Η έμφυλη βία και, πιο συγκεκριμένα, η βία κατά των γυναικών παρέμεναν για πολλά χρόνια στο σκοτάδι του επιστημονικού και δημόσιου λόγου, τόσο στην ελληνική όσο και σε άλλες έντονα πατριαρχικές κοινωνίες. Σε αυτό το σκοτάδι έρχεται να ρίξει φως το βιβλίο με τίτλο «Έμφυλη βία – Βία κατά των γυναικών», που κυκλοφορεί από τις Εκδόσεις Αλεξάνδρεια.
Ο συλλογικός αυτός τόμος έχει σκοπό να τιμήσει την προσφορά της Καίτης Παπαρρήγα – Κωσταβάρα (1930-2015) στους αγώνες των γυναικών για την ανάδειξη της καταπολέμησης της βίας κατά των γυναικών ως στόχου δημόσιας παρέμβασης στην Ελλάδα και την Ευρωπαϊκή Ένωση.
Η διακεκριμένη νομικός-κοινωνιολόγος συμμετείχε ενεργά στην εικοσάχρονη διεκδίκηση του νόμου για την ενδοοικογενειακή βία, πρωτοστάτησε στην ενημέρωση των γυναικείων οργανώσεων για τις διεργασίες στην ΕΕ σχετικά με τη σεξουαλική παρενόχληση και εκπροσώπησε την Ελλάδα στο Παρατηρητήριο για τη βία κατά των γυναικών του Ευρωπαϊκού Λόμπυ Γυναικών από την ίδρυση του και επί σειρά ετών.
Τα άρθρα της τιμητικής αυτής έκδοσης συγκεντρώθηκαν μετά από ανοιχτή πρόσκληση που απηύθυνε το Εργαστήριο Σπουδών Φύλου του τμήματος Κοινωνικής Πολιτικής του Παντείου Πανεπιστημίου για πρωτότυπες εργασίες στον τομέα της βίας κατά των γυναικών και της έμφυλης βίας.
Τα είκοσι κείμενα που εν τέλει επιλέχθηκαν από το Εργαστήριο Σπουδών Φύλου συμπεριλαμβάνονται στο βιβλίο, την επιστημονική επιμέλεια του οποίου ανέλαβαν η ομότιμη καθηγήτρια του Εθνικού Μετσόβιου Πολυτεχνείου Ντίνα Βαΐου, η κοινωνιολόγος, καθηγήτρια, στο Τμήμα Κοινωνικής Πολιτικής του Παντείου Πανεπιστημίου Γεωργία Πετράκη και η Μαρία Στρατηγάκη, Αναπληρώτρια Καθηγήτρια στο Τμήμα Κοινωνικής Πολιτικής και διευθύντρια του διατμηματικού μεταπτυχιακού προγράμματος «Φύλο, κοινωνία, πολιτική» στο Πάντειο Πανεπιστήμιο.
Το βιβλίο απαρτίζεται από τρεις ενότητες άρθρων. Στην πρώτη ενότητα «Νόμοι και Πολιτικές» περιλαμβάνονται άρθρα που εξετάζουν κριτικά το νομοθετικό πλαίσιο για τις βασικές μορφές βίας κατά των γυναικών, όπως επίσης και ορισμένες δημόσιες πολιτικές για την πρόληψη και καταπολέμηση της βίας κατά των γυναικών στην Ευρώπη και την Ελλάδα.
Τα νομικά κείμενα της ενότητας αναλύουν την ισχύουσα νομοθεσία για την έμφυλη βία, θέτοντας ερωτήματα από φεμινιστική κριτική σκοπιά. Τα κείμενα για τις δημόσιες πολιτικές εξετάζουν το ευρωπαϊκό πλαίσιο και τις πολιτικές για την ενδοοικογενειακή βία σε ορισμένες χώρες τις ΕΕ και στην Ελλάδα.
Στη δεύτερη ενότητα «Πολλαπλές διακρίσεις», οι εργασίες προσεγγίζουν τις γυναίκες ως κοινωνικά υποκείμενα που υπόκεινται σε διαφορετικά πεδία εξουσίας, στα οποία, στην κεντρική κατηγορία φύλο προστίθενται οι κατηγορίες τάξη, φυλή, έθνος, θρησκεία κ.ά. Αυτό μας οδηγεί στην προβληματική της «διαθεματικότητας», που αποτελεί μια κεντρική προσέγγιση της φεμινιστικής θεωρίας των τελευταίων τριών δεκαετιών. Ο όρος αναφέρεται στα πολλαπλά αλληλοεξαρτώμενα και συναρθρωμένα συστήματα ιεράρχησης, καταπίεσης και προνομίων δια των οποίων συγκροτούνται τα κοινωνικά υποκείμενα.
