Πολλά μπορεί να σχολιάσει κάποιος για τις εκλογές, την πολιτική και την σάτιρα. Συνήθως όλα αυτά πάνε χέρι χέρι κι όχι μόνο σε επιθεωρήσεις του Δελφινάριου, αλλά και σε επίπεδα πιο camp και queer συσχετισμών, όπως είναι το είδος που υπηρετεί -με μέγαλο ταλέντο- ο Τάκης Ζαχαράτος εδώ και πολλά χρόνια. Η προβολή ωστόσο βίντεο με μιμήσεις του από τη μία της Ματίνας Παγώνη κι από την άλλη της Πόπης Τσαπανίδου σε εκπομπή μαραθωνίου στον ΑΝΤ1 την Κυριακή των εκλογών βράδυ από το Νίκο Χατζηνικολάου σαν να μην πέτυχαν να ανταποκριθούν στο camp και το queer που θέλαμε. Και πολλά μπορεί να πει κανείς για την συμβολή της Πόπης Τσαπανίδου στην προεκλογική πορεία προς τις κάλπες, αλλά στην ένστασή της για “βαρύ σεξιστικό λόγο” σαν να έχει δίκιο. Είναι πράγματι σεξιστικά τα κείμενα που ερμηνεύτηκαν μέσω των μιμήσεων του Τάκη Ζαχαράτου.
Η προϊστορία της σάτιρας στην πολιτική πάει πολύ μακριά, από την αρχαιότητα και τις ρωμαϊκές έμμετρες κριτικές (απ’όπου η λέξη σάτιρα, εις αντιδιαστολή με τον σάτυρο και το σατυρικό δράμα της δικής μας αρχαιότητας) στις γελοιογραφίες των εφημερίδων περασμένων δεκαετιών και στα σκετς και ταινίες του Χάρρυ Κλυνν και Γιάννη Κακουλίδη σε όλη την διάρκεια της δεκαετίας του ’80 κι ’90. Ουδέποτε πολιτικός αγανάκτησε δημόσια με τη σάτιρα προς το πρόσωπό του, παρεκτός του πρών Προέδρου της Δημοκρατίας Χρήστου Σαρτζετάκη. Ως προσωπικότητα επέδειξε ένα μυστήριο συντηρητισμό με επιδείξεις καθαρεύουσας, ομοφοβία και έλλειψη οποιουδήποτε αυτοσαρκασμού. Αποτέλεσμα; Έσυρε τον Χάρυ Κλυνν στα δικαστήρια μηνύοντάς τον. Σε δικαστική διαμάχη με τον Λάκη Λαζόπουλο -την οποία ο ίδιος ο Σαρτζτετάκης απέδωσε σε αυθόρμητη παρέμβαση του αντιεισαγγελέα του Αρείου Πάγου- μάρτυρας υπεράσπισης κατέθεσε η διακωμωδούμενη κι εκείνη με τη σειρά της Αλίκη Βουγιουκλάκη, η οποία επικαλέστηκε τον Αριστοφάνη. Η σάτιρα είναι μέσον δημοκρατίας. Κι οι σατιρικοί καλλιτέχνες αθωώθηκαν.
Γυρνώντας στο σήμερα, η σάτιρα καθεαυτή είναι αποδεκτή και ουσιαστικά η κ.Τσαπανίδου δεν ενοχλήθηκε απ’ αυτήν -αυτό καλό είναι να επισημανθεί. ‘Άλλωστε είναι μαθημένη στο πώς λειτουργούν τα media από το ίδιο της το αρχικό επάγγελμα, αυτό της δημοσιογράφου. Αυτό που επεσήμανε, και πολύ σωστά, καθώς τις εκπομπές αυτές παρακολουθούν χιλιάδες τηλεθεατών, είναι ότι μέσω μιας αποδεκτής μορφής κριτικής στην πολιτική κανονικοποιείται ο σεξισμός. Ο Ζαχαράτος δεν καταπιάστηκε με άντρες πολιτικούς, όχι γιατί δεν υπάρχουν και δεν ελέγχονται, αλλά επειδή το métier του είναι η μίμηση γυναικών, η drag περσόνα, η δραματοποίηση της θηλυκότητας κι η αποδόμησή της (οι μιμήσεις της Άντζελας Δημητρίου ξεχειλίζουν από οιστρογόνο, αλλά κι από υστερία).
Τα κείμενα αυτά όμως;;; Ποιός θεώρησε ότι ήταν πρέποντα τα κείμενα αυτά σε μια παρουσίαση στο πανελλήνιο, κι όχι σε μια παράσταση με εισιτήριο όπου τέλος πάντων είσαι ενήμερος περίπου τι θα παρακολουθήσεις και το εγκρίνεις με τον παρά σου; Ποιός δίνει βήμα σε τέτοιο σεξιστικό λόγο; Μπορούμε να σκεφτούμε ότι δεν είχαν λάβει προέγκριση για τι τι ακριβώς θα ειπωθεί verbatim, ωστόσο και πάλι, δεν θα μπορούσε να επισημανθεί στο πλατώ την ώρα εκείνη; Να μην αφεθεί να χαθούν στη ρύμη του χαχανητού φράσεις όπως «είναι πολύ σημαντικό να τελειώνουμε και να ολοκληρώνουμε», «Ματίνα Παγώνη η μπαγκέτα μου φουντώνει», «έφερα το αποσμητικό και την ομορφιά στον ΣΥΡΙΖΑ» και «σταφιδομαϊμού του Σηκουάνα» για την Μπριζίτ Μακρόν ανάμεσα σε άλλες γυναίκες που στοχοποιήθηκαν. Εκτός από τον σεξισμό, κάνει πάρτυ κι ο ηλικιακός ρατσισμός! Λες και μια γυναίκα στον προβολέα της δημόσιας ζωής δεν έχει δικαίωμα να γεράσει.
