Ampa Book Club: Ο Φεμινιστικός Τρόμος

Το βιβλίο που προαναγγείλαμε για τον Ιούνιο ήταν ο Φεμινιστικός Τρόμος της Irene. Υπότιτλος; Μικρό Εγκώμιο του Εξτρεμιστικού Φεμινισμού. Κι αυτό λέει όλα όσα αναμένει κανείς ξεφυλλίζοντας αυτό το μικρό τομίδιο των μόλις 120 σελίδων.

Όπως το θέτει η συγγραφέας, «Εφόσον η λογική, η ενσυναίσθηση και η ντροπή δεν φέρνουν τον τερματισμό της μισογυνικής βίας, της πατριαρχικής καταπίεσης, των βιασμών, των σεξουαλικών κακοποιήσεων και των γυναικοκτονιών, η μόνη διέξοδος που έχει απομείνει είναι ίσως η πρόκληση πραγματικού φόβου».

Φόβου; Ναι. Ας μην βιαστούμε να βγάλουμε συμπέρασμα.

Οι γυναικοκτονίες στη Σιουδάδ Χουάρεζ στο Μεξικό αποτελούν το εφαλτήριο για να αναρωτηθεί η συγγραφέας, τι θα γινόταν αν δίναμε μια γεύση στους άντρες από την δική τους τοξικότητα; Αν μέχρι εδώ έχετε κάπως ανατριχιάσει …έχει κι άλλο.

Τουλάχιστον δώδεκα παραδείγματα «βίαιων γυναικών» ανατρεχονται μέσα στο βιβλίο, καθεμία με ένα κεφάλαιο αφιερωμένο σε αυτήν, ώστε να τονιστεί το αντικείμενο της εξτρεμιστικότητας: η βία.
Τα ονόματά τους είναι Μαρία, Νούρα, Ιουδήθ, Νταϊάνα, Κρίσταμπελ…και Λίζμπετ Σάλαντερ (η μυθιστορηματική ηρωϊδα του Στιγκ Λάρσον στην οποία αφιερώνεται ένα κεφάλαιο). «Έχουν χρησιμοποιήσει βία κατά της πατριαρχίας. Έχουν αγγίξει το μεγάλο ταμπού.» Για να θρέψει έναν προβληματισμό σχετικά με τη θέση της βίας στον αγώνα κατά της πατριαρχίας, η Irene μας διηγείται την ιστορία αυτών των βίαιων γυναικών.

Το βιβλίο είναι διαθέσιμο στο Lifo Shop στο σύνδεσμο.

_______________________

Για τη νεαρή συγγραφέα Irene (μόλις 23 ετών όταν πρωτοκυκλοφόρησε το έργο, με πλήρες όνομα Irene García Galán) μέσα στο μικρό αυτό βιβλίο αφιερωμένο στην καταγραφή και επεξήγηση του εξτρεμιστικού φεμινισμού, η «εξτρεμιστική φεμινίστρια» όπως υπογράφει στον επίλογο (αυτοπροσδιορίζεται αναλυτικότερα ως αναρχοφεμινίστρια, αντιφασίστρια και αντικαπιταλίστρια), θεωρεί πως όλες αυτές οι ιστορίες βίας βοήθησαν στην κοινωνιολογική πρόοδο των γυναικείων δικαιωμάτων. Θεωρεί ότι οι μέθοδοι, αν κι αμφισβητήσιμες, δεν στερούνται ηθικής βάσης.

Η εισαγωγή είναι ίσως το πιο διαφωτιστικό σημείο. Με μια αναδρομή στην Θεωρία του Κινγκ Κονγκ της Βιρζινί Ντεπάντ, όπου ανασκολοπίζεται με την αγανάκτηση που του πρέπει το αξίωμα «η βία δεν είναι λύση» που προβάλλεται από τον mainstream φεμινισμό, η προβληματική γίνεται το εξής. Γιατί κοπτόμαστε να διακηρύττουμε σε όλους τους τόνους ότι δεν υποστηρίζουμε τη βία, ενώ ουδέποτε κανένας άντρας στην πατριαρχία δεν κόπτεται αντίστοιχα; Είναι τελικά ο φεμινισμός ειρηνικός; Τον λέμε ειρηνικό για να προβληθεί ως κάτι άκακο που αξίζει να υιοθετήσουμε; Ή μήπως ως αντίπαλο δέος, κατά το «ο φεμινισμός δεν σκότωσε ποτέ κανέναν, η ματσίλα αντίθετα σκοτώνει κάθε μέρα» (της δημοσιογράφου Μπενουάτ Γκρου); Η αναπαραγωγή της φιλειρηνικότητας του φεμινισμού είναι εργαλείο διείσδυσης σε στρώματα που θέλουμε να κατηχηθούν, όπως οι σύμμαχοι-άντρες, ή μήπως αποτελεί επίδειξη καλής διαγωγής σε ένα (ακόμη πατριαρχικό) σύστημα όπου η γυναίκα δεν είναι σύμφυτη με τη βία;

