Στη λέσχη ανάγνωσης του Ampa Book Club διαβάζουμε βιβλία γυναικών συγγραφέων ή/και βιβλία που αφορούν γυναίκες. Προηγουμένως διαβάσαμε το φεμινιστικό βιβλίο της bell hooks, Σύνδεση, (εδώ) και αμέσως πιο πριν τους Δέκα Τρόπους να Εκτεθείς. Τον Σεπτέμβριο διαβάσαμε ένα σύγχρονο έργο της Κατερίνας Παπαντωνίου, από τις εκδόσεις Καστανιώτη, την Συνθετική Ορμόνη. Μέσα σε 22 επεισόδια η συγγραφέας, η οποία ασκεί την δικηγορία, ενώ είναι ταυτόχρονα ιδρυτικό μέλος του Δικτύου γυναικών συγγραφέων κατά της έμφυλης βίας και των γυναικοκτονιών «Η Φωνή Της», αναλύει ψήγματα διαμόρφωσης της γυναικείας ταυτότητας που μας αφορούν όλες.
«Πριν από την καταγραφή, η πραγματικότητα δεν υφίσταται. Πριν από την αίσθηση, δεν μπορείς καν να τη συλλάβεις. Υπάρχει με συγκεκριμένο τρόπο μόνο όταν ανιχνεύεται, ζει σ’ έναν κόσμο δυνατοτήτων».
— Κατερίνα Παπαντωνίου, Συνθετική Ορμόνη
Μια αυτοτροφοδοτούμενη μυθιστορηματική σπείρα, ένα κολάζ από σπασμένες εικόνες και θρυμματισμένες αναμνήσεις. Το ταξίδι ενηλικίωσης μιας γυναίκας μέσα από διαφορετικές, πραγματικές ή δυνητικές, εκδοχές της, προσωπεία ή μεταμορφώσεις.
Όπως γίνεται φανερό από τον τίτλο ήδη, η γυναικεία ταυτότητα προβάλλεται ως μια κατασκευή, κάτι «συνθετικό», με την έννοια του τεχνητού, αλλά και με την έννοια της σύνθεσης. Αυτής που παίρνει πράγματα από δω κι από κει από το πλούσιο εποικοδόμημα της κοινωνικής ταυτότητας φύλου. Η ίδια η συγγραφέας σε μια συνέντευξη στη Lifo επισημαίνει, «Τι σημαίνει «είμαι γυναίκα», τι σημαίνει «είμαι δικηγόρος», τι σημαίνει «στρέιτ». Τι περιμένω από το αρσενικό που έχω απέναντί μου, είτε είναι ο άντρας μου, είτε ο γκόμενός μου, ο πατέρας μου, ο γιος μου. Περιμένω κάτι διαφορετικό απ’ αυτό που περιμένω από μια γυναίκα; Αυτό είναι κοινωνική κατασκευή.»
Η συγγραφέας πλέκει συνεκτικά την πορεία της ηρωϊδας της, κάνει την σύνθεση λοιπόν της Συνθετικής Ορμόνης, που δεν αποτελεί συμπίληση προηγούμενων πρώιμων σπαραγμάτων που δημοσιεύτηκαν τμηματικά σε διάφορα έντυπα κι ηλεκτρονικά μέσα, αλλά δημιουργικό αναστοχασμό. Διαμορφώνει έτσι μια ιστορία από την παιδικότητα στην ενηλικίωση, τον έρωτα, την ωριμότητα. Σε 22 επεισόδια απλώνει το ζυμάρι του χαρακτήρα της που θα φουσκώσει απολαυστικά, μιας γυναίκας που περιδιαβαίνει την Αθήνα κι ανακαλεί σημεία και καταστάσεις που έχουμε ζήσει.
Δύο πράγματα με εντυπωσίασαν προσωπικά αμέσως στο βιβλίο της Παπαντωνίου.
Το πρώτο είναι η γλώσσα. Μια γλώσσα πυκνή, συχνά δικηγορική, πράγμα κάπως επόμενο λόγω της ιδιότητας της συγγραφέως, που ίσως να ξενίσει όποιες είναι άμαθες στο διάβασμα και δεν είναι διατεθειμένες να αφεθούν στην χορογραφία της. Δεν είναι ένα βιβλίο για όλους, σέβεται όμως τον αναγνώστη. Επειδή έχει ρυθμό στοχευμένο, ακατάβλητο, αντιστικτικό. Πάντοτε πολύ επιμελημένη η γλώσσα της Παπαντωνίου, με προσοχή στο ρυθμό, την κατασκευή της φράσης, την σκόπιμη επανάληψη που την χρησιμοποιεί άριστα, ακόμη την παρήχηση, την κλιμάκωση του νοήματος μέσω του ήχου. Νιώθω ότι ακούγοντας αγορεύσεις στις αίθουσες των δικαστηρίων, πλάθοντας τις δικές της, διαβάζοντας ποίηση έχει εξασκήσει το αυτί της ακριβώς στην μουσικότητα της γλώσσας.