Χτυπώντας την γυναίκα για να χτυπηθεί ο άντρας: Οι φήμες ότι η Μπριζίτ Μακρόν γεννήθηκε άντρας
Επιπλέον για να μην παρεξηγηθώ, το πρόβλημα δεν έγκειται στην επισήμανση της εμφάνισης των γυναικών στενά. Οι αναφορές στις στιλπνές μπούκλες της Τσαπανίδου, το eye liner και το κρεπάρισμα στο μαλλί της Παγώνη είναι αποδεκτά στο μέτρο της αποτύπωσης χαρακτηριστικών που οι ίδιες κατοχυρώνουν ως image making. Γι’αυτό κι οι ίδιες γελάνε όταν αναφέρονται, είναι είδωλα για την εικόνα τους με την οποία παίζουν δημιουργικά. Οι αναφορές σε οτιδήποτε άλλο που δεν προσιδιάζει στην πολιτική τους συμμετοχή, στην πράξη και την σκέψη τους, διαστράφηκαν με υπονοούμενα για την σεξουλικότητα και τον έμφυλο γυναικείο ρόλο τους. Χυδαία. Κι αυτό είναι που δεν εννόησε ο Νίκος Χατζηνικολάου, ο οποίος επικαλέστηκε -ακριβώς- το πρώτο μισό του παρόντος κειμένου για την αξία της σάτιρας και της αποδοχής της. Επειδή χλευάστηκε και σατιρίστηκε, αλλά ως άντρας, ως άτομο, ως προσωπικότητα. Όχι ως έμφυλος ρόλος ερωτικής καρικατούρας.
Το χιούμορ είναι μια πανίσχυρη μέθοδος να αποδομήσεις, όπως μας δίδαξαν οι Monty Python είναι όμως εξίσου και να χτίσεις μια αποδεκτή κανονικότητα. Σε τέτοιο σεξιστικό λόγο μας βρίσκουν απέναντι.
Ακολουθήστε την Α,ΜΠΑ; στο Google News
Η σάτιρα θα πρέπει κατά την γνώμη μου να ελκεται και να έχει στο στόχαστρό της τους δυνατούς, τους έχοντες και κατέχοντες δύναμη και πλούτο, τους εξουσιαστές και τους κραταιούς του συστήματος. Οι κοινωνικές ομάδες αλλά και οι μονάδες που ανά πάσα στιγμή κινδυνεύουν ή εχουν ήδη υποστεί κακοποίηση, οικονομικό ή άλλο αποκλεισμό, οι αδύναμοι, οι διαφορετικοί, οι κατατρεγμένοι, οι μειονότητες, όσες και όσοι δεν μπορούν να βρουν βήμα έκφρασης, άτομα με ασθένεια σωματική ή ψυχική, οσ@ χρειάζονται προστασία με την ευρεία έννοια, θα πρέπει να μένουν εκτός. Η σάτιρα θα πρέπει να προφυλάσσει τους αδυνάτους και να ασχολείται με… Διαβάστε περισσότερα »
Πάρα πολύ σωστά. Επίσης, ζω για τη μέρα που τα πολιτικά και δημόσια πρόσωπα θα κρίνονται από το έργο τους και όχι από τη φάτσα τους και αν μας αρέσει, την οικογενειακή τους κατάσταση, τα κιλά τους, τ@ς συντρόφους τ@ς, το αν έκαναν παιδιά ή όχι, και τόσα άλλα ΑΣΧΕΤΑ που δε θα έπρεπε να μας ενδιαφέρουν. Ίσως τότε ψηφίζαμε τ@ς καταλληλότερ@ς και όχι όποι@ν έχει το σωστό επίθετο ή μας φαίνεται ωραίο γκομενάκι.
η θεώρηση αυτή ξεχνά το πως παράγεται το κωμικό. Για το κωμικό και το γέλιο Ανρί Μπερξόν «Το γέλιο» Μετάφραση: Βασίλης Τομανάς Τι σημαίνει το γέλιο; Τι υπάρχει στο βάθος του αστείου; Τι κοινό μπορούμε να βρούμε σ’ ένα μορφασμό γελωτοποιού, σ’ ένα λογοπαίγνιο, σε μια παρεξήγηση του ελαφρού θεάτρου, σε μια σκηνή λεπτής κωμωδίας; Ποια διύλιση1 θα μας δώσει την ίδια πάντα ουσία, στην οποία τόσα διαφορετικά προϊόντα δανείζουν τη διακριτική τους οσμή ή το λεπτεπίλεπτο άρωμά τους; Από την εποχή του Αριστοτέλη, οι μεγαλύτεροι στοχαστές καταπιάστηκαν με το μικρό αυτό πρόβλημα που πάντα διαφεύγει όταν προσπαθούμε να το… Διαβάστε περισσότερα »
Στέφανε, Σεφερλής: κακή σάτιρα. Monty Python: καλή σάτιρα. Ναι;
Δυστυχώς ή ευτυχώς σάτιρα και πολιτική ορθότητα δεν συμβαδίζουν. Άλλο χιούμορ κι άλλο σάτιρα. Η σάτιρα εμπεριέχει τον εμπαιγμό προσώπου, άποψης ή κατάστασης μέσω της υπερβολής, της παρωδίας και της ειρωνείας. Μετά ξεκινάει η συζήτηση για τα όρια της σάτιρας αν υπάρχουν και ποια είναι αυτά κι άκρη δεν βρίσκεται εύκολα όπως έχει αποδειχθεί…