Στην ρύμη των απαντήσεων σε ερωτήσεις αναγνωστών, στον σχολιασμό της επικαιρότητας, γενικότερα μέσα σε αυτό εδώ το site, έχει χρησιμοποιηθεί ο όρος “πατρονάρισμα” (μη με πατρονάρεις, την πατρονάρει, είναι πατροναριστικό όλο αυτό κ.α.) Δεν είναι πάντα δεδομένο όμως ότι έχουμε κοινό κώδικα επικοινωνίας με όλους. Ούτε θεωρώ ότι αποτελούμε κλειστό κλαμπ όπου μπαίνεις με τελετή μύησης κι αναγνωρίζεσαι με μυστικά σημάδια. Η γλώσσα έχει δύναμη κι οι λέξεις ουσία. Χρήζει επομένως ο όρος μιας διασαφήνισης. Αποτελεί άλλωστε αναζήτηση στη Google, επομένως κόσμος και ντουνιάς αναρωτιέται, ας υπάρχει μια συγκεντρωτική απάντηση κάπου.
Αρχή σοφίας η των ονομάτων επίσκεψις, λέει ο Αντισθένης ο κυνικός, και ποιά είμαι εγώ να διαφωνήσω. Πάμε λοιπόν.
Η λέξη πατρονάρω προκύπτει από το γαλλικό ρήμα patronner. Κι εκείνο έχει ρίζα από το patron που σημαίνει αφεντικό. Η ρίζα αυτού του τελευταίου, γιατί ρίζα-στη-ρίζα φτάνουμε στα έγκατα της γης, προέρχεται από το λατινικό patronus (πάτρωνας, προστάτης). Οι οπαδοί του Harry Potter χαμογελάστε, το δικαιούστε. Και βέβαια το patronus προκύπτει ετυμολογικά από το pater (πατέρας, πατήρ αρχαιοελληνιστί, και την πρωτοινδοευρωπαϊκή ρίζα ph₂tḗr παρακαλώ. Ναι τόσο μακριά πάει η βαλίτσα).
You know, όπως πατριαρχία;
Η λέξη πάτρωνας έχει ιδιαίτερο ενδιαφέρον, επειδή μας δείχνει ξεκάθαρα γιατί η λέξη πατρονάρισμα έχει αρνητική χροιά, και γιατί μας απασχολεί ιδιαίτερα σε ένα φεμινιστικό ιστότοπο.
Πάτρωνας λοιπόν στην Ρωμαϊκή ιστορία είναι ο πατρίκιος, το άτομο ανώτερης κοινωνικής τάξης και κύρους, που προστατεύει αλλά και εκπροσωπεί, σε νομικές και γραφειοκρατικές ενέργειες ένα άτομο απελεύθερο ή κατώτερης κοινωνικής τάξης. (Όπου απελεύθερος ο πρώην δούλος, ο αιχμάλωτος που απελευθερώθηκε από τον κύριό του). Επομένως σε μεταγραφή στο πιο σύγχρονο, το άτομο που κατευθύνει και “προστατεύει” κάποιον θεωρητικά κατώτερο τον “πατρονάρει”. (Έχει χρησιμοποιηθεί ο όρος και πολιτικά για υψηλά ιστάμενα πρόσωπα ότι έχουν πρώην υψηλά ιστάμενα πρόσωπα ως πάτρωνές τους).
Θα λέγαμε υποτιμά το άτομο, σαν να μην είναι ικανό να διαχειριστεί μόνο του την σκέψη και την ενέργεια του.
Μην ξεχνάμε ότι η συχνότητα του γυναικείου “πατρώνα” στην Κρήτη (η οποία ιστορικά βενετοκρατείτο επί ορισμένα χρόνια) υπονοεί την ιδιοκτήτρια μιας επιχείρησης, ή την διευθύντρια οίκου ανοχής, ή ακόμη και την οικοδέσποινα. Δείχνει δηλαδή ένα είδος εξουσίας. Τώρα θα μου πεις, και στο τραγούδι το ριζίτικο που απαθανάτισε με την ερμηνεία του ο Νίκος ο Ξυλούρης, το Πότε θα Κάμει Ξαστεριά, που λέει “ωρέ να πάρω το τουφέκι μου, την όμορφη πατρώνα”, άραγε σε ποιάν κυρία αναφέρεται; Σε καμμιά, πατρώνα είναι κι η φυσιγγιοθήκη. Το τραγούδι γράφτηκε για την Κρητική επανάσταση. Κι αυτή η πατρώνα, βέβαια, εξουσία ασκεί κατά κάποιο τρόπο…αυτή των όπλων.
Όμως να που από τον πάτρωνα φτάσαμε στον πατέρα, την πατριαρχία και το πατρονάρω. Και όλα μπλέκονται γλυκά (#not).
Kαι κάπως έτσι καταλήγω ότι δεν είναι και τόσο του πεταματού τα Λατινικά, τελικώς. Ενίοτε φωτίζουν σύγχρονες κοινωνικές πτυχές που μας απασχολούν ακόμη.
Ακολουθήστε την Α,ΜΠΑ; στο Google News
