην Ευρώπη τον 20ό αιώνα» εξετάζει συστηματικά τα κεντρικά ζητήματα γύρω από τα οποία αναπτύχθηκαν κατά τη συγκεκριμένη περίοδο δημόσιοι λόγοι, κοινωνικά κινήματα και κρατικές πολιτικές: οι ανασημασιοδοτήσεις της πορνείας, της ομοφυλοφιλίας, της αντισύλληψης και οι ευγονικές παρακαταθήκες πριν από τον Α’ Παγκόσμιο Πόλεμο· η αυξανόμενη κρατική παρέμβαση στον ιδιωτικό χώρο σε δημοκρατικά και αυταρχικά καθεστώτα τη μακρά περίοδο μέχρι το τέλος του Β’ Παγκόσμιου Πολέμου· ο νεοσυντηρητισμός της περιόδου του Ψυχρού Πολέμου μετά τη μαζική βία των παγκόσμιων συρράξεων· οι αμφίσημες φιλελευθεροποιήσεις των χρόνων 1960-1980 και το σεξ μετά το AIDS στη νέα Ευρώπη στο γύρισμα από τον 20ό στον 21ο αιώνα. Με έμφαση αναδεικνύονται οι δημόσιες διαστάσεις του σεξ.
Βασική θέση του βιβλίου είναι ότι η ιστορία της σεξουαλικότητας στον ευρωπαϊκό 20ό αιώνα καθόλου δεν είναι μια ιστορία σταδιακής φιλελευθεροποίησης του σεξ, όπως συχνά υποστηρίζεται. Αντίθετα, είναι μια σύνθετη διαδρομή με πολλά πισωγυρίσματα και επισφαλείς κατακτήσεις, πολύ διαφορετική κατά χώρα, τάξη και φύλο, που προσδιορίστηκε σε μεγάλο βαθμό από την εκάστοτε πολιτική συγκυρία.
Η Χέρτζογκ αναδεικνύει τη μετατροπή της σεξουαλικής επιθυμίας σε πολιτικό ζήτημα στην Ευρώπη, καθώς και τις περιόδους βίαιων κρατικών παρεμβάσεων στο πεδίο των οικείων σχέσεων και σκληρής καταπίεσης σεξουαλικών μειονοτήτων, με την περίοδο του φασισμού και του ναζισμού να σηματοδοτούν την πιο ακραία μορφή αυτών των παρεμβάσεων.
Η συγγραφέας υποστηρίζει ότι παρότι ο φασισμός και ο ναζισμός υπήρξαν απάνθρωποι για όσους θεωρούσαν «υπανθρώπους», ταυτόχρονα προωθούσαν σεξουαλικές ελευθερίες για πληθυσμούς τους οποίους ήθελαν να προσεταιριστούν ιδεολογικά. Αυτή η αμφισημία θεωρεί η Χέρτζογκ ότι επηρέασε μακροχρόνια την σεξουαλική ιστορία της Ευρώπης μετά τον πόλεμο.
«Έργο του βιβλίου αυτού θα είναι να προσπαθήσει να ανασυνθέσει τους τρόπους με τους οποίους οι άνθρωποι στο παρελθόν φαντάστηκαν το σεξ, και το είδος των παραδοχών και των συναισθημάτων που επενδύθηκαν σε αυτό. Είναι ολοφάνερο ότι στο πέρασμα του χρόνου και ανάλογα με τον τόπο δεν διέφεραν σημαντικά μόνον όσα θεωρήθηκαν πρέποντα, φυσιολογικά ή ενάρετα (ενώπιον του Θεού, των γειτόνων ή των αυτόκλητων ειδημόνων, των γιατρών), αλλά και όσα θεωρήθηκαν παράγοντες άγχους και -όχι λιγότερο- όσα κρίθηκαν σεξουαλικά συναρπαστικά ή ικανοποιητικά.
Ωστόσο, δεύτερη επιδίωξη του βιβλίου θα είναι να αναλύσει πώς οι ακτιβιστές και οι ακτιβίστριες όλων των ιδεολογικών αποχρώσεων επιδίωξαν να αλλάξουν τους νόμους, τις στάσεις και τις πρακτικές. Με άλλα λόγια, σκοπός μας είναι να ερευνήσουμε τις μάχες που έδωσαν οι Ευρωπαίοι στο πεδίο της ηθικής θεώρησης του σεξ και την έκβασή τους.», σημειώνει η συγγραφέας στην εισαγωγή.
Όπως παρατηρεί στον πρόλογό της η Έφη Αβδελά, οι αναφορές στην Ελλάδα είναι ελάχιστες και αυτές από κοινού με άλλες μεσογειακές χώρες, γεγονός που αποδίδεται αφενός στην καθ’ ημάς περιορισμένη έρευνα της ιστορίας της σεξουαλικότητας αλλά και στις διαφορετικές χρονικότητες στις διεκδικήσεις, τις δημόσιες συζητήσεις και τις θεσμικές παρεμβάσεις στην Ελλάδα.
Εξάλλου, δύο χρόνια μετά την έκδοση του βιβλίου, το πιο αμφιλεγόμενο ερώτημα που προκύπτει από την ανάγνωση της μελέτης είναι το κατά πόσο μπορούμε να μιλάμε για κοινό ευρωπαϊκό σεξουαλικό πολιτισμό ή κοινές προσεγγίσεις σε σεξουαλικά ζητήματα στο πεδίο των δημόσιων λόγων, της πολιτικής, των θεσμών και των κοινών πρακτικών και αντιλήψεων.
Αυτό που φαίνεται βέβαιο είναι πως υπάρχουν ακόμα τεράστιες ευκαιρίες για έρευνα, καθώς για αρκετές χώρες -ανάμεσά τους και η Ελλάδα- οι γνώσεις μας είναι περιορισμένες, ενώ πολλά είναι αυτά που οι μελετητές δεν έχουν ακόμα καταλάβει.
«Καθώς ξετυλίγεται το παρόν και το μέλλον, ίσως μάθουμε να θέτουμε νέα ερωτήματα για το παρελθόν, που δεν τα φανταζόμασταν καν προηγουμένως», όπως χαρακτηριστικά γράφει η Ντάγκμαρ Χέρτζογκ.
Ακολουθήστε την Α,ΜΠΑ; στο Google News
