Ampa Book Club: Για την Carol, μέρος 1ο

Αν και η ιστορία διαδραματίζεται στη Νέα Υόρκη της δεκαετίας του 1950, έχει γίνει βασικό στοιχείο της ποπ κουλτούρας τα τελευταία χρόνια, αφού εξήντα χρόνια αργότερα αναβίωσε στην ομώνυμη ταινία του Todd Haynes το 2015 με πρωταγωνιστές τις Cate Blanchett (Carol Aird) και Rooney Mara (Therese Belivet). Η παραγωγή της ταινίας ήταν μια τολμηρή κίνηση, έχοντας δύο γυναίκες πρωταγωνιστές στο επίκεντρο της προσοχής, καθώς εξακολουθούμε να βλέπουμε μια ανδροκρατούμενη βιομηχανία στον 21ο αιώνα. Όμως εμείς εδώ εστιάζουμε στο βιβλίο, που είναι ακόμη πιο επαναστατικό επειδή σπάζει έναν βασικό κανόνα εκείνης της εποχής: ότι γυναίκες χωρίς ετεροκανονικό ερωτικό ενδιαφέρον θα επανέρχονταν στην νόρμα μέσω κάποιας μεταμορφωτικής εμπειρίας, ή θα κατακρημνίζονταν σε μια δυστυχία που -δείχνει να- απορρέει από την μη ετεροκανονική φύση τους.

Η πρώιμη ετεροτυπική σχέση της Tερέζ και του Ρίτσαρντ είναι προκλητική για τον χαρακτήρα της, πριν καν καταλάβει πραγματικά ποια είναι ως άτομο και τη ρευστή σεξουαλικότητά της. Η συνάντησή της με την Κάρολ παρακινεί εκ νέου τους παραδοσιακούς ρόλους των φύλων σε μια ομοφυλοφιλική σχέση. Έτσι, διαταράσσοντας την πατριαρχική αφηγηματική, η συγγραφέας θέτει ένα σημαντικό ερώτημα: μπορούν οι σχέσεις αυτών των δύο γυναικών να υπάρχουν, ακόμη και να δικαιολογούν ένα αίσιο τέλος σε μια κοινωνία που είναι εναντίον τους;

H έκδοση που διαβάζουμε διαθέτει ένα επίμετρο της ίδιας της Patricia Highsmith όπου εξηγεί ότι η ιστορία βασίζεται σε ένα αυτοβιογραφικό περιστατικό όταν κι η ίδια δούλεψε για λίγο σε πολυκατάστημα όπου συνάντησε μια εντυπωσιακή λεσβία. Μάλιστα σημειώνει το εξαιρετικά διεισδυτικό ότι επειδή η πρώτη της επιτυχία ήταν το Strangers on a Train, που γυρίστηκε σε ταινία από τον Hitchcock, όπου δύο ξένοι “ανταλλάσσουν” φόνους ώστε να μην τους υποψιαστεί κανείς, οι εκδότες της θα ανέμεναν περισσότερο υλικό αυτής της αστυνομικής υφής, οπότε η Carol αιφνιδίασε και την ίδια κατά κάποιον τρόπο και χρησιμοποίησε αρχικά το ψευδώνυμο Claire Morgan. Ειρήσθω εν παρόδω, δεν έγραψε άλλο τέτοιο βιβλίο κατόπιν. Πάντως το γεγονός παραμένει. Πόσο από τ@ συγγραφέα διεισδύει μέσα στην πλοκή ενός βιβλίου;

Στο 1ο κεφάλαιο έχουμε το στήσιμο της κατάστασης. Η Tερέζ, σκηνογράφος, εργάζεται προσωρινά σε ένα πολυκατάστημα πουλώντας κούκλες σε κυρίως γυναικείο κοινό και μάλιστα στην περίοδο των Χριστουγέννων.

Από φεμινιστικής σκοπιάς, έχουμε δύο στοιχεία που τονίζονται ως σημαντικά:

1.οι κούκλες έχουν μια κανονιστική χροιά προετοιμασίας των μικρών κοριτσιών που θα τις λάβουν ως δώρο για τον έμφυλο ρόλο που θα αναλάβουν αργότερα στη ζωή: μητέρα, φροντίστρια, σύζυγος

2.η περίοδος των Χριστουγέννων, και μάλιστα τα ψώνια των Χριστουγέννων σε ένα αστικό περιβάλλον, υποδηλοί την κανονικότητα των τυπικών μεσοαστικών οικογενειών, μαμά μπαμπάς και ο απαραίτητος μέσος αριθμός παιδιών.

