Mετά τον Φεμινιστικό Τρόμο της Irene, το Ampa Book Club καταπιάνεται με μια καθιερωμένη συγγραφέα και φεμινιστική θεωρητικό, την bell hooks (ψευδώνυμο της Gloria Watkins) και το βιβλίο της Σύνδεση: η γυναικεία αναζήτηση της αγάπης, από τις εκδόσεις Μεταίχμιο σε μετάφραση Μαρτίνας Ασκητοπούλου. Η ανάλυσή της hooks απαντά σε πολλές από τις αναζητήσεις των αναγνωστριών μας.
H hooks προσκαλεί κάθε γυναίκα να αμφισβητήσει τα αφηγήματα της πατριαρχίας και να αναζητήσει με θάρρος την αγάπη. Εξετάζει τις ιδέες για την αγάπη και τον έρωτα που κυριαρχούν στην σύγχρονη κουλτούρα, αλλά και πώς αυτές άλλαξαν χάρις στο φεμινιστικό κίνημα -ακόμα κι αν η κατοχύρωση των νέων ελευθεριών δεν κατάφερε να αλλάξει σε βάθος τον πυρήνα των ερωτικών σχέσεων.
Επιπλέον περιγράφοντας τις διάφορες μορφές αγάπης φανερώνει πως οι γυναίκες ανεξαρτήτως ηλικίας μπορούν να αναζητήσουν και να διεκδικήσουν σε κάθε πτυχή της ζωής τους αυτή τη σύνδεση που θα οδηγήσει σε μια πιο δίκαιη κοινωνία.
H μορφή του βιβλίου ακολουθεί τη συγγραφέα στο ταξίδι της προς το φεμινισμό, όσο και την αναζήτηση νέων τρόπων να συνδέεται αγαπητικά με τους ανθρώπους γύρω της, εμπνεόμενη από τις εμπειρίες γυναικών άνω των 30 ετών και μαθαίνοντας από τα λάθη τους. Τονίζει ιδιαίτερα αυτό το τελευταίο σημείο, «μιλώντας για τα χρόνια της ωριμότητάς τους λες και ήταν στ’αλήθεια η Γη της Επαγγελίας». Ακόμα κι η εμμηνόπαυση αντιμετωπιζόταν απ’αυτές τις γυναίκες ως το τέλος της σκλαβιάς κι η αρχή της ελευθερίας. Φυσικά όλα αυτά μπαίνουν στο πλαίσιο της εποχής τους: οι γυναίκες προ του αντισυλληπτικού χαπιού βρίσκονταν εγκλωβισμένες. Εξ ου και αναφέρονταν στην «αλλαγή της ζωής» κι όχι την εμμηνόπαυση. Δεν υπήρχε αρνητική φόρτιση.
Το χάπι απελευθέρωσε μια ολόκληρη γενιά. Κι η bell επαναστάτησε απέναντι στο καταπιεστικό της οικογενειακό περιβάλλον (τον πατέρα της βασικά) για να σπουδάσει στο Στάνφορντ. Είναι η εποχή της αλλαγής, η δεκαετία του ’60. Όμως αποτελεί και την απαρχή για να βάλει σε βάσανο εξέτασης όλα όσα είχε διδαχθεί από την παιδική ηλικία και το οικογενειακό περιβάλλον. Το αρνητικό πρότυπο των γονιών της ήταν αυτό όπου οι συγκρούσεις ήταν συχνές, αλλά όχι διαλυτικές: «οι γονείς μου ήταν εμφανώς αποφασισμένοι να μείνουν μαζί για πάντα ακόμα κι αν μου ήταν προφανές από μικρή ότι εκείνοι, όπως κι άλλα ζευγάρια σαν κι αυτούς, δεν ένιωθαν αναγκαστικά το αίσθημα της εκπλήρωσης σε ό,τι αφορούσε την αγάπη τους». Σε αντίθεση η ήρεμη αποδοχή του προτύπου του παππού και της γιαγιάς που ζούσαν πλάι πλάι, κοιμώνταν χωριστά και συμβίωναν χωρίς την καταπίεση της εκπλήρωσης. Η αμερικανική προσδοκία της αυτοπραγμάτωσης δεν επικρέμονταν πάνω στη Σιωπηλή Γενιά.