Η συγγραφέας, κάπως πρωτόλεια κι ατελώς, επιχειρεί να βιογραφήσει γυναίκες για τις οποίες η βία δεν ήταν ξεκομμένη από τη γυναικεία τους φύση. Βέβαια ένα τέτοιο εγχείρημα έχει την εγγενή ατέλεια να προσπαθεί να αποδείξει αντρικές ποιότητες εξετάζοντας την ιστορία του Χίτλερ, του Στάλιν, του Πολ Ποτ. Δεν θα λέγαμε ότι είναι χαρακτηριστικά δείγματα αρρενωπότητας, τουλάχιστον όχι με την συμβολιστική της έννοια. Ίσως θα μπορούσε να ειπωθεί ότι οι γυναίκες που κατέφυγαν στη βία υπήρξαν εξαρχής θύματα. Όμως αυτό δεν ακυρώνει τον πρωταρχικό πυρήνα της συλλογιστικής της συγγραφέως για τον εξτρεμιστικό φεμινισμό; Ότι δηλαδή προηγείται η θυματοποίηση κι ότι η βία προέρχεται δευτερογενώς από την συστημική εκμετάλλευση και καταπάτηση του φύλου μας, επομένως δικαιολογείται; Κάτι τέτοιο δεν παράγει ισχυρή πειθώ για την αυθύπαρκτη βία.

Η συγγραφέας πιάνει το νήμα από το 1593, το έτος γέννησης της Αρτεμισίας Τζεντιλέσκι, της ζωγράφου που επέζησε του βιασμού της από τον ίδιο της τον δάσκαλο, Αγκοστίνο Τάσι και ζωγράφισε την Ιουδήθ που αποκεφαλίζει τον Ολοφέρνη ως αγανάκτηση κι εκδίκηση για την άδικη δίκη. Τη δίκη όπου ταπεινώνεται και βασανίζεται η ίδια, αντί για τον θύτη. Οι απεικονίσεις γυναικών που σκοτώνουν άντρες δεν εξαντλείται στην βιβλική Ιουδήθ, έχουμε και την βιασμένη Τιμόκλεια από την αλεξανδρινή εποχή, η οποία ζωγραφίζεται από άλλη γυναίκα καλλιτέχνιδα του 17ου αιώνα, την Ελιζαμπέτα Σιράνι.

Μια σκόπιμη κριτική του βιβλίου θα μπορούσε να είναι ότι η αναρχική θεώρηση της βίας, υπό το πρίσμα του μανιφέστου του Νετσάγιεφ και της απάντησης του Μπακούνιν στον πρώτο, «αντί να ενισχύει τις απελευθερωτικές προσπάθειες των ανθρώπων από τα δεσμά της καταπίεσης και της εκμετάλλευσης, τις οδηγεί στον πλήρη αποπροσανατολισμό και στην ένταξη σε ιεραρχικές δομές «εταιρειών», οι οποίες απορροφούν τη ζωτικότητα και το πάθος για αγώνα νεαρών κυρίως ανθρώπων. (Βραχόκηπος)». Μπορεί ο ριζοσπαστικός φεμινισμός να ιδωθεί ως μια τέτοια εταιρεία με ιερατείο και δόγμα.