Για παράδειγμα από το επεισόδιο Κόκκινες κι Άσπρες Ρίγες. «Τα πιο ωραία φιλιά δεν τα κατάλαβα όταν τα ρουφούσα, τα πιο ωραία φιλιά είναι τα στριμωγμένα, αυτά που ξεκινούν βιαστικά και καταλήγουν αχόρταγα, τα φιλιά τρεις δρόμους πριν από το πατρικό, γύρω στις έντεκα. Τα πιο ωραία φιλιά είναι όσα ξεκινούν από τις γραμμές που γίνονται ρυτίδες, από τις γραμμές που οριοθετούν τη φιλία από το φιλί ή ακουμπούν στην άκρη, στο σημείο όπου ενώνονται τα χείλη, [συνεχίζει την απαρίθμηση], εκείνα που νομίζεις ότι τυχαία ακούμπησαν τα χείλη, δύο δάκτυλα μέσα από τα μάγουλα, τα φιλιά στο τρένο, λίγο πριν ανοίξει η πόρτα να κατέβεις. Τα πιο ωραία φιλιά είναι αυτά που δεν ξεκολλούν από τα χείλη μέχρι ν’αναζητήσεις τον λαιμό και να κατέβεις στο στέρνο. Είναι τα αμίλητα, όταν τα χείλη δεν έχουν άλλα να πουν, δεν θέλουν παρά να φιληθούν ή να φιλήσουν, υποταγμένα στο κάψιμο του αυχένα.»
Το δεύτερο είναι οι αναφορές της: η χρήση σποραδικών φράσεων από έργα άλλων συγγραφέων κι ιδιαίτερα γυναικών, όπως η Ελισάβετ Μουτζάν-Μαρτινέγκου, η Μαρία Μητσόρα κι η Maggie Nelson. Μας εισάγει σε έναν κόσμο αναφορικό, όπου «κανένας άνθρωπος δεν είναι νησί» προωθώντας μια πολιτική στάση προς την ζωή.
«Από το βάθος της Σταδίου φάνηκαν δυο φώτα: ήταν οι περιπολίες που έλεγχαν την κυκλοφορία, Πρόλαβε και κρύφτηκε πίσω από μια κολόνα. Καθημερινά έπιαναν παραβάτες, όσους δεν έβρισκαν καταχωρισμένους στα αρχεία της εταιρείας Νερού και Οξυγόνου, τους εκτόπιζαν μέχρις ότου κάποια καταχωρισμένη συγγενής ή φίλη τους αναζητήσει.» (από το επεισόδιο Έφιππη)
ΑΓΟΡΑΣΤΕ ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ ΕΔΩ από τις εκδόσεις Καστανιώτη
Ραντεβού στο Ampa Book Club τον Οκτώβρη με το επόμενο βιβλίο που θα διαβάσουμε: την Αφύπνιση της Κέιτ Σοπέν, πάλι από τις εκδόσεις Καστανιώτη. «Όταν το μυθιστόρημα της Κέιτ Σοπέν δημοσιεύτηκε για πρώτη φορά, οι κριτικοί της εποχής το επαίνεσαν για την άψογη τεχνική του, αλλά κυρίως το αποδοκίμασαν για τη σεξουαλική του ειλικρίνεια. Χαρακτηρίστηκε `αισθησιακό`, `πολύ δυνατό ποτό για την ηθική νηπίων`, `δηλητήριο`. Αυτό που έβλεπαν στο κείμενο ήταν `η ιστορία μιας κυρίας του Νότου που ήθελε να κάνει το δικό της… με καταστροφικές συνέπειες`. Τυφλωμένοι από τη βικτοριανή ηθική τους, οι κριτικοί της εποχής δεν έβλεπαν παρά μόνο τη μοιχεία της Έντνας και αγνοούσαν τις άλλες διαστάσεις του μυθιστορήματος. Οι εκδότες έπαψαν να δημοσιεύουν έργα της Σοπέν και `Η Αφύπνιση` εξοστρακίστηκε από τη βιβλιοθήκη της γενέτειράς της. Η ίδια, απογοητευμένη, πέθανε από εγκεφαλικό πέντε χρόνια αργότερα. Όπως ήταν φυσικό, το βιβλίο ξεχάστηκε στα χρόνια που ακολούθησαν. Το 1953 η σύγχρονη κριτική το ανέσυρε πάλι από την αφάνεια.» (από το οπισθόφυλλο)
Ακολουθήστε την Α,ΜΠΑ; στο Google News