Ο Κεν, ο πλαστικός σύντροφος της κούκλας Μπάρμπι, περιγράφει πως ήταν ένα γεγονός μεγάλης χαράς, «επιτέλους μπορούσα να παίξω την οικογένεια». Η οικογένεια με την τυπική πατριαρχική της μορφή υπήρξε το σκαλί για την hooks να αποδεσμευτεί απ’αυτό που ήταν πραγματικότητα για πολλές γυναίκες ως τότε. Να είναι θύματα ή μαζοχιστικά υποταγμένες σε κακοποιητικούς άντρες για χάριν της οικογένειας. Η έννοια της εκπλήρωσης ήταν αυτό που την ταλάνιζε. «Ήθελα να καταλάβω πώς θα κάνω την αγάπη να δουλέψει». Κι αυτό είναι στον πυρήνα των ερωτημάτων τόσων και τόσων γυναικών που βομβαρδίζονται με ιστορίες τρόμου για μοναξιά, άπειρες γάτες και ημερομηνία λήξεως. Στην πραγματικότητα η αγάπη μετατρέπεται σε πρότζεκτ και το βάρος της επιτυχίας γίνεται άχθος πάνω στους ώμους των γυναικών που κατατρομοκρατούνται από το φάσμα αυτό. Η hooks μιλά με κοφτερή ειλικρίνεια και αμεσότητα φέρνοντας ακόμα και πιο πρόσφατα «αξιώματα» για την γυναικεία κατάσταση. Η ηρωΐδα στο Άγρυπτος στο Σιάτλ παρακινείται από το περιβάλλον της να πανικοβληθεί που δεν είναι ζευγαρωμένη, ενώ ζει μια κατά τεκμήριο χαρούμενη ζωή! Ή μας θυμίζει το ανεπανάληπτο εκείνο πατριαρχικής κοπής στατιστικό ότι -δήθεν- «μετά τα 40 είναι πιο πιθανό μια γυναίκα να πέσει θύμα αεροπειρατείας παρά να βρει γαμπρό»! Ευτυχώς τα πάμπολλα παραδείγματα της ζωής αποτελούν την απόδειξη απέναντι σε αυτό το τρομολαγνικό φάσμα εναντίον των γυναικών.
Η αξία που τοποθετείται από το πατριαρχικό εποικοδόμημα στο ετεροκανονικό ταίριασμα και την δημιουργία οικογένειας τείνει να πολυδιασπά τις γυναικείες σχέσεις
Για την hooks «μετά την μεταστροφή μου στο φεμινισμό, ο τρόπος που αντιλαμβανόμουν την αγάπη δεν ήταν πιο ετεροσεξιστικός -όπως ήταν πριν το φεμινισμό.» Η σημασία της γυναικείας αγάπης, ο δεσμός βαθιάς φιλίας γυναίκας με γυναίκα είναι κάτι που εξετάζει υπό το φεμινιστικό πρίσμα. Παρατηρεί, ας πούμε, το σύνηθες φαινόμενο φιλίες διαρκείας ανάμεσα σε γυναίκες να διακόπτονται όταν ένα από τα άτομα βρίσκει σύντροφο ή παντρεύτεται. Αυτό, όπως γράφει, συμβαίνει ιδιαίτερα όταν μια γυναίκα δεν έχει φεμινιστική συνείδηση. Η αξία που τοποθετείται από το πατριαρχικό εποικοδόμημα στο ετεροκανονικό ταίριασμα και την δημιουργία οικογένειας τείνει να πολυδιασπά τις γυναικείες σχέσεις και να μην εκτιμούμε όλους εκείνους τους δεσμούς που πηγαίνουν σε βάθος.
Στην ετεροφυλόφιλη πατριαρχική κουλτούρα η μόνη δέσμευση που χαίρει ουσιαστικού σεβασμού κι αναγνώρισης είναι ο στρέιτ γάμος.