Η μαγνητοσκόπηση από το ίδιο το θύμα του βιασμού του, στην περίπτωση της Λιζμπετ Σάλαντερ, αγγίζει μια σαδική ποιότητα. Γίνεται για λόγους πλοκής, για την αδιαφιλονίκητη απόδειξη του εγκλήματος, όμως η καρτερική επίδειξή του στο θύτη, τη στιγμή που θα μετατραπεί ο ίδιος σε θύμα, τελεί ως κλειδαρότρυπα σε ένα θέαμα αποτρόπαιο. Αντί να δείξει ότι η εκδίκηση είναι μικρότερη από το αρχικό έγκλημα, επιβεβαιώνει την εγγενή (και φυσιολογική, υγιή) ανατριχίλα κάθε λογικού όντος μπροστά στην βία. Μάλιστα η ταπείνωση, το να γράψει στην κοιλιά του η Λίζμπετ το περιβόητο «είμαι ένα σαδιστικό γουρούνι, κάθαρμα και βιαστής» αποτελεί από μόνο του σαδική πράξη.

Το μυθιστόρημα, μέσα στις αναταράξεις της πλοκής του και την χαρακτηριολογία των τραυμάτων της Λιζμπετ, μοιάζει να γνωρίζει αυτή την αντίθεση. Δεν είμαι σίγουρη ότι την αναγνωρίζει η συγγραφέας του Ο Φεμινιστικός Τρόμος όμως. Δεν απορρίπτουμε τη βία επειδή είμαστε ανώτερες και την θεωρούμε beneath us. Την απορρίπτουμε επειδή είμαστε ψυχικά υγιείς κι έτσι θέλουμε να παραμείνουμε.

Όπως μας έγραψε o αναγνώστης μας AnagnostisA:

«Ενώ «ψωνίζει» από τα καλάθια του νετσαγεφισμού, καθώς και από τις ολοκληρωτικές θεωρίες, ΔΕΝ είναι μια απλή προσπάθεια επαναφοράς αυτών στο σήμερα. Είναι περισσότερο μια σημερινή μετανεωτερική (ποστ μόντερν που λένε και ..στο χωριό του πατέρα μου) ιδεολογική αφήγηση, η οποία απλώς αντλεί στοιχεία από τις προαναφερόμενες ιδεολογικές αφηγήσεις του παρελθόντος.

Με τον ίδιο (ή ανάλογο) τρόπο που οι αφηγήσεις της άλλης πλευράς (μεταναζιστικές προσεγγίσεις, ακραίος επιθετικός μισογυνισμός) προωθούν την ατομική βία ως αποδεκτό εργαλείο για να …μοχλεύσουν την κοινωνία. Το ίδιο ισχύει και για το εξτρεμιστικό ισλαμικό κίνημα του σήμερα, δεν είναι επαναφορά του ριζοσπαστικού ισλάμ του χθες, είναι κάτι νέο και πολύ πιο επικίνδυνο. Δεν προσπαθούν να ξαναφέρουν το παλιό, στήνουν ένα εντελώς καινούργιο, απλώς δανείζονται στοιχεία του παλιού.

Και αν στην Ελλάδα όλα αυτά είναι ακόμη μακρινά (ή έτσι φαίνονται) στη Δυτική Ευρώπη και ειδικά σε Γαλλία (ή και Βέλγιο) όλα αυτά επηρεάζουν μεγάλο αριθμό νέων ανθρώπων που έχουν ανάγκη να ριζοσπαστικοποιηθούν. Αφού εκεί το περιθώριο έχει έκταση (εδώ προσεχώς). Καταλήγω λέγοντας ότι είναι σημαντικό να κατανοήσουμε τις διαδικασίες που συντελούνται και για να τις αξιολογήσουμε πρέπει να τις γνωρίσουμε, δεν βοηθάει να παραμένουν στο σκοτάδι και μετά …να πέφτουμε από τα σύννεφα.»

Συγγραφέας: Irene
Εκδόσεις: Εκδόσεις των Συναδέλφων
Μετάφραση: Νίκος Μαρούπας
Σελίδες: 120
AΓΟΡΑΣΤΕ ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ ΕΔΩ. Και ας δούμε και τι θα διαβάσουμε μαζί αμέσως μετά!

Το επόμενο βιβλίο του Ampa Book Club, της λέσχης ανάγνωσης του Αμπα, θα’ναι οι Δέκα Τρόποι να Εκτεθείς της Ελένης Καρακούλη, 10 διηγήματα σύγχρονων γυναικείων μορφών από τις εκδόσεις Καστανιώτη. «Ιστορίες γυναικών που δεν χωρούν πουθενά, που δεν ξέρουν καν ποιές είναι.» Καλή ανάγνωση! Ραντεβού αρχές Ιουλίου για κουβέντα κι ανάλυση.

Ακολουθήστε την Α,ΜΠΑ; στο Google News