Στα κεφάλαια που περιλαμβάνονται σε αυτήν την ενότητα οι πολλαπλές διακρίσεις αφορούν, κυρίως, την προσφυγική συνθήκη των γυναικών καθ’ όλη τη διάρκεια του προσφυγικού ταξιδιού και στον τόπο διαμονής, σε χώρους προστατευμένους ή σε χώρους αλληλεγγύης.
Στην ίδια ενότητα, η Αθανασία Κοντοχρήστου διερευνά το απολύτως επίκαιρο, δυστυχώς, φαινόμενο της γυναικοκτονίας στην Ελλάδα, βασιζόμενη στα δεδομένα που αφορούν την περίπτωση της Ιταλίας.
Έκπληξη, θυμός και απογοήτευση εναλλάσσονται καθώς διαπιστώνουμε ότι τα έμφυλα στερεότυπα εξακολουθούν να αναπαράγονται όχι μόνο από τα ΜΜΕ -που προτιμούν να χρησιμοποιούν, για παράδειγμα, τον χαρακτηρισμό «έγκλημα πάθους» όταν μιλούν για γυναικοκτονίες- αλλά και από τη λογοτεχνία, τον κινηματογράφο, τη μουσική, ακόμα και από τις ενημερωτικές καμπάνιες για τη διεθνική σωματεμπορία γυναικών.
Η συγγραφέας θέτει ερωτήματα πάνω στο φαινόμενο και ειδικά κατά πόσο αυτό υφίσταται και στην Ελλάδα, ποια είναι τα χαρακτηριστικά του και πώς είναι δυνατόν ένα φαινόμενο που θεωρείται πλέον «παγκόσμια πραγματικότητα» να έχει αναγνωριστεί σε ορισμένες, μόλις, χώρες τον 21ο αιώνα. Το ζητούμενο εδώ είναι ο ρόλος του γυναικείου κινήματος στην ορατότητα και αντιμετώπιση του φαινομένου.
Η τρίτη ενότητα έχει τίτλο «Αναπαραστάσεις και λόγος για τη βία». Θέμα της είναι ο δημόσιος λόγος και οι αναπαραστάσεις της έμφυλης βίας και της βίας κατά των γυναικών, όπως αυτός εκφράζεται στα ΜΜΕ, σε διάφορες μορφές τέχνης και σε διάφορα πεδία, όπου διαμορφώνονται δημόσιες αντιλήψεις για συγκεκριμένες κάθε φορά πλευρές και εκφάνσεις της βίας. Η αποτύπωση στον δημόσιο λόγο συμβάλλει στους τρόπους με τους οποίους η έμφυλη βία και η βία κατά των γυναικών αποκτά κοινωνική ορατότητα και γίνεται κατανοητή ως τέτοια.
Ο λόγος και οι αναπαραστάσεις συγκροτούν καταστατικούς μύθους για την αρρενωπότητα και τη θηλυκότητα, όπως επιγραμματικά τους αναλύει και η Καίτη Παπαρρήγα – Κωσταβάρα –μύθους μέσα από τους οποίους αναπαράγεται μια ιδεολογία βίας και καλλιεργείται ένα κλίμα αποδοχής και επιείκειας απέναντι στους θύτες, ενώ συχνά αναζητούνται ή υπονοούνται ευθύνες των θυμάτων.
Αποσιωπάται έτσι ότι τόσο τα θύματα βίας όσο και οι θύτες δεν ανήκουν σε «ειδικές κατηγορίες». Κάθε γυναίκα μπορεί να αποτελέσει θύμα βίας με βαριές σωματικές, ψυχολογικές και κοινωνικές συνέπειες. Οι δε θύτες ανταποκρίνονται σε κοινωνικά πρότυπα ανδρισμού, όπου κεντρικοί άξονες είναι η περιφρόνηση, η ταπείνωση και η επιθετικότητα κατά των γυναικών.
Αυτή η τελευταία ενότητα του βιβλίου είναι αποκαλυπτική και προκαλεί ανάμεικτα συναισθήματα. Έκπληξη, θυμός και απογοήτευση εναλλάσσονται καθώς διαπιστώνουμε ότι τα έμφυλα στερεότυπα εξακολουθούν να αναπαράγονται όχι μόνο από τα ΜΜΕ -που προτιμούν να χρησιμοποιούν, για παράδειγμα, τον χαρακτηρισμό «έγκλημα πάθους» όταν μιλούν για γυναικοκτονίες- αλλά και από τη λογοτεχνία, τον κινηματογράφο, τη μουσική, ακόμα και από τις ενημερωτικές καμπάνιες για τη διεθνική σωματεμπορία γυναικών.
Εύστοχο, αναλυτικό, με επιστημονικό αλλά κατανοητό λόγο, το συλλογικό έργο «Έμφυλη βία – Βία κατά των γυναικών» έρχεται να ανοίξει μια συζήτηση που η ελληνική κοινωνία οφείλει να κάνει εδώ και καιρό αλλά την αποφεύγει επιμελώς.
Ακολουθήστε την Α,ΜΠΑ; στο Google News