Επίσης στο πρώτο κεφάλαιο έχουμε μια σκηνή προϊδεασμού. Η συνάντηση με την συνάδελφο κ.Ρόμπιτσεκ, η επιστροφή στο σπίτι της, όπου της εξομολογείται το πετυχημένο παρελθόν της, δοκιμάζει ένα φόρεμα της δεύτερης όπως την προτρέπει, όπου εμφανίζεται μια ιδέα ότι η εμφάνιση ποιεί ένα “σχήμα” κοινωνικό. Η Judith Butler έχει εκφράσει την ιδέα ότι το drag είναι μια «παρωδία» και ότι οι φεμινίστριες δεν χρειάζεται, ούτε πρέπει να προσπαθούν να είναι σαν άντρες ακόμα κι αν ντύνονται έτσι. Η Τερέζ έχει επίγνωση της δικής της εμφάνισης και δεν θέλει να ανήκει στην ίδια κατηγορία, οπότε ντύνεται μονόχρωμα και περνάει ως κάτι το τυπικό και κανονικό στην κοινωνία. Το να δανειστεί το εμφανώς θηλυκό φόρεμα που σχεδόν την “υποχρεώνει” η συνάδελφος να φορέσει την βγάζει από την συνήθεια της; Πώς νιώθει γι’αυτό;

Επίσης η σκηνή διακρίνεται από την αποξένωση της Τερέζ. Δεν υπάρχει συναισθηματική σύνδεση και ταυτόχρονα διακρίνουμε ένα αίσθημα αμηχανίας, όσο κι ανατριχίλας. Γιατί; Υπογραμμίζει την αίσθηση φυλακής την οποία αισθάνεται η Τερέζ; Σπίτι, δουλειά, σύντροφος;

Επιπλέον: το παιχνίδι τρενάκι είναι σύμβολο των ταξιδιών που δεν μπορεί να κάνει;

Στο 2ο κεφάλαιο διαβάζουμε για την σχέση της Τερέζ με τον Ρίτσαρντ. Εκείνη δεν συμφωνεί με τον Ρίτσαρντ για τους όρους του ρομαντισμού, ούτε θέλει να είναι ενεργή στη σεξουαλική επαφή. Εκείνος αναμένει ότι η σχέση θα καταλήξει σε γάμο και εξωτερικά δείχνει έτσι. Εσωτερικά υπάρχει χάσμα.
«Ήταν μια περίεργη σχέση, νόμιζε, και ποιος θα την πίστευε;» Σταδιακά με τον καιρό, η σχέση τους καταρρέει και ο Ρίτσαρντ γίνεται εχθρικός επειδή η Tερέζ δεν εξαρτάται πλέον συναισθηματικά από αυτόν. Περιμένει από αυτήν να παραμείνει σε μια συναισθηματικά χειραγωγική σχέση που είναι συνολικά ένας άνισος έμφυλος ρόλος.

Η συνάντηση με τους φίλους του, οι οποίοι θα την προωθήσουν σε μια θεατρική παραγωγή ως σκηνογράφο, κι ας είναι μηδαμινή η εμπειρία της, τονίζουν την αντίθεση μεταξύ της Τερέζ και του Ρίτσαρντ. H προσέγγιση με τον έναν δείχνει σχεδόν πιο “φυσική” από τον ίδιο της τον σύντροφο.

Εδώ θα μπορούσαμε να σκεφτούμε με βάση την θεωρία της επιτελεστικότητας του φύλου. Την αναλύει η Judith Butler στο μεταμοντερνιστικό κείμενό της Gender Trouble (1990). Το φύλο είναι αυτό που κάνεις, όχι αυτό που είσαι, σύμφωνα μ’αυτήν την οπτική. Αντί να βλέπει το φύλο ως κάτι φυσικό ή εσωτερικό, η Butler βασίζει το φύλο σε εξωτερικά σημάδια και πράξεις. Το 2004 διατυπώνει τη θέση ότι το σώμα ανήκει στην κοινωνική σφαίρα.

Οι κινήσεις της Τερέζ επομένως ως εδώ αντιστοιχούν στην επιτελεστικότητα του φύλου της; Το σώμα της της ανήκει ή ανήκει στην κοινωνική σφαίρα της σχέσης με τον υποψήφιο σύζυγο; Πώς σας φάνηκε εσάς;

Tην επόμενη Τετάρτη 20/9 θα συζητήσουμε για την γνωριμία της Τερέζ με την Κάρολ.