Μάλιστα η hooks τονίζει ότι η ομοφοβική κουλτούρα τείνει να βλέπει τη βαθιά, μη σεξουαλική οικειότητα μεταξύ ατόμων του ίδιου φύλου με καχυποψία τόσο από τα στρέιτ όσο κι από τα γκέι άτομα. Έτσι οι γυναίκες που μοιράζονται μη σεξουαλικές, αλλά βαθιές σχεδόν ερωτικές, φιλίες με τις φίλες τους δεν μπορούν να μιλήσουν ανοιχτά γι’αυτούς τους δεσμούς. Κατηγορούνται ακόμη κι ότι καταπιέζουν την επιθυμία τους για άλλα άτομα. Όμως η hooks διευκρινίζει πως ιδιαίτερα στη μέση ηλικία «πολλές γυναίκες λαχταράμε βαθιές και προσωπικές σχέσεις, να έρθουμε σε αγάπης κοινωνία, να συνδεθούμε, χωρίς όμως τον παράγοντα του σεξ». Αυτό επεκτείνεται και σε σχέσεις με γκέι φίλους άντρες. Στην ετεροφυλόφιλη πατριαρχική κουλτούρα η μόνη δέσμευση που χαίρει ουσιαστικού σεβασμού κι αναγνώρισης είναι ο στρέιτ γάμος. Βέβαια στο πέρασμα των ετών κάποιες απ’αυτές τις αντιλήψεις έχουν χαλαρώσει, βοηθούντος του φεμινιστικού κινήματος και των κινημάτων λοατκι. Ωστόσο εξακολουθούν να δημιουργούνται μειωμένες προσδοκίες για τις μη σεξουαλικές σχέσεις που δεν χαίρουν του ίδιου αυτοματισμού που χαίρουν οι ετεροσεξουαλικές.
Μέσα από την ανάπτυξη αυτής της ιδέας η συγγραφέας αναλύει πως οι ερωτικές (συντροφικές) φιλίες απειλούν την πατριαρχία και την ετεροφυλοφιλία επειδή αμφισβητούν εκ βάθρων την πεποίθηση ότι το σεξ αποτελεί προϋπόθεση για όλους τους γερούς δεσμούς οικειότητας. Όμως όλες ξέρουμε περιπτώσεις γυναικών που πίσω από τις κλειστές πόρτες ζουν σε γάμους χωρίς σεξουαλικές επαφές, επομένως συμβιώνουν σαν ερωτικές φιλίες κι όχι με το πλαίσιο που δόθηκε ως μπούσουλας από το φαλλοκεντρικό αφήγημα. Στη μέση ηλικία, εισπράτοντας για χρόνια μηδενική ικανοποίηση, κάποια στιγμή αυτές οι γυναίκες βιώνουν την κρίσιμη αφύπνιση που θα τους κάνει να αγαπήσουν τον εαυτό τους.
Η συγγραφέας Barbara de Angelis αριθμεί σε ένα βιβλίο της σχετικά με την ψυχολογία των σχέσεων τα χαρακτηριστικά που πρέπει να αναζητούμε σε ένα σύντροφο: δέσμευση για προσωπική εξέλιξη, έκφραση των συναισθημάτων, ακεραιότητα, ωριμότητα, υπευθυνότητα, υψηλή αυτοεκτίμηση και θετική στάση απέναντι στη ζωή. Ίσως η αποτυχία στην αναζήτηση ερωτικού συντρόφου σε ετερόφυλο πλαίσιο να είναι ακριβώς το ότι πολλές γυναίκες βρίσκουν φιλίες με αυτά τα χαρακτηριστικά, αλλά όχι αντίστοιχους ερωτικούς συντρόφους. Επειδή οι γυναίκες ενθαρρύνονται να αναπτύξουν αυτά τα στοιχεία, ενώ οι άντρες όχι, μέσα στην πατριαρχική κουλτούρα. Είναι επομένως όπως διευκρινίζει η hooks πιθανότερο να εντοπίσουν αυτά τα χαρακτηριστικά σε μια βαθιά σχεδόν ερωτική φιλία παρά σε έναν άντρα σύντροφο που να τις αγαπά.
Με διορατικότητα η συγγραφέας αναφέρεται στο συμπέρασμα ψυχοθεραπευτών και συγγραφέων με τις οποίες μίλησε κατά τη συγγραφή: «Η θηλυκοποίηση της φτώχειας είναι μια πραγματικότητα της εποχής μας, όπως κι η θηλυκοποίηση της μοναξιάς.» Ή κι αν ακόμη αυτό το πρώτο τείνει να ξεπεραστεί με το πέρας των ετών, το δεύτερο εντείνεται.
Οι γυναίκες αισθάνονται πολύ πιο μόνες επειδή η ποιότητα των σχέσεων που ικανοποιεί τους περισσότερους άντρες αφήνει τελείως ανικανοποίητες τις γυναίκες. O Matthew Fox στο βιβλίο του The Coming of Cosmic Christ αναφέρει πως πολλές ετεροφυλόφιλες γυναίκες σήμερα επιλέγουν την αγαμία καθώς την αντιλαμβάνονται ως καλύτερη εναλλακτική από το να γίνουν θύματα κακοποίησης.Όπως συμπλήρωσε η Madonna Kolbenschlag στο βιβλίο Lost in the Land of Oz, «αυτή η γενιά [αντρών] είναι ανίκανη να παράγει την εξελικτική συνέχεια του άντρα που χρειάζεται και περιμένει η γυναίκα του σήμερα.» Πολλοί άντρες, ιδιαίτερα σε συγκεκριμένα ηλικιακά γκρουπ, προσπαθούν να γυρίσουν το χρόνο πίσω και παραμένουν σε μια κατάσταση αναχαίτισης της εξέλιξής τους. Κι έτσι δεν διαθέτουν τα χαρακτηριστικά που η De Angelis αναφέρει ως ζητούμενα στην αναζήτηση ερωτικού συντρόφου.
Η πατριαρχική κουλτούρα αποθαρρύνει τους άντρες από τη βίωση συναισθηματικού πόνου κι ο συναισθηματικός πόνος απαιτείται να βιωθεί στην πορεία για την αυτοθεραπεία
Πολλές γυναίκες, ίσως οι περισσότερες ετεροφυλόφιλες, προσπαθούν να τους δελεάσουν να αγαπήσουν τον εαυτό τους και να αυτοθεραπευτούν ώστε να εκπληρωθεί η υπόσχεση της αληθινής αγάπης, το όραμα της Μπάρμπι με τον Κεν της παιδικής ηλικίας, αλλά οι περισσότεροι απλώς βολεύονται με τα πράγματα ως έχουν. Ή δεν έχουν το κουράγιο να υποβληθούν στον πόνο της αυτοανακάλυψης για να θεραπευτούν και να γίνουν ώριμοι ενήλικες που θα μπορούν να αγαπήσουν. Εδώ βρίσκεται ενδεχομένως η εξήγηση: η πατριαρχική κουλτούρα αποθαρρύνει τους άντρες από τη βίωση συναισθηματικού πόνου κι ο συναισθηματικός πόνος απαιτείται να βιωθεί στην πορεία για την αυτοθεραπεία… Κι έτσι η προσωπική τους εξέλιξη μένει μετέωρη. Είναι μια πολύ ενδιαφέρουσα θεώρηση κι εξηγεί πολλά από τα σύγχρονα φαινόμενα στο dating.
Το κυριότερο μήνυμα του βιβλίου Σύνδεση, η γυναικεία αναζήτηση της αγάπης είναι πως η αληθινή αγάπη ξεκινά από την αγάπη για τον εαυτό μας. Εκεί που μπορούμε να κοιτάξουμε την γυναίκα μπροστά μας με αγάπη και να ξαναγεννηθούμε.
Ακολουθήστε την Α,ΜΠΑ; στο Google